01-1-min
21 February 2024 by simasahebi 0 Comments

ستاره‌ای برای همه؛ لذتی به وسعت آسمان

خرس هر شب ستاره‌های آسمان را تماشا می‌کرد.

در خیالش از این ستاره به آن ستاره خط می‌کشید و اینگونه شگفت‌انگیزترین تصویرها را می‌ساخت.

یک شب ماجرای عجیبی پیش آمد، ستاره‌ای از آسمان روی زمین افتاد! به همین سادگی.

خرس مطمئن بود آن ستاره مال خودش است!

خرس ستاره را با شاخه‌ای دور گردنش انداخت و به سمت برکه رفت تا خودش را توی آب ببیند.

وقتی کله‌ای از آب بیرون آمد، خرس از جا پرید و …

 

دب اکبر و دب اصغر قدیمی‌ترین اسامی‌ای هستند که در حوزه نجوم و نگاه به آسمان خیلی زود به گوش ما می‌رسند. خرس‌های آسمانی که در نیمکره‌ی‌ شمالی مستقرند از اولین پیکربندی‌های ستارگان توسط بشر بوده و نشانه‌هایی برای تعیین مسیر سرنوشت و اقبال افراد و اقوام تاریخی‌اند!

دورانی که بشر برای پاسخ به سوالات بزرگ میتوس یا اساطیر را مبنای شناخت خود داشت آسمان و صور فلکی مهمترین ابزار او برای درک جهان بودند و هنگامی که پا به ساحت منطق و قانون علم (لوگوس) گذارد از اخترگویی که امروزه نوعی طالع بینی است به اخترشناسی و نجوم با کمک تلسکوپ رسید.

 

شناخت این سیر و تطور تاریخی نگاه به آسمان در پیکره‌ی موجوداتی مانند خرس، سگ و … هم بنیان‌های خیال‌پردازی کودکان را محکم‌تر می‌کند و هم از منظر شناخت‌شناسی نگاهی تبارشناسانه و موزه‌ای به آن‌ها می‌دهد. اینکه بشر با نگاه به آسمان و تکرار روز و شب و فصلها برای خود ساعت و تقویم ساخت و قواعد فیزیک را تخیل و بعدها اثبات نمود. برای آغاز اینگونه بحثها کتاب «ستاره‌ای برای همه» و انیمیشن‌های مشابه بسیار لازم‌اند.

 

ایده‌ی زیبایی‌شناسانه‌ی اثر از صفحات تاریک و تنهایی خرس در نگاه به آسمان و افتادن ستاره جذاب است.

هر چقدر جملات تکراری و تاییدی از منظر کشف زیبایی ستاره با دهان‌های گوناگون حیوانات بیشتر می‌شود نور بیشتری در صفحات و تصاویر منعکس و درک موقعیت و فضاسازی شفاف‌تر می‌گردد. حرکت از لذت فردی به لذت جمعی هر لحظه با نوعی کشف و شهود همراه است. لذتی ناب و ابدی که به وسعت آسمان خواهد بود.

 

سحر سلطانی؛ کتابستان کودک و نوجوان ایران

01safar-min
30 December 2023 by simasahebi 0 Comments

سفر؛ تو همانی هستی که باید باشی

 «شاید یک روزی مجبور شوی جایی را که در آن زندگی می‌کنی ترک کنی.»

مرغابی کوچکی که راوی قصه است شال و کلاه می‌کند برای «سفر» اما نه سفری برای سیاحت و گردش بلکه بادی تند می‌آید و چنان او را از سرزمینش می‌کند و به دیاران دوردست می‌برد که حتی فراموش می‌کند کی هست!

سرزمین جدید، اهالی غریب، زبان‌ها و گویش عجیب و انتظار یک اتفاق یا فردی آشنا. مرغابی از پشه و ماهی و موش که اهل آسمان و آب و زمینند می‌پرسد: «من کی هستم؟» اما زبان آنها را نمی‌شناسد و چیزی نمی‌فهمد. او نمی‌پرسد اینجا کجاست؟ شما کی هستید؟ سوال مرغابی در این سرزمین جدید «من کی هستم» است و او به دنبال خودش می‌گردد گویی «خودگم کرده‌ای» است.

