«بدون شک کتاب‌ها وسیله‌ای حیاتی برای دسترسی، انتقال و ترویج آموزش، دانش، فرهنگ و اطلاعات در سراسر جهان هستند.»
ادره آزوله
مدیرکل یونسکو

روز جهانی کتاب و حق‌نشر (Copyright) بهانه‌ای است برای ترویج لذت کتاب و کتابخوانی، نشر کتاب و پایبندی به حقوق مؤلف. هر ساله روز ۲۳ آوریل (۳ اردیبهشت) در جهان رویدادهای گوناگونی برای بزرگداشت این مناسبت و درک اهمیت کتاب‌ها برگزار می‌شود. کتاب‌ها گذشته را با آینده پیوند می‌دهند و بین نسل‌ها و فرهنگ‌ها پل می‌زنند.

این روز در جهان ادبیات روزی نمادین است؛ روز درگذشت نویسندگان بزرگی مثل شکسپیر و سروانتس. از سال 1995 اين تاريخ از طرف يونسکو برای احترام به کتاب‌ها و پدیدآورندگان در سراسر جهان انتخاب شده است تا مردم را به کتابخوانی تشویق کند.

یونسکو با حمایت از کتاب و حقوق مؤلف پشتیبانی‌اش از خلاقیت، گوناگونی و دسترسی برابر به دانش را نشان می‌دهد؛ با مشارکت همه‌ی عناصر: پدیدآورندگان، ناشران، معلمان، کتابدارها، مؤسسه‌های دولتی و خصوصی، سازمان‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و هر کسی در زمینه‌ی کتاب و کتابخوانی فعالیت دارد. این تاریخ فرصتی است تا میلیون‌ها نفر را گردهم جمع کند.

حق‌نشر یا کپی‌رایت مجموعه‌ای از حقوق انحصاری است که به ناشر یا پدیدآورنده‌ی یک اثر اصل و منحصربه‌فرد تعلق می‌گیرد. کنوانسیون برن یک معاهده‌ی بین‌المللی است که در سال ۱۲۶۵ (۱۸۸۶ میلادی) برای حمایت از آثار ادبی و هنری تصویب شد. کشورهای امضاکننده‌ی این معاهده متعهد می‌شوند که آثار پدیدآورندگان تبعه‌ی خود را مورد حمایت قانون حق‌نشر قرار دهند.

از آنجا که ایران عضو این کنوانسیون نیست، بسیاری از کتاب‌ها بدون اجازه‌ی ناشر اصلی ترجمه و چاپ می‌شوند،

اما…

کتاب‌های طوطی که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۴ آغاز کرده است با احترام به قوانین نشر بین‌الملل کلیه‌ی حقوق ناشران خارجی را به‌دقت رعایت می‌کند و هیچ اثری را بدون قرارداد و توافق با ناشر اصلی به چاپ نمی‌رساند.

همین موضوع در کنار کیفیت کتاب‌های تألیفی طوطی سبب شده است تا در عرصه‌ی جهانی ادبیات کودک و نوجوان، آثار پدیدآورندگان ایرانی مورد استقبال ناشران معتبر بین‌المللی قرار بگیرد و به زبان‌های مختلف ترجمه و چاپ شود تا کودکان و نوجوانان جهان نیز با فرهنگ و هنر ایران بیش از پیش آشنا شوند.

معرفی:

دوماهنامه علمی، آموزشی، اطلاع‌رسانی شوق تغییر، به عنوان تنها نشریه بخش خصوصی حوزه آموزش‌های مدرسه‌ای و دانشگاهی، از شهریورماه ۱۳۹۱ با انتخاب یک سوژه محوری با عنوان «کانون تغییر» در هر شماره یه سراغ تبیین موضوعات نوین مغفول مانده در نظام آموزشی می‌رود. شوق تغییر، میعادگاه آموزشکارانی است که به ایجاد تغییر در نظام یاددهی‌یادگیری مدرسه‌ای می‌اندیشند.

