جهان ادبیات سرشار از داستان‌ها و مفاهیم گوناگون است و به زندگی ما رنگ می‌بخشد. قصه‌ها در کشورهای مختلف با فرهنگ‌هایی غنی و با زبان‌هایی متفاوت نوشته می‌شوند.
ترجمه‌ی دقیق و ادبی، دنیای قصه‌های ناشناخته‌ی زبان‌های دیگر را برای ما روشن می‌کند. وقتی حرف ادبیات کودک و نوجوان می‌شود این موضوع بیشتر از پیش اهمیت پیدا می‌کند. روایت جهان ادبیات کودک و نوجوان به زبان فارسی، داستانی است که به لطف مترجمان خوب ایران هیچ‌وقت قدیمی نمی‌شود.

در روز جهانی ترجمه آرزو می‌کنیم مسیر آشنایی با ادبیات جهان، همواره روشن بماند.

?️ تصویر از کتاب «دختری که می‌خواست کتاب‌ها را نجات دهد» نوشته‌ی کلاوس هاگروپ، با تصویرگری لیسا آیساتو؛ مترجم: عطیه الحسینی

دختر نارنج و ترنج، خاله سوسکه، ماچوچه و کلاغ، موش گرسنه و نمکی، از مجموعه‌ی «قصه‌هایی از ادبیات شفاهی ایران» منتشر شد. این کتاب‌ها که بازنویسی ساده‌ی افسانه‌های ملی ایران هستند با استفاده از سبک‌ها و تکنیک‌های گوناگون تصویرگری و تأکید بر ساده بودن متن، تألیف شده‌اند.

ادبیات شفاهی، به‌ویژه افسانه های جن و پری، از جنبه‌های مختلفی مورد توجه قرار می‌گیرد؛ مانند مردم‌شناسی، زبان‌شناسی و به طور کلی در حوزه‌ی قصه‌پژوهی. اما پدر و مادرها، مربیان و مروجان کتاب‌خوانی بیشتر به تأثیر این افسانه‌ها و قصه‌ها بر کودکان علاقه‌مندند.

در میان تأثیرات گوناگون قصه‌ها می‌توان به نقش آن‌ها در انتقال میراث فرهنگی ادبی اشاره کرد که به تكوين و رشد هویت ملی و قومی یاری می‌رساند. از طرفی کودکان امروز در عصر دیجیتال زندگی می‌کنند، عصری که هر انسانی خواه ناخواه شهروندی جهانی است و در چنین وضعی بحث و اهمیت هویت ملی و قومی هم بیشتر می‌شود؛ نکته‌ای که هدف این مجموعه است.

برونو بتلهایم از روان‌شناسان و روان‌کاوان به‌نام جهان در مورد رشد روانی و هویت فردی کودکان معتقد است که هیچ چیز مهم‌تر از نفوذ پدر و مادر و مربیان و سپس میراث فرهنگی نیست.

آمادگی برای زندگی اجتماعی، رشد هویت فردی و درک مفهوم استقلال از اهداف گردآوری این مجموعه با تکیه بر تصاویر جذاب و متونی ساده و روان است.

دبیر این مجموعه فروغ‌الزمان جمالی است و اسدالله شعبانی، افسانه شعبان‌نژاد و محمدرضا شمس کار بازنویسی افسانه‌های این مجموعه را بر عهده داشته‌اند. مهکامه شعبانی، هدا حدادی، محمدحسین ماتک، غزاله بیگدلو و زهرا محمدنژاد، ‌تصویرگران این پنج جلد هستند.

دختر نارنج و ترنج

بازنویسی: اسدالله شعبانی

تصویرگر: مهکامه شعبانی

خاله سوسکه

بازنویسی: محمدرضا شمس

تصویرگر: هدا حدادی

ماچوچه و کلاغ

بازنویسی: افسانه شعبان‌نژاد

تصویرگر: محمدحسین ماتک

موش گرسنه

بازنویسی: افسانه شعبان‌نژاد

تصویرگر: غزاله بیگدلو

نمکی

بازنویسی: محمدرضا شمس

تصویرگر: زهرا محمدنژاد

گروه سنی: بالای شش سال

قیمت هر جلد: ۳۸۰۰۰ تومان

به‌زودی پنج عنوان دیگر از این مجموعه (خاله پیرزن، عمو نوروز و پیرزن، کچل تنبل و دیو پخمه، نخودک و دیو کلک، ننه ماهی)  نیز منتشر خواهد شد.

?‌
حضور سحر ترهنده به نمایندگی از طوطی، کتاب کودک و نوجوان انتشارات فاطمی، در هیئت داوری dPictus

پلتفرم تبادل حق نشر کتاب (dPictus) برای دومین سال پیاپی نمایشگاه کتاب‌های تصویری منتشرنشده را برگزار می‌کند. در این رویداد تصویرگران مختلف از سراسر دنیا، کتاب‌های تصویری خود را بر روی وبگاه dpictus بارگذاری می‌کنند و ناشران معتبر جهانی این آثار را داوری کرده و برگزیدگان نهایی را انتخاب می‌کنند.
۳۰ ناشر در سال ۲۰۱۹ از میان ۳۵۰ اثر رسیده، ۴۸ اثر را انتخاب کردند و این کتاب‌ها در نمایشگاه کتاب فرانکفورت نمایش داده شدند.
به دلیل شیوع بیماری کرونا این نمایشگاه در سال ۲۰۲۰ به‌صورت آنلاین برگزار می‌شود و این بار ۴۸ ناشر معتبر جهانی در فرایند انتخاب کتاب‌های برگزیده مشارکت دارند که سحر ترهنده نیز به‌عنوان نماینده‌ی کتاب‌های طوطی، بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی، در هیئت داوری این رویداد حضور دارد. داوران از میان ۴۲۰ اثر از ۶۰ کشور جهان، آثار برگزیده را انتخاب می‌کنند.