زبان کسی را نمی‌فهمد و غمگین و گریان می‌شود تا اینکه مرغابی دیگری با پاهای بزرگ می‌بیند و در جواب سوال «من کی هستم؟» می‌گوید: «تو همان کسی هستی که باید باشی!» خودش می‌پرسد: من چی؟ من کی هستم؟ و مرغابی کوچک قصه ما می‌گوید: همانی که باید باشی! و «همزبانی» آغاز می‌شود. بازی‌ای که هر دو بلدند و همدیگر را می‌فهمند و همدیگر را می‌سازند.

درست زمانی‌که مرغابی قصه ما زبان پشه و ماهی و موش را یاد می‌گیرد و زندگی آسان می‌شود، باد تندی می‌وزد و همه داشته‌ها و رفاقت‌های جدید مرغابی را با خود می‌برد، مرغابی محکم در جای خود ایستاده اما باد دوستانش و شکوفه‌ها و شن‌های گرم را می‌برد و باز هم تنهایی شروع می‌شود.

مرغابی که در تنهایی خود سیر می‌کند روزی با حیوانات جدیدی روبرو می‌شود که به او سلام می‌گویند حالا او می‌تواند خودش را معرفی کند بگوید: «من منم.» شما کی هستید؟

قصه «سفر» مرغابی ما با «آشنایی‌زدایی» آغاز می‌شود همه می‌دانیم مرغابی‌ها مهاجرند و دائم در پرواز به سرزمین‌های جدید، تکنیک آشنایی‌زدایی و جبر تن دادن به باد تند و گم شدن در سرزمین جدید تا جایی که فراموش کند حتی چه کسی است مخاطب را در گیجی و گم‌گشتگی مرغابی همراه می‌کند.

 

«سفر» در ادبیات و فلسفه جهان جایگاه ویژه‌ای دارد از معنای کاملا ایجابی و مثبت مانند طی طریق سیمرغ در منطق الطیر عطار تا افسانه‌های نیلز، مهاجرت و بلوغش با غازهای وحشی و پینوکیو به دنبال پدر ژپتو که همه منجر به بلوغ و خود‌آگاهی می‌شوند. تا معانی سلبی و گاهی منفی‌تر مانند تبعید و مهاجرت و دیاسپوراDiaspora، وجه تشابه همه این موارد حرکت از خود به جهان و از جهان به خود است خواه با خودشناسی و بلوغ همراه باشد خواه به یک همزیستی ساده و تکراری منجر شود.

مهمترین مولفه قصه سفر «حرکت»، «تنهایی خود» و «ساختن جهان ناپایدار» است. وقتی این جهان که ثابت نیست و به بادی تند برهم می‌ریزد را ساخت می‌توانست خود را معرفی کند و بگوید: سلام من منم. سیلان و حرکت و شروع از «نقطه سر خط» اصلی‌ترین محور قصه سفر است. مرغ مهاجر باشی یا پشه و ماهی و موش یک روز هستی و روز دیگر شاید در جایی دیگر باشی. تنها چیزی که با خودت می‌بری «من» خودت است. دنیایت را جوری بساز که این «من»را بشناسی و هرجایی باشی بتوانی با این «من» خود سر کنی.

ماهیت اصلی داستان بر پرسش تاریخی «من کی هستم؟» از کجا آمده‌ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ قوام می‌گیرد. برای پاسخ به این سوال تاریخی و بنیادی حرکت، گذر و نسبی بودن امور را نشاندار نموده و پویایی برای ساختن من را نوعی پاسخ به پرسش من کی هستم عنوان می‌کند.

به بیان شیوای مولانا که به گوش و جان ما فارسی زبان‌ها آشناست:

روزها فکر من اینست و همه شب سخنم

که چرا غافل ز احوال دل خویشتنم

از کجا آمده‌ام، آمدنم بهر چه بود؟

به کجا می روم؟ آخر ننمایی وطنم…

 

سحر سلطانی؛ کتابستان کودک و نوجوان ایران

photo_2021-06-02_16-37-47

آنتون و برگ‌ها؛ یادآور ارزشمندی انتخاب و عاملیت و پذیرش و گذار

آنتون پسرک کوچکی است که چنگک به دست در حال جمع آوری و کپه کردن برگهای خشک پاییزی درختان است. همان برگهایی که زیر پا خش خش می کنند و با یک باد به این طرف و آن طرف به پرواز در می آیند. کارش را دقت بسیار انجام می دهد اما امان از باد که یک لحظه وزید و یکی از برگها را برداشت و برد.