طوطی، بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی، در سال ۲۰۲۱ میلادی از سوی نمایشگاه بین‌المللی کتاب بولونیا به عنوان بهترین ناشر قاره‌ی آسیا معرفی شد. به این بهانه دوماهنامه‌ی شوق تغییر گفت‌وگویی با خانم سحر ترهنده، مدیر کتاب‌های طوطی، درباره‌ی چگونگی شکل‌گیری این مجموعه در انتشارات فاطمی و روند فعالیت‌های این بخش در زمینه‌ی کودک و نوجوان انجام داده‌ است.

کتاب‌های طوطی چگونه در انتشارات فاطمی شکل گرفت؟

* بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی به نام «واژه» در سال ۱۳۶۱ با تلاش زنده‌یاد ایرج جهانشاهی و با انتشار مجموعه‌ی «قصه‌های من و بابام» راه‌اندازی شد و سال‌ها در تولید کتاب‌های باکیفیت برای کودکان کوشید. پس از درگذشت ایشان فعالیت مؤسسه در این حوزه کم‌رنگ‌تر شد تا اینکه در سال ۱۳۹۴، با توجه به نیازهای امروز کودکان و نوجوانان کشورمان تصمیم به راه‌اندازی مجدد این بخش، این بار با نام «کتاب‌های طوطی» گرفته شد. تأکید و تعهد ما در کتاب‌های طوطی تولید آثار باکیفیتی است که از یک طرف پاسخگوی نیازهای واقعی امروز کودکان و نوجوانان فارسی‌زبان در داخل و خارج از کشور باشد و از طرف دیگر مورد توجه و اقبال سایر ملل نیز قرار گیرد و بتواند به زبان‌های گوناگون ترجمه شود؛ بنابراین در برنامه‌ریزی‌ها توجه ویژه‌ای به آثار تألیفی و به‌خصوص کتاب‌های تصویری داریم. علاوه بر آن ترجمه و انتشار آثار ارزنده‌ی ناشران خارجی که با نیازها و فرهنگ کودک و نوجوان ایرانی مناسب باشد نیز در دستورکار طوطی قرار دارد.

در سال 2021 میلادی برای نخستین بار ناشری از ایران موفق به کسب عنوان بهترین ناشر کودک قاره‌ی آسیا ‌از سوی نمایشگاه بین‌المللی کتاب بولونیا شد. کتاب‌های طوطی چطور با گذشت فقط پنج سال از آغاز فعالیتش توانست چنین عنوان جهانی معتبری را به دست بیاورد؟

* سال ۲۰۲۰ هم طوطی نامزد دریافت این جایزه شده بود و امسال نیز برای دومین سال پیاپی بود که نام طوطی در فهرست ناشران منتخب قرار می‌گرفت. پیش‌تر هیچ ناشری از ایران به این فهرست راه نیافته بود. وقتی نام طوطی از سوی النا پازولی، مدیر نمایشگاه کتاب بولونیا، در آیین افتتاحیه به عنوان ناشر برگزیده از قاره‌ی آسیا اعلام شد، برای خودمان هم بسیار هیجان‌انگیز بود. اهمیت این جایزه در این است که از طرف انجمن بین‌المللی ناشران و شرکت‌کنندگان حاضر در نمایشگاه بولونیا اهدا می‌شود، و این مسئولیت ما را در آینده سنگین‌تر می‌کند. فکر می‌کنم دقت و حساسیت در انتخاب محتوا و مضامین کتاب‌ها، توجه به جنبه‌های هنری وتولید کتاب‌ها بر اساس بالاترین کیفیت‌ ممکن در این موفقیت نقش داشته است. همچنین حضور ما در نمایشگاه‌های معتبر بین‌المللی و انتخاب کتاب‌های طوطی در جوایز مختلف و رعایت قوانین و استانداردهای جهانی نشر در این انتخاب مؤثر بوده است.

