به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، دوجلد مجموعه مصور «وودواکرها» نوشته کاتیا براندیز به‌تازگی با ترجمه فریبا فقیهی توسط واحد کودک و نوجوان انتشارات فاطمی (کتاب‌های طوطی) منتشر و راهی بازار نشر شده‌اند.

کاتیا براندیز نویسنده آلمانی این‌مجموعه، متولد ۱۹۷۰ است و برای نوجوانان می‌نویسد. دوجلدی هم که از این‌مجموعه مصور منتشر شد‌ه‌اند، به‌ترتیب «دگردیسی کاراگ» و «دوستی خطرناک» نام دارند. این‌مجموعه برگزیده سال ۲۰۱۷ نمایشگاه کتاب لایپزیک شده است.

در جلد اول، مخاطب با «پسر مرموز» آشنا می‌شود؛ اسمی که روزنامه‌ها و شبکه‌های تلویزیونی روی شخصیت اصلی مجموعه گذاشته‌اند. او پسری اسرارآمیز است که رسانه‌ها می‌گویند سروکله‌اش از