آثار برگزیده را می‌توانید بر روی وبگاه dpictus.com مشاهده کنید.

به گزارش روابط عمومی انجمن تصویرگران ایران، این مسابقه از سال ۲۰۱۷ توسط آژانس مطبوعات و ارتباطات روسیه و انجمن تصویرگران و طراحان مسکو در روسیه در بخش‌های تصویرسازی داستانی، تصویرسازی غیرداستانی، تصویرسازی کودکان، کتاب تصویری، کتاب‌های الکترونیکی، کتاب‌های هنری و نام‌های جدید (تصویرگران زیر ۳۵ سال) برگزار می‌شود و جوایز آن در نمایشگاه کتاب کودک مسکو به برندگان اعطا می‌شود.

در این مسابقه علی بوذری برای تصویرگری کتاب «نخودک و دیو کلک» و هاله قربانی برای تصویرگری کتاب «جهان مال من است» موفق به کسب جایزه‌ی بخش تصویرسازی داستانی شدند. همچنین سلیمه باباخان در بخش کتاب تصویری برنده‌ی دیپلم افتخار شد.

کتاب «نخودک و دیو کلک» از مجموعه‌ی «قصه‌هایی از ادبیات شفاهی ایران» با تصویرگری علی بوذری و بازنویسی اسدالله شعبانی، پاییز ۹۹ منتشر می‌شود. کتاب‌های «جهان مال من است» با تصویرگری هاله قربانی، نوشته‌ی تهمینه حدادی و «والک و ماهک» نوشته‌ی سلیمه باباخان نیز در دست انتشار قرار دارد.

طوطی به این سه تصویرگر خوب تبریک می‌گوید و برای همه‌ی پدیدآورندگان ادبیات کودک و نوجوان آرزوی موفقیت‌های روزافزون دارد.

علی الموسوی مهندسی جوان است که سالهای زیادی از عمرش را در تالارهای گفتگوی اینترنتی  صرف بحث با افراد حقیقی و ناشناس کرده، تا حد زیادی چاله های بحث های مجازی و بن بست های گفتگوها را می شناخت وبه دنبال راهی برای شفاف سازی گفتگوها بود. راهی که طرفین با کمترین حد آسیب دیدگی کلامی بتوانند چیزی یاد بگیرند در تکرار و مرور مسایل و تجربه های معمولی نمانند. همانگونه که حدس زده اید او سراغ تکنیک های منطقی و استدلال ورزی می رود تا با ساده ترین شیوه برای نوجوانان انواع مغالطه های بازدارنده یک بحث سالم را شرح دهد.

اگر کتاب قلعه حیوانات جورج اورول را خوانده باشید حالا تعدادی از همان حیوانات با تصویرگری مهیج الخاندرو جیرالدو به سراغ مخاطب می آیند تا نقشه گنج استدلال را به دستش بدهند.

در همان صفحات آغازین یک فهرست مصور داریم از مغالطه های منطقی با نقش آفرینی حیواناتی مانند مرغ و گاو و خوک و روباه و گرگ و شیر و… که دو ساحت مغالطه ای را روشن می کنند ان دسته از مغالطه های غیر صوری که بسیار شبیه استدلال اند و نکات انحرافی دارند تا گفتگو کنندگان اصلا وارد زمین بازی استدلال نشوند و یک مورد هم مغالطه صوری .
گاو و میمون و توکا و خوک و بقیه حیوانات با قصه هایی چند خطی آمده اند تا توسل به نتیجه، پهلوان پنبه، چند پهلویی؛ توسل به ترس و سایر بن بست های گفتگوی سالم را نشان مخاطبان دهند.

علی الموسوی [در کتاب «استدلال‌های بد»]تلاش میکند خیلی موجز با لحنی امروزی با نوجوانان سخن بگوید و با کمک تصاویر این تکنیک ها را در ذهن آنها قلاب کند و به خوبی از پس این کار بر آمده و این کتاب تا امروز به دوازده زبان زنده دنیا ترجمه شده و با استقبال خوبی همراه بوده. نکته جالبتر اینکه نویسنده ارتباط خود را با مخاطب قطع نمی کند برای همراهی بیشتر آدرس سایت خود را در صفحات کتاب می آورد تا برای طرح مباحث و موضوعات جدید با هم همکاری کنند.