آنتون به دنبال برگ دوید تا آن را هم به کپه اش اضافه کند وسط راه دوستانش لوکاس و گرتا و نینا هم به کمکش آمدند اما با همه ی تلاش هایی که انجام می دادند باد کار خودش را می کند تا اینکه …

آنتون عزمش را جمع کرده تا برگهای خشک را جمع کند، مگر کپه کردن برگها با چنکگ شنکشی کاری دارد؟ در ظاهر و ابتدای امر کار آسانی است کافی است بخواهی تا مرتب کنی و کمی تلاش بس است. اما یک جز کوچک، فقط یک برگ خشک با عاملی ناخواسته مثل باد دست به دست هم می دهند تا کل برنامه به هم بریزد. آنتوان دو راه پیش رو دارد این یک برگ و سفرش با باد را نادیده بگیرد یا کارش را کامل انجام بدهد و انتخاب آنتون گزینه دوم است. در این مسیر سه تا از دوستانش هم او را همراهی می کنند و با وجود تجمیع قوا اما آنچه که هدف آغازین بود محقق نمی شود. بلکه فرایندی ساخته می شود کاملا متفاوت از خواست اولیه.

یک برگ خشک کوچک و باد پاییزی برای انتون تجربه شگرفی از ممتنع بودن کنترل جهان هستند. اینکه وقتی اصلا انتظار نداری تمام نقشه عوض می شود و در مسیری تازه می افتی و این دقیقا لذت بخش ترین بخش زندگی است. انتخاب با خودت است تن به این بخش های جبری و غیرقابل کنترل بدهی و لذت کشف و ساختن آن به آن با دیگران را به جان بکشی یا احساس ناکارآمدی کنی و از اینکه به هدف اولیه ات نرسیده ای زجر بکشی؟

نگاه سیستمی به خردسالان می آموزد هر جز کوچک از یک مجموعه می تواند قصه ای شخصی و متفاوت داشته باشد که نمی شود نادیده اش گرفت و مهمتر اینکه این قصه های متفاوت با تغییر مسیرهای نابهنگام در کل زندگی مجموعه ای از روایت های و تجارب معنادار را می سازند.

مهارت ریسک و تغییر مسیر وقتی در یک قدمی قله ایستاده ای در قصه آنتون به تصویر کشیده می شود. یاد اوری ارزشمندی انتخاب و عاملیت و پذیرش و گذار.

ایده کتاب بسیار خوب بود و در کنار تصویرگری گویا و ترجمه روان مهمترین امتیازات کتاب هستند اما پرداخت ایده پا به پای تصاویر پیش نرفته. والدین و کودکان بعد از خواندن روایت آنتون بار اول با حس «خب، حالا چی شد؟» روبرو می شوند که در گفتگوی فعال پساخوانشی می توانند حلش کنند. پرداخت قصه می توانست قوی تر باشد.

سحر سلطانی
کتابستان کودک و نوجوان ایران

استدلال‌های بد؛ کتابی برای شفاف‌سازی گفتگوها

استدلال‌های بد؛ کتابی برای شفاف‌سازی گفتگوها

علی الموسوی مهندسی جوان است که سالهای زیادی از عمرش را در تالارهای گفتگوی اینترنتی  صرف بحث با افراد حقیقی و ناشناس کرده، تا حد زیادی چاله های بحث های مجازی و بن بست های گفتگوها را می شناخت وبه دنبال راهی برای شفاف سازی گفتگوها بود. راهی که طرفین با کمترین حد آسیب دیدگی کلامی بتوانند چیزی یاد بگیرند در تکرار و مرور مسایل و تجربه های معمولی نمانند. همانگونه که حدس زده اید او سراغ تکنیک های منطقی و استدلال ورزی می رود تا با ساده ترین شیوه برای نوجوانان انواع مغالطه های بازدارنده یک بحث سالم را شرح دهد.