با توجه به اینکه خود شما نیز دو دوره جزو داوران جایزه‌ی هانس کریستین اندرسن بوده‌اید، کمی درباره‌ی کتاب‌های برگزیده و اهمیت جایزه‌های جهانی توضیح دهید.

* جوایز ملی و جهانی باعث شناخته شدن هرچه بیشتر ادبیات کودک و نوجوان ایران و تعامل ما با ناشران معتبر بین‌المللی می‌شود و از این جهت اهمیت دارد. گرچه هدف طوطی به دست آوردن جایزه نیست در سال‌های گذشته تعداد زیادی از کتاب‌های ما در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های معتبر به عنوان آثار برگزیده انتخاب شده‌اند که این نشان از توانمندی نویسندگان و تصویرگران ایرانی دارد. همین چند هفته پیش کتاب تو یک جهانگردی توانست پلاک طلای دوسالانه‌ی تصویرگری براتیسلاوا را که از مهم‌ترین رویدادهای تصویرگری کتاب کودک است، به دست بیاورد. دختر نارنج و ترنج از مجموعه‌ی ادبیات شفاهی ایران نیز به فهرست سال ۲۰۲۱ کلاغ سفید، کتاب‌های منتخب کتابخانه‌ی مونیخ، راه یافت. دو سال قبل هم کتاب مُشت‌زن توانسته بود جایزه‌ی بزرگ براتیسلاوا را از آن خود کند. فهرست کامل این جوایز در وبگاه و کاتالوگ کتاب‌های طوطی آمده است.

توجه ویژه‌ی طوطی به آثار تألیفی چقدر در معرفی ادبیات کودک و نوجوان ایران به کشورهای دیگر مؤثر است؟

* ادبیات کودک و نوجوان ایران ظرفیت‌های بسیاری برای معرفی در جهان دارد بر همین اساس سهم مهمی از کتاب‌های طوطی را آثار تألیفی تشکیل می‌دهند. طوطی سعی کرده است آثار پدیدآورندگان ایرانی را با استانداردهای جهانی تولید و منتشر کند تا بتواند در جهانی شدن ادبیات کودک و نوجوان ایران قدم بردارد. البته این به تنهایی کافی نیست و نحوه‌ی تعامل با ناشران بین‌المللی در این زمینه بسیار مهم است. طوطی علاوه بر حضور در شبکه‌های اجتماعی و تعامل با مخاطب فارسی‌زبان، واحد بین‌الملل خود را نیز همواره به‌روز نگه می‌دارد و وبگاه طوطی به زبان انگلیسی نیز در دسترس ناشران و مخاطبان بین‌المللی است و همین به‌روزرسانی مداوم سبب شده است تا بتوانیم مخاطبان را با آثار تألیفی باکیفیت ایرانی آشنا کنیم.

رعایت قوانین بین‌المللی حق نشر (کپی‌رایت) چه تأثیری در این زمینه دارد؟

* عقد قرارداد رسمی با ناشران دیگر برای ترجمه و رعایت قوانین حق نشر این فرصت را برای ما فراهم کرده است تا بتوانیم کتاب‌های تألیفی طوطی را نیز بهتر از قبل برای انتشار به زبان‌های دیگر معرفی کنیم. طوطی همچنین با آژانس‌های ادبی داخلی و بین‌المللی همکاری دارد تا زمینه‌ی معرفی آثار ایرانی در کشورهای بیشتری فراهم شود. تاکنون بسیاری از عناوین طوطی به زبان‌های انگلیسی،‌ اسپانیایی، فرانسوی، ترکی، ‌چینی، کُره‌ای و… منتشر شده است.