یادداشت سحر سلطانی درباره‌ی «استدلال‌های بد» در وبگاه کتابستان کودک و نوجوان ایران

همه‌چیز با یک پرسش ساده شروع می‌شود. معلمی به نام «سونیا» روی تخته سؤالش را می‌نویسد. یک پرسش تکراری از همه‌ی معلم‌ها در تمام مدرسه‌ها…

پسرک و جادوی مری پاپینز

سونیا معلم «گیل» این سؤال را روی تخته می‌نویسد: «دوست دارم بزرگ که شدم چه کسی باشم؟» همه‌ی بچه‌ها شوق و ذوق دارند تا زودتر جواب بدهند. چند نفر می‌خواهند بازیکن فوتبال برای تیم بارسلون، مادرید و منچستر بشوند: «… شش نفر رافائل نادال، دو نفر مانکن خیلی قدبلند، یک نفر شاهزاده… سه نفر بیانسه، یک نفر بتمن… یک نفر کاپیتان سفینه‌ی فضایی… دو نفر رهبر دنیا…»

«گیلرمو» یا همان گیل ساکت است. سونیا از او می‌خواهد که جواب بدهد. می‌گوید: «من دوست دارم مری پاپینز بشوم.» سونیا فکر می‌کند این جواب عجیبی است.

…

سونیا از گیل می‌پرسد چرا مری پاپینز؟ می‌گوید: «برای این‌که می‌تواند پرواز کند… یک چتر سخنگو دارد و چمدانی که کلی خرت و پرت تویش می‌گذارد… و قدرت‌های جادویی…» جالب است که گیل اصرار دارد مری پاپینز فقط یک شخصیت داستانی و خیالی نیست، واقعی است. او را در لندن دیده. در یک سالن نمایش و با او حرف هم زده.

یک داستان واقعی که با ذهن داستانی گیل، ابعاد دیگری هم پیدا کرده است. واقعیت و تخیل و رازها و دروغ‌ها آن‌چنان به‌هم گره خورده‌اند که به‌سادگی، با پرسیدن باز نمی‌شوند. چون زندگی یک خط صاف و ممتد و ساده نیست. خط‌هایی تودرتو است. خط‌های که سرنخ ندارند.

…

برای داستان‌نویس خوب، هر شخصیت، به‌خصوص شخصیت کودک، یک سرزمین کشف‌نشده و تودرتو است. آن‌چه ما به‌عنوان شناخت و دانایی از کودکان داریم، فقط و فقط توهمات و پندارهای ماست. برای درک و دیدن آن‌ها باید مثل داستان به تک‌تک‌شان نزدیک شد. و تصویر واقعی او را از لابه‌لای خطوط درهم‌رفته بیرون کشید و دید. داستان باید این کار را بکند و این داستان چنین کرده است.

– بخش‌هایی از یادداشت «فقط داستان می‌تواند» نوشته‌ی زری نعیمی؛ مجله‌ی عروسک سخنگو (شماره‌ی ۳۲۱) تیر و مرداد ۱۳۹۹

پسرک و جادوی مری پاپینز
نویسنده: الخاندرو پالوماس
مترجم: کیوان عبیدی آشتیانی
رمان نوجوان

نویسنده و تصویرگر: آنا یناس؛ مترجم:‌ سحر ترهنده؛ گروه سنی: بالای چهار سال

درحالی‌که تنها یک ماه از جشن امضا و رونمایی کتاب «هیولای رنگ‌ها» می‌گذرد، این کتاب به چاپ دوم رسید.

داستان این کتاب که مورد استقبال بچه‌ها و پدرها و مادرها قرار گرفته، درباره‌ی هیولایی است که قیافه‌ای عجیب و غریب و بدنی رنگارنگ دارد. او حسابی عجیب و غریب و گیج و هاج‌وواج شده چون انگار همه‌ی احساس‌هایش قاطی‌پاطی شده‌اند. او حالا وسط احساس‌های درهم‌برهم‌اش گیر کرده و می‌خواهد آن‌ها را از هم جدا کند. می‌خواهد هرکدام از احساس‌هایش را سر جای خودشان بگذارد.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

خشم

سُرخ و سوزان و خشمگین است،

مثل آتش؛

بدجوری می‌سوزاند و خاموش کردنش سخت است.

وقتی خشمگین باشی

احساس می‌کنی در حقّت بی‌انصافی شده

و دلت می‌خواهد خشمت را سر دیگران خالی کنی.

«یک چیز سیاه» کتابی است مصور با داستانی کم حرف و کوتاه که کودکان را برای حدس زدن پایان قصه‌اش به مشارکت گرفته و از این طریق به پرورش خلاقیت در آن‌ها کمک می‌کند. کتاب را رضا دالوند، تصویرگر جوان و موفق ادبیات کودک نوشته و تصویرگری کرده است.

داستان‌های حیوانات را می‌توانیم با قصه‌های پندآمیز «کلیله و دمنه‌» برای بچه‌هایمان تعریف کنیم، حکایت‌هایی که از ابتدا قرار است اخلاق و آداب زندگی را یاد کودکان‌مان بدهند و از باید-نبایدهای دنیا مطلع‌شان کنند. کودکی که در معرض قصه‌های شیرین ادبیات کهن قرار می‌گیرد صد البته که به نتیجه‌های اخلاقی و راه و رسم زیرکی مجهز می‌شود و از خلال این قصه‌ها به نسل‌های پیشین متصل خواهد شد. تأکید دنیای امروز اما علاوه بر «اخلاق» در معنای سنتی‌اش و شاید پیش از آن، بر تمرین روش‌های پرورش خلاقیت و تقویت ذهن از طریق بازیگوشی و رها کردن بچه‌ها در دنیای خیال است. نیاز کودک امروز، به درست یا غلط، نه مَتَل‌ها و مَثَل‌های مستقیماً پندآمیز که قصه‌هایی روزمره و یا روایت‌هایی با پایان باز تشخیص داده شده‌اند. این است که در این روند بزرگسالان به دنیای ذهنی کم و قید و شرط کودکانه نزدیک‌تر می‌شوند.یک چیز سیاه