اگر کتاب قلعه حیوانات جورج اورول را خوانده باشید حالا تعدادی از همان حیوانات با تصویرگری مهیج الخاندرو جیرالدو به سراغ مخاطب می آیند تا نقشه گنج استدلال را به دستش بدهند.

در همان صفحات آغازین یک فهرست مصور داریم از مغالطه های منطقی با نقش آفرینی حیواناتی مانند مرغ و گاو و خوک و روباه و گرگ و شیر و… که دو ساحت مغالطه ای را روشن می کنند ان دسته از مغالطه های غیر صوری که بسیار شبیه استدلال اند و نکات انحرافی دارند تا گفتگو کنندگان اصلا وارد زمین بازی استدلال نشوند و یک مورد هم مغالطه صوری .
گاو و میمون و توکا و خوک و بقیه حیوانات با قصه هایی چند خطی آمده اند تا توسل به نتیجه، پهلوان پنبه، چند پهلویی؛ توسل به ترس و سایر بن بست های گفتگوی سالم را نشان مخاطبان دهند.

علی الموسوی [در کتاب «استدلال‌های بد»]تلاش میکند خیلی موجز با لحنی امروزی با نوجوانان سخن بگوید و با کمک تصاویر این تکنیک ها را در ذهن آنها قلاب کند و به خوبی از پس این کار بر آمده و این کتاب تا امروز به دوازده زبان زنده دنیا ترجمه شده و با استقبال خوبی همراه بوده. نکته جالبتر اینکه نویسنده ارتباط خود را با مخاطب قطع نمی کند برای همراهی بیشتر آدرس سایت خود را در صفحات کتاب می آورد تا برای طرح مباحث و موضوعات جدید با هم همکاری کنند.

یادداشت سحر سلطانی درباره‌ی «استدلال‌های بد» در وبگاه کتابستان کودک و نوجوان ایران

photo_2020-04-17_20-53-28

کتاب «پر»، قصه‌ی نسبت‌یابی بین «من» و «جهان من»

به بهانه‌های مختلف مانند جشن تولد از خردسالانم می‌خواهم برای خودشان یا دیگران آرزویی کنند. یکی از تکراری‌ترین و همیشگی‌ترین آرزوها؛ آرزوی پرواز در آسمان است. گاهی از خود می‌پرسم آیا تا امروز انسانی پا بر زمین گذارده که وقتی سربلند کرده و اسمان رازآلود و بی‌نهایتی را دیده دلش پرواز کردن نخواسته باشد؟

کتاب پر چائو ون‌شان من را به یاد این تجربه پر تکرار و آرزوهای کودکانه می‌اندازد. این کتاب قصه‌ی «تعلق» و «تعلیق» است. قصه‌ی «نسبت یابی» بین «من» و «جهان من».

پارادایم فلسفی که قصه در آن تعریف می‌شود کاملاً شرقی است نمونه‌های آشنایی از چرخه حیات و طی طریق مرغ‌ها برای رسیدن به قله قاف خود بودگی را در آثار مولوی و عطار دیده‌ایم. خودشناسی و هستی‌شناسی پویا.

یک پر کوچک صدای گفتگوی دختر و پسری را می‌شنود. دو سؤال مهم که به زندگی او مربوط است: اول: این پر کدام پرنده است؟ دوم: آیا می‌تواند پرواز کند؟

حالا پر باید به این دو سؤال پاسخ دهد و از باد کمک می‌گیرد تا اوج و فرود و جا به جایی را تجربه کند. باد، تند باد و نسیم در طی داستان همراه او می‌شوند همان بادی که دشمن‌گونه تن نرم و سبک پر را می‌تواند بر صخره سنگ بکوبد می‌تواند او را یاری‌گرانه بر دوش خود نشانده به اوج ببرد. او می‌فهمد مرزهای دوستی و دشمنی در این سفر چقدر باریک و محو اند.