در سال گذشته همه‌گیری کرونا سبب شد بسیاری از برنامه‌های آموزشی کودکان به شکل مجازی انجام شود. به نظر شما این اتفاق چه تأثیری در کتاب‌خوانی آن‌ها داشته است؟

* همه‌گیری کرونا و کمبود و گرانی کاغذ بر فرایند تولید و چاپ کتاب کودک نیز تأثیر منفی گذاشت و ناشران کودک نتوانستند آن طور که بایدوشاید مثل گذشته در این زمینه فعال باشند. همچنین شیوع این بیماری که موجب تعطیلی مدارس، کتابخانه‌ها و کتابفروشی‌ها شد، بر کاهش فعالیت‌های کتاب‌خوانی کودکان و نوجوانان تأثیر داشت. هرچند مروجان کتاب‌خوانی و معلمان با استفاده از ابزارهای مجازی و اینترنتی سعی کردند این خلأ را جبران کنند، اما کتاب کودک نیاز به تعامل و همراهی بزرگ‌ترها با کودکان دارد و هیچ چیز جای فعالیت‌های حضوری را پر نخواهد کرد. البته در حوزه‌ی نوجوان این مشکلات کمتر بود.
طوطی دو کتاب تازه به نام‌های «وقت قارقار» و «هیولای رنگ‌ها به مدرسه می‌رود»، با موضوع مدرسه و حضور کودکان در محیط‌های آموزشی منتشر کرده است که امیدوارم بتوانند همراه مناسبی برای کودکان و بزرگ‌ترها در آستانه‌ی بازگشایی مدارس باشند.

به معلمان و کتابداران مدرسه‌ها برای ترویج هرچه‌بیشتر کتاب‌خوانی در میان کودکان و پدر و مادرها چه توصیه‌ای دارید؟   

* بزرگ‌ترها به‌خصوص معلمان و والدین سعی کنند خودشان هم کتاب‌های کودک را مطالعه کنند و با محتواهای باکیفیت بیش از پیش آشنا شوند تا بتوانند با استفاده از ادبیات داستانی و مستند استاندارد در فرهنگ‌سازی برای کودکان مؤثر باشند. در انتخاب کتاب‌ها به کیفیت چاپ، تصاویر و محتوا توجه بیشتری داشته باشند. علاوه بر آن می‌توانند از فهرست‌های گوناگون کتاب‌های برگزیده مانند فهرست «شورای کتاب کودک» یا «لاک‌پشت پرنده» که کارشناسان کتاب کودک آن‌ها را تهیه می‌کنند کمک بگیرند. نباید از قدرت کلمات و جادوی ادبیات در ایجاد لذت و انتقال مفاهیم غافل شد.

دوماهنامه‌ی شوق تغییر؛ شماره‌ی ۵۵، مهر و آبان ۱۴۰۰

✈️
خبر خوب برای دوستان طوطی‌
‌
از امروز تا ۳۱ فروردین ۱۳۹۹ همه‌ی خریدهای شما از وبگاه طوطی، رایگان ارسال می‌شود.‌
‌
توجه داشته باشید این امکان فقط برای خرید اینترنتی از وبگاه طوطی فعال است، پس همین الان در وبگاه طوطی حساب کاربری بسازید و کتاب‌هایی که دوست دارید را تهیه کنید. در سریع‌ترین زمان ممکن برای شما ارسال می‌شود.‌‌
‌
کتاب‌ها در وبگاه ۱۰درصد تخفیف دارند.
‌