داستان کتاب «یک چیز سیاه» را هم در این فضا و اتمسفر باید درک کرد. قصه‌ای کوتاه در ۲۶ صفحه‌یA4 که بیش از آن‌که بر کلمات تکیه کند، استفاده از تصاویر را در دستور کار خودش قرار داده است. شاید تنها به این دلیل که نویسنده‌ی کتاب قبل از آن‌که قصه‌گو باشد یک تصویرگر جوان است با کارنامه‌ای پر و پیمان از جایزه‌های کتاب‌های تصویری که در این اثرش هم به حرفه‌ی اصلی خودش وفادار مانده است.

کتاب، قصه‌ای است کم‌حرف درباره‌ی «یک چیز سیاه» ناشناخته که در صبحی دل‌انگیز در وسط جنگل پیدا می‌شود. حیوانات جنگل هرکدام در توضیح ماهیت شیء سیاه، فرضیه و حرفی دارند که در یکی دو جمله‌ی ساده طرح و بیان شده است. پلنگ، فکر می‌کند که آن چیزِ سیاه یکی از خال‌های روی پوستش بوده و جغد توی ذهنش از آن یک تخم اژدهای خطرناک می‌سازد. گوزن، کلاغ، روباه و دیگر حیوانات حدس‌های دیگری می‌زنند و همین‌طور که کتاب پیش می‌رود هیجان خواننده برای دانستن هویت و ماهیت آن چیز عجیب بیشتر و بیشتر می‌شود.

صفحه‌ی آخر کتاب اما یک صفحه‌ی سیاه است با این نوشته: «شاید هم چیزی باشد که فقط تو می‌دانی، یک چیز سیاه دوست‌داشتنی که هیچ خطری ندارد. یک چیز سیاه مثل…» و رو به‌روی آن یک صفحه‌ی سفید است با یک چیز سیاه در گوشه‌اش که نمی‌دانیم چیست.

برایم جالب است که قصه را برای بچه‌هایی بخوانم. از آن‌ها درباره‌ی چیز سیاه بپرسم و حدس‌هایشان را در کنار تلاش‌های نویسنده بگذارم. می‌شود با کمک جمعی از کودکان در یک کلاس پیش‌دبستانی دست به ساختن جلد دومی از کتاب زد که خود بچه‌ها روایت و پرداختش می‌کنند. خلاقیت و داستان‌های شنیدنی کودکان از این پیشنهادهای مستتر در کتاب را می‌شود به روش‌هایی از این دست ارج نهاد.

«یک چیز سیاه» بسیار نزدیک است به کتابی که آقای بهراد امین سلماسی بر اساس داستان «فیل در تاریکی/ فیل و کوران» مثنوی مولوی برای بچه‌ها نوشته و تصویرگری کرده است. مربی کودک و نوجوان شعبه‌ای از شعبات کانون پرورش فکری در سال‌های ابتدایی دهه‌ی ۱۳۸۰ «فیل که می‌گویند…»را برایمان خواند و در پایان کلاس نتیجه گرفت: «هرکس به اندازه‌ی ظرفیتش از کتاب هستی فهم و برداشت می‌کند.» جمله را توی دفتری نوشته‌ام که مربوط است به آن‌ سال‌ها. حکایت چیز سیاهی که رضا دالوندی برایمان ساخته اما هرگز به تصویر آن فیل کامل درشت اندام نمی‌انجامد. تکمیل قصّه‌ی نسل تازه و تصمیم نهایی در این کتاب به عهده‌ی بچه‌ها گذاشته شده است.

? زهرا ملوکی
وینش

کتاب حسی لمسی «یه چیزی اینجاست»، طراح و سازنده سمانه نادری در بخش کتاب‌های حسی، کتاب‌های «موزی که می‌خندید» حمیدرضا شاه‌آبادی، تصویرگر حسن موسوی، انتشارات افق و «خوراک زرافه با سالاد لاک‌پشت»، نویسنده و تصویرگر رضا دالوند، انتشارات  فاطمی، کتاب‌های طوطی در بخش کتاب‌های تصویری و کتاب «هفت اسب هفت‌رنگ» نویسنده محمدهادی محمدی، تصویرگر نوشین صفاخو، انتشارات موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان در بخش کتاب‌های تصویری دارای شخصیت ویژه از سوی شورای کتاب کودک برای ارسال به دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) برای درج در فهرست دوسالانه این موسسه انتخاب شدند. 

گروه جوایز کتاب برای کودکان با نیازهای ویژه شورای کتاب کودک در جلسه مردادماه ۱۳۹۹ که به شکل آنلاین تشکیل شد از میان کتاب‌های رسیده عنوان‌های یادشده را برگزید.

دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان هر دو سال یک بار فهرستی از کتاب‌های مناسب برای کودکان ویژه را به منظور ایجاد فرصت لذت از کتاب برای کودکان ویژه، تشویق ناشران و توسعه این نوع محصولات منتشر می‌کند. 