سفر و طی طریق مهمترین اصل از جهان خود برون شدن و به جهان بیرون نگریستن است و سفر پَر هم آغاز می شود. در این بین از ماهی خورک، کوکو، حواصیل، غازها، طاووس، زاغ، قو، اردک، مرغ چنگی و چکاوک و عقاب می پرسد آیا پری متعلق به آنهاست؟ پاسخ ها نه است اما او فرصت زیستنی کوتاه در دل ماجراهای هر یک از انها را می یابد. شنا کردن ، پریدن ، جهیدن ، اوج گرفتن و دانه بر چیدن و ماهی بلعیدن پرندگان را به چشم می بیند و با حس های مختلف تجربه می کند برگی از زندگی پرندگان را ورق می زند و اصطلاحا آنها را می خواند. همسفری در خشکی و آب و فضا …

برای «نسبت یابی کودک با جهان» گام اول این است که بتواند تشخیص دهد شباهت ها و تفاوت های یک طبقه مانند پرندگان یا خزندگان در چیست؟ گام دوم درک جبر و اختیار در دل روایت های شخصی هر کدام از گونه هاست و گام سوم کشف نسبت خود با جهان های پیرامون. در واقع سفری از تعلیق ها و نوسان به درون تعلق ها و اینگونه «هویت یابی» رخ می دهد و در نهایت فرد می تواند درکی درونی شده از «ارزش» های فردی و جمعی را کسب نماید. تلاش ، افت و خیر و تحمل رنج بخشی از توسعه شناختی هر یک از ما در مواجهه با دنیای بیرون است بخشی ضروری و اجتناب ناپذیر.

#مفاهیم_اصلی

تنهایی

تعلق

زیبایی/ نرمی/ سبکی

سفر

تفاوت/ شباهت

پویایی/ ایستایی

آرزو

پرواز

اوج/ فرود

رنج

چرخه حیات

#تکنیکهای_کاربردی

پرسشگری

کاوشگری

جرات ورزی

سیر و سلوک

رنج شناسی

همراهی فعال

معنا یابی

زمان مندی/ مکان مندی

تصویرپردازی کتاب هم ژانری تلفیقی از مینیمال پردازی و سنت گرایی است. تصاویری که ابهام مسیر را چند برابر می کنند و مانند نقشه ای هادی پَر می شوند. رنگهای اصلی با حجم های زاویه دار و منحنی دار . که هر بار یک گوشه مخفی یک کوزه سر بسته را به ذهن متبادر می کنند. گویی کودک باید کلید ها را بین شنیدن کلمات و درک خط داستانی ماجرا بسازد و درون قفلهایی بچرخاند که سالها بعد در زندگی خودش با انها روبرو خواهد شد.

به کتاب هایی مانند کتاب پَر می‌گویم #کتاب_بذری. فارغ از اینکه کودک تنهایی بخواند یا در جمع خوانده و به گفتگو گذارده شود بذرهای مهمی را در ذهن کودک خواهد کاشت و رجوع های مدام به کتاب اتفاق خواهد افتاد.

در این کتاب تمام مفاهیم هم بسته برای ایجاد شبکه ی مفاهیم جهان شناسی کنار هم نشسته اند . تنهایی/ تعلق/ شباهت/ تفاوت/ بالا/ پایین/ بود/ نبود/ مرگ / زندگی و ….

عقاب در اوج که برای بقای خود، چکاوک دوست داشتنی را شکار می کند بخشی از تابلوی چرخه حیاتی است که نیازمند مرغ خانواده دوستی است که با وجود داشتن پر توان پریدن ندارد. طاووس پر فیس و افاده بخشی از این تابلوست که چکاوک مهربان و یاریگر در آن قرار دارد. این زیر و زبر شدن ها این جنگ و صلح ها این بود و نبودها تنها عامل بقا و چرخیدن فاعلانه حیات در جهان است. جهانی که درون و برون کودک جان می گیرد و ادامه می یابد.

امتیاز من به ایده، پرداخت، تصویرگری ، کیفیت فنی کتاب پنج ستاره طلایی است. کتاب پر را در قفسه ی کتابخانه خود در دسترس بگذارید، کتابی است که دلتنگش می شوید و کودکتان سالها با پر درون آن می خوابد و بیدار می شود و زندگی خواهد کرد.

? سحر سلطانی
کتابستان کودک و نوجوان ایران