دوم دبستان بودم و تازه اول راه خواندن و نوشتن بودم. این وسوسه به جانم افتاده بود که همه‌ی کتاب‌های دنیا را بخوانم. از سال قبل آقای نامدار، مدیر مدرسه، قول راه‌اندازی یک کتابخانه‌ی کوچک را داده بود و آن روز، روز افتتاحیه‌ی کتابخانه بود. هیچ بچه‌ای به‌اندازه‌ی من مشتاق باز شدن کتابخانه نبود.
حوصله‌ی گوش دادن به حرف‌های مدیر را نداشتم و بی‌صبرانه منتظر بودم در کتابخانه باز شود. بالاخره سخنرانی آقای نامدار تمام شد و من وارد فضایی سحرانگیز شدم. نفس عمیقی کشیدم و بوی رنگ تازه و کاغذ به دماغم خورد.
برای من که تنها کتابفروشی شهر کوچکمان فقط کتاب‌های بزرگسال می‌فروخت دیدن این‌همه کتاب کودک در یکجا دیوانه‌کننده بود. هیاهوی بچه‌ها را فراموش کردم و در دریای کتاب‌ها غرق شدم.
قدم می‌زدم و اسم و جلد کتاب‌ها را به خاطر می‌سپردم تا برگردم و همه را ورق بزنم. ناگهان چشمم به سه جلد کتاب بامزه افتاد. زرد و قرمز و آبی، قصه‌های من و بابام.
یک بابای سیبیلو و یک پسربچه‌ی بامزه. کتاب‌ها را برداشتم و گوشه‌ای روی زمین سرد کتابخانه نشتم و به قفسه‌ها تکیه دادم. تصاویر سیاه‌وسفید و داستان‌های خواندنی پدر و پسر این‌قدر جذاب بود که فراموش کردم کجا هستم. خودم را جای پسرک کتاب گذاشته بودم و داستان‌ها و تصاویرش را زندگی می‌کردم. چیزی از گذر زمان نمی‌فهمیدم.
یک‌دفعه متوجه همهمه و سروصدایی در کتابخانه شدم. انگار داشتند مرا صدا می‌زدند. رضایی… رضایی… رضایی… فرهاد… فرهاد… فرهاد…
سر بلند کردم و دیدم پدرم و آقای نامدار و کتابدار مدرسه، با صورتی نگران و خشمگین بالای سرم ایستاده‌اند. «معلومه اینجا چه غلطی می‌کنی؟»
«هیچ می‌دونی ساعت چنده؟»
«پسر خیلی سرخوشی!» بله! ساعت هشت شب بود و من چند ساعتی بود که در کتابخانه‌ی مدرسه حبس شده بودم و «قصه‌های من و بابام» می‌خواندم و همه را نگران کرده بودم.
قصه این بود؛ بعد از اینکه بچه‌ها از کتابخانه رفته بودند بیرون، کتابدار بدون اینکه بین قفسه‌ها را نگاه کند در کتابخانه را بسته بود و مدرسه تعطیل شده بود. آن روزها مثل امروز تلفن و اینترنت هم در دسترس همه نبود و تا مادرم خبر گم شدن من را به پدرم بدهد و بعد پدرم مدیر مدرسه را خبر کند و دنبال من بگردند شش هفت ساعتی طول کشیده بود. اما من در همان ساعتی که «قصه‌های من و بابام» را دیدم مانده بودم و محو قصه‌ها بودم.

داستان «یک جای خالی» را هر وقت می‌خوانم یاد این خاطره می‌افتم.‌

انسان‌ها از قدیم به پس‌انداز کردن اهمیت می‌داده‌اند. همیشه سعی می‌کردند برای تهیه‌ی کالا پول‌هایشان را در جایی ذخیره کنند و وقت نیاز از آن استفاده کنند. یکی از راه‌های پس‌انداز، جمع کردن پول در کوزه‌های سفالی و صندوقچه‌های فلزی بود. چون این ظرف‌ها را شبیه تصوراتشان از غول‌ها می‌ساختند، نامشان را غولک یا قلک گذاشتند.
طوطی هم با توجه به این پیشینه تصمیم گرفت برای تمرین مدیریت صحیح مالی و تشویق بچه‌ها به خرید کتاب با پس‌انداز خودشان، طرح «توتک» را اجرایی کند.‌‌
‌
«توتک» هم نام قدیم طوطی است و هم به معنی گنجینه و صندوق پول. طوطی همین اسم را روی قلک‌های طوطی گذاشته است تا شما کتاب پس‌انداز کنید.

شرح کامل طرح «توتک»

کنون که چشمه قند است لعل نوشینت
سخن بگوی و ز طوطی شکر دریغ مدار‌
حافظ