عنوان‌های برگزیده شعبه‌های ملی Ibby پس از داوری مجدد در این موسسه بین‌المللی در لیست دوسالانه‌ای تحت عنوان Ibby selection of outstanding books for young people with disabilities منتشر و این لیست علاوه بر نگهداری در کتابخانه مرکزی تورنتو کانادا برای تمام شعبه‌های ملی ارسال خواهد شد.

حسین شیخ‌رضایی، می‌گوید: تفکر نقادانه قبل از موضوع فلسفه برای کودکان در کتاب‌های درسی جهان مطرح شده و جا دارد در کتاب‌های درسی کشورمان نیز مورد توجه قرار گیرد تا دانش‌آموزان به خطاهای رایج در استدلال‌آوری پی ببرند و هنر فراموش شده حرف حساب زدن را بیاموزند.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب تصویری «استدلال‌های بد» نوشته علی الموسوی با تصویرگری الخاندرو جیرالدو که به تازگی با ترجمه حسین شیخ‌رضایی از سوی بخش غیرداستان کتاب‌های طوطی (بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی) منتشر شده، سعی در زنده کردن هنر فراموش شده حرف حساب زدن دارد.
 
نویسنده در این‌کتاب با استفاده از تصویرهای زنده و گویا در پی شناساندن برخی خطاهای رایج در استدلال‌آوری است که بسیاری از گفت‌وگوهای معمولی ما را دچار مشکل می‌کنند. این تصویرها از داستان‌هایی تمثیلی مانند مزرعه حیوانات نوشته جرج اورول و هیچانه‌های طنزآمیزی مانند شعرها و داستان‌های لوییس کارول الهام گرفته‌اند و مفاهیمی مانند استدلال، گزاره، مقدمه، ابطال‌پذیر، استدلال استقرایی، استدلال قیاسی، مغالطه منطقی، مغالطه صوری و مغالطه غیرصوری به بچه‌هاست.
 
مطالب این‌کتاب در ۲۶ بخش «این کتاب برای چه‌کسانی نوشته شده است؟، پیش‌گفتار، مغالطه‌های منطقی، توسل به نتیجه، پهلوان‌پنبه، توسل به مرجع نامربوط، چندپهلویی، دوراهی نادرست، علتِ بی‌علت، توسل به ترس، تعمیم شتاب‌زده، توسل به جهل، اما نه اسکاتلندی‌های واقعی، مغالطه منشا، گناهِ شباهت، خطای عکس، خودت چی؟، سراشیبی لغزنده، توسل به اکثریت، حمله شخصی، استدلال دوری، ترکیب و تجزیه، نکته‌های پایانی، تعریف‌ها، فهرست منابع، درباره نویسنده و تصویرگر» ارائه شده است.
 
حسین شیخ‌رضایی درباره این کتاب به ایبنا می‌گوید: این کتاب در قسمت غیرداستان کتاب‌های طوطی که قبلا مسئول آن بودم منتشر شده است. در آن زمان ما می‌خواستیم کتاب‌هایی درباره مفهوم تفکر نقادانه و مهارت‌های استدلال را برای گروه‌های سنی مختلف ترجمه و تالیف کنیم و این کتاب هم یکی از کتاب‌هایی است که در زمینه مهارت‌های استدلال برای گروه سنی نوجوان و بزرگسال قابل استفاده است.
 

معرفی 19 مغالطه رایج به نوجوانان
این مترجم و پژوهشگر با اشاره به اینکه در این کتاب 19 مفهوم مغالطه معرفی شده، می‌افزاید: در این کتاب تعدادی از رایج‌ترین مغالطه‌های منطقی با توضیحاتی روشن و مثال‌هایی ملموس معرفی شده‌اند؛ از مغالطه پهلوان پنبه و سراشیبی لغزنده گرفته تا مغالطه حمله شخصی. این مغالطه‌ها اگرچه شبیه استدلال‌هایی معتبر به نظر می‌رسند اما درواقع یک جای کارشان می‌لنگد.
 
به گفته شیخ‌رضایی، ویژگی مهم این کتاب که آن را در بین کتاب‌های تفکر نقادانه خاص کرده این است که به‌جز متن، یک‌سری تصویر دارد و در هر دو صفحه کتاب که روبه‌روی هم است یک صفحه متن است که شاید برای افرادی که با موضوع آشنا نیستند در جاهایی قابل فهم نباشد اما در صفحه مقابل همان مفهوم مغالطه مورد نظر در قالب تصویر بیان شده و سبب می‌شود گروه‌های سنی پایین‌تر مثل نوجوانان بخش زیادی از مطلب را با تصویر و توضیحی که پایین آن نوشته شده، بفهمند.
 
او با بیان اینکه این کتاب برای دوره دوم دبیرستان به بالا قابل استفاده است، می‌گوید: وقتی می‌گوییم نوجوانان می‌توانند با این کتاب ارتباط برقرا کنند، به این معنا نیست که بتوانند صددرصد مطالب کتاب را متوجه شوند، ایده اصلی کتاب به این دلیل است که مخاطب متوجه شود چرا نباید از این مغالطه‌ها استفاده کنند و این مفهوم با تصویر منتقل می‌شود ولی ممکن است جزئیات فنی، اصطلاحات یا مثال‌هایش با تصاویر قابل انتقال نباشد و فهمیدن آن‌ها نیاز به آموزش داشته باشد.
 
شیخ‌رضایی درباره لزوم مطرح‌کردن این مباحث برای نوجوانان توضیح می‌دهد: رشته تفکر نقادانه در همه جای دنیا جزء کتاب‌های درسی دوره عمومی است و مهارت در آن سبب می‌شود مغالطه‌هایی که در صحبت‌های سیاست‌مداران یا در تبلیغات و صحبت‌های رسانه‌ای مطرح می‌شود به چشممان بیاید. اینکه ما این‌قدر مرتکب خطا در استدلال می‌شویم به دلیل این است که اطلاعی از مبانی تفکر نقادانه نداریم. در کشورهای دیگر تفکر نقادانه در سطح دبیرستان، کالج و دانشگاه مثل آموزش نگارش است و حتما باید همه این واحد درسی را بگذرانند.
 
این مترجم می‌افزاید: در اینکه بیان این مبحث برای نوجوانان لازم است شکی نیست مخصوصا در کشورمان خیلی به آن نیاز داریم. تفکر نقادانه بخشی از رشته منطق است و این کتاب سعی می‌کند با تصویر، مطلب را آسان‌فهم‌تر کند ولی برای هرکسی که اولین بار با آن مواجه می‌شود قطعا بخش‌هایی غیرقابل فهم خواهد بود و مثل هر درس دیگر نیاز به مثال و توضیح و تمرین دارد تا کسی نسبت به آن مسلط شود و از این استدلال‌های مغالطه‌آمیز در حرف زدنش استفاده نکند و بتواند در صحبت‌های دیگران آن‌ها را شناسایی کند.
 
تفکر نقادانه قبل از «فبک» در کتاب‌های درسی جهان قرار گرفته است
او با بیان اینکه تفکر نقادانه یکی از سرفصل‌های فلسفه برای کودکان است می‌گوید: این مبحث از اول قرن بیستم قبل از اینکه بحث فلسفه برای کودکان مطرح شود در سرفصل‌های کتاب‌های درسی امریکا و کشورهای دیگر قرار گرفت. حتی ما کتاب‌هایی داریم تفکر نقادانه را به صورت تخصصی مثلا برای مهندسان، پزشکان، معلمان و … هم آموزش می‌دهند.

تفکر نقادانه باید وارد برنامه‌های آموزش‌ و پرورش شود
به گفته این پژوهشگر، هرچند که امروزه کتاب‌هایی در زمینه تفکر نقادانه برای گروه سنی بزرگسال منتشر شده اما در گروه سنی کودک فقط همین کتاب‌های فلسفه برای کودکان را داریم که در آن‌ها به تفکر انتقادی پرداخته شده مثلا کتاب «تفکر انتقادی در کلاس درس» که سعید ناجی برای گروه سنی کودک و نوجوان ترجمه کرده یا کتاب «تیز فکری مهارت فهم و سنجش استدلال آموزش مربی» که حامد صفایی‌پور نوشته و از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده است. براین اساس جا دارد به این موضوع در کتاب‌های گروه سنی کودک و نوجوان پرداخته شود و وارد برنامه‌های آموزش و پرورش شود. البته الان هم در برخی کتاب‌های درسی اشاره‌ای به این مغالطه‌ها برای دانش‌آموزانی که در رشته علوم انسانی درس می‌خوانند، شده است ولی دانش‌آموزانی که در رشته‌های دیگر مانند ریاضی و علوم تجربی تحصیل می‌کنند، چنین مباحثی را در کتاب‌های‌شان نمی‌خوانند.
 
او درباره نویسنده این کتاب نیز توضیح می‌دهد: علی الموسوی نویسنده این‌کتاب، کارشناس ارشد مهندسی سیستم‌ها از دانشگاه اِم آی تی و کارشناس ارشد مهندسی نرم‌افزار از دانشگاهی کارنگی ملون است. او همراه همسر و دخترش در سان‌فرانسیسکو زندگی می‌کند و در تیم متریکس موزیلا به‌عنوان طراح مصورسازی داده‌ها مشغول به کار است و در شرکت‌های بزرگی مثل گوگل کار کرده است. او به دلیل اینکه در فضای چت‌روم وارد بحث‌ها و گفت‌وگوهایی با دیگران می‌شده، می‌دیده چقدر در استدلال‌ها و حرف‌هایی که زده می‌شود اشتباه و خطا وجود دارد. براین اساس سعی می‌کند کتابی در این زمینه بنویسد و این مغالطه‌ها را به مخاطبان معرفی کند. اما خودش به شکل حرفه‌ای منطق‌دان یا نویسنده تفکر نقادانه نیست فقط احساس کرده نوشتن این کتاب در شغلش به درد می‌خورد.
 
شیخ رضایی می‌گوید: نویسنده این کتاب سایتی دارد که در آن فعالیت می‌کند و مرتب نمونه‌های جدیدی ارائه می‌دهد. این کتاب به زبان‌های زیادی ترجمه شده و به صورت آن‌لاین هم روی اینترنت گذاشته شده است و افرادی که به زبان انگلیسی تسلط دارند، می‌توانند این سایت را ببینند و از مطالبش استفاده کنند.
 
بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی (کتاب‌های طوطی)، کتاب «استدلال‌های بد» را با ۶۰ صفحه مصور و شمارگان هزار نسخه به قیمت ۳۴ هزار تومان منتشر کرده است.

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب تصویری «استدلال‌های بد (هنر فراموش‌شده حرفِ حساب‌زدن)» نوشته علی الموسوی به‌تازگی با ترجمه حسین شیخ‌رضایی توسط انتشارات فاطمی منتشر و راهی بازار نشر شده است. این‌کتاب یکی از عناوین مجموعه «کتاب‌های طوطی» است که بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی منتشر می‌کند.

نویسنده کتاب می‌گوید این‌کتاب را برای تازه‌واردان به حوزه استدلال منطقی نوشته است؛ به‌ویژه کسانی که به‌قول پاسکال چنان بار آمده‌اند که مطلب را با تصویر بهتر متوجه می‌شوند. او ۱۹ مورد از رایج‌ترین خطاهای استدلال را انتخاب کرده و برای هرکدام تصویر آورده و چندمثال ذکر کرده است. او اظهار امیدواری کرده با این‌کتاب، رایج‌ترین خطاهای استدلال را به مخاطبانش بشناساند.

علی الموسوی نویسنده این‌کتاب، کارشناس ارشد مهندسی سیستم‌ها از دانشگاه اِم آی تی و کارشناس ارشد مهندسی نرم‌افزار از دانشگاهی کارنگی ملون است. او همراه همسر و دخترش در سان‌فرانسیسکو زندگی می‌کند و در تیم متریکس موزیلا به‌عنوان طراح مصورسازی داده‌ها مشغول به کار است. او در این‌کتاب در پی شناساندن مفاهیمی مثل استدلال، گزاره، مقدمه، ابطال‌پذیر، استدلال استقرایی، قوی، قانع‌کننده، استدلال قیاسی، معتبر، صحیح، مغالطه منطقی، مغالطه صوری و مغالطه غیرصوری به بچه‌هاست. مغالطه‌هایی چون پهلوان‌پنبه و سراشیبی لغزنده هم از جمله مغالطه‌هایی هستند که مولف کتاب آن‌ها را معرفی کرده است.

علی‌ الموسوی می‌گوید چون برایش زیاد پیش آمده که در گفت‌وگوهای غیرمنطقی فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی گیر افتاده، تصمیم گرفته این‌کتاب را بنویسد.

این‌کتاب ۲۶ بخش دارد که به این‌ترتیب‌اند:

این کتاب برای چه‌کسانی نوشته شده است؟، پیش‌گفتار، مغالطه‌های منطقی، توسل به نتیجه، پهلوان‌پنبه، توسل به مرجع نامربوط، چندپهلویی، دوراهی نادرست، علتِ بی‌علت، توسل به ترس، تعمیم شتاب‌زده، توسل به جهل، اما نه اسکاتلندی‌های واقعی، مغالطه منشا، گناهِ شباهت، خطای عکس، خودت چی؟، سراشیبی لغزنده، توسل به اکثریت، حمله شخصی، استدلال دوری، ترکیب و تجزیه، نکته‌های پایانی، تعریف‌ها، فهرست منابع، درباره نویسنده و تصویرگر.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

زمانی که کسی حکمی کلی درباره مجموعه‌ای از چیزها ارائه می‌کند و با شواهدی روبه‌رو می‌شود که ادعایش را به چالش می‌کشد، ممکن است مرتکب این مغالطه شود؛ به این‌صورت که به جای اینکه در موضعش تجدیدنظر کند یا شواهد عرضه‌شده را زیر سوال ببرد، با تغییر دل‌بخواهیِ معیار عضویت در آن‌مجموعه، از زیر بار استدلال شانه خالی کند.

مثلا ممکن است کسی ادعا کند برنامه‌نویسان موجوداتی بی‌بهره از مهارت‌های اجتماعی‌اند. حالا اگر کسی دیگر این ادعا را چنین زیر سوال ببرد که «اما جان برنامه‌نویس است و اصلا هم از نظر اجتماعی بی‌دست‌وپا نیست»، ممکن است نفر اول پاسخ دهد: «بله، اما جان که یک برنامه‌نویس واقعی نیست.» اینجا معلوم نیست صفات و ویژگی‌های یک‌برنامه‌نویس چیست. دسته برنامه‌نویسان به آن وضوح و روشنی تعریف نشده که مثلا چشم‌آبی‌ها تعریف شده‌اند. همین‌ابهام به افراد یک‌دنده اجازه می‌دهد چیزها را آن‌جور که دوست دارند بازتعریف کنند.

نام‌گذاری این‌مغالطه مرهون آنتونی فلو است که در کتاب اندیشیدن به اندیشیدن برای آن اسمی برگزید. فلو در آن کتاب چنین مثالی می‌زند: هامیش موقع خواندن روزنامه به خبری درباره مردی اسکاتلندی برمی‌خورد که دست به جنایتی هولناک زده است. هامیش به این خبر این‌طور واکنش نشان می‌دهد که «اما اسکاتلندی‌ها چنین کاری نمی‌کنند.» اتفاقا روز بعد هم به خبر دیگری برمی‌خورد درباره اسکاتلندی دیگری که دست به جنایت فجیع‌تری زده است. حالا هامیش به جای اصلاح ادعایش درباره اسکاتلندی‌ها، می‌گوید: «اما اسکاتلندی‌های واقعی چنین کاری نمی‌کنند.»

این‌کتاب با ۶۰ صفحه مصور، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۳۴ هزار تومان منتشر شده است.

شنگال نیز مانند بسیاری دیگر از کتاب های کودک و نوجوان، یک کتاب تصویری با لایه‌های متعدد معنایی است. کودک با خواندن داستان شنگال، متوجه می‌شود بسیاری از افراد تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند و این تفاوت‌ها نباید باعث ناراحتی، احساس غیرعادی بودن و حتی تنهایی آن‌ها شود، چرا که گاهی همین تفاوت‌ها تبدیل به نقطه‌ی قوت ما انسان‌ها می‌شود.

شنگال نه یک قاشق بود و نه یک چنگال، اما کمی از هر دو بود. در آشپزخانه تمام قاشق‌ها، قاشق بودند و تمام چنگال ها، چنگال. برای همین شنگال از خودش پرسید: من واقعا کی هستم؟ او با خودش فکر کرد اگر بخواهم توی سفره جایی داشته باشم و برای خودم کسی بشوم، باید فقط یک چیز باشم. برای همین یک کلاه لبه‌دار سرش گذاشت تا بیشتر شبیه قاشق‌ها شود اما چنگال‌ها گفتند: واه واه چه کله‌ی گردی…

بعد برای خودش یک تاج کاغذی درست کرد که بیشتر شبیه چنگال‌ها بشود اما قاشق‌ها گفتند: واه واه چقدر دندانه‌هایش تیز است! باز هم شنگال تک و تنها شد. بالاخره یک روز وروجکی شلوغ و پلوغ از راه رسید. همه جا را چرب و کثیف و همه چیز را پخش و پلا کرد و عین خیالش هم نبود. چنگال‌ها گفتند: آرام، اما گوشش بدهکار نبود، قاشق‌ها گفتند: بپا، اما باز هم حواسش را جمع نکرد. چنگال‌ها گفتند کمک… قاشق‌ها گفتند: بجنب…

آن وروجک شلوغ و پلوغ یک چیز دیگر لازم داشت. چیزی که نه قاشق باشد و نه چنگال، اما کمی از هر دو باشد… شنگال خودش را به آن وروجک رساند و این طوری شد که جای خودش را توی سفره پیدا کرد.

با قیافه‌ای کمی گرد و کمی دندانه‌دار. درست شکل شنگال…

شنگال نیز مانند بسیاری دیگر از کتاب های کودک و نوجوان، یک کتاب تصویری با لایه‌های متعدد معنایی است. کودک با خواندن داستان شنگال، متوجه می‌شود بسیاری از افراد تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند و این تفاوت‌ها نباید باعث ناراحتی، احساس غیرعادی بودن و حتی تنهایی آن‌ها شود، چرا که گاهی همین تفاوت‌ها تبدیل به نقطه‌ی قوت ما انسان‌ها می‌شود.

از لایه‌های دیگر کتاب می‌توان به مسئله‌ی کسب هویت فردی اشاره کرد. هویت مجموعه‌ای از ویژگی‌‌ها و باورها، بینش‌ها، صفات و گرایش‌های افراد است که تحت‌تأثیر شخصیت، تربیت و فرهنگ شکل می‌گیرد. از آن‌جا که از سال‌های آغازین تولد تا دوره‌ی دبستان به عنوان دوره‌ی طلایی تربیت و شکل‌گیری هویت یاد می‌شود، نقش والدین، معلمان و مدیران مدارس پررنگ‌تر از قبل به نظر می‌آید، چرا که هویت فردی به کودکان کمک می‌کند خودشان را بپذیرند، تفاوت‌ها را درک کنند و در نهایت احساس بهتری نسبت به خود داشته باشند.

در این کتاب نویسنده با ظرافتی مثال زدنی و در قالب یک داستان شیرین، مسئله‌ی کسب هویت فردی و پذیرش تفاوت‌ها را برای کودکان بیان می‌کند. کیو مکلیر در این‌جا قدرت قلم و پویایی ذهن خود را به خواننده نشان می‌دهد و با خلق داستانی زیبا و پرکشش، و با استفاده از هنر جان بخشیدن به اشیا در این داستان، ذهن‌ها را قلقلک می‌دهد. ایزابل آرسنالت نیز به عنوان تصویرگر با اثر زیبا و چشم نوازشش، زیبایی کتاب را دو چندان کرده، البته که نباید از ترجمه‌ی روان، سلیس و کودکانه‌ی زهره پریرخ نیز به سادگی عبور کرد.

شنگال برای کودکان داستانی زیبا و خواندنی است که پذیرش و درک تفاوت‌ها را مانند شعری بسیار زیبا و لطیف در گوششان زمزمه می‌کند. کودک در آشپزخانه با این مفاهیم آشنا می‌شود. او با وسایل آشپزخانه بازی می‌کند و مفاهیم زیادی را یاد می‌گیرد. کودک متوجه می‌شود که همه‌ی انسان ها با هم تفاوت‌هایی دارند و همه‌ی ما به نوعی شنگال هستیم و به همین دلیل این کتاب در افزایش اعتماد به نفس آن‌ها نیز تاثیرگذاری فراوانی دارد.

این کتاب موفق به دریافت امتیاز ۴ در فهرست لاک پشت پرنده شده و مورد تأیید سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی است.

? هادی برخوردار فرید
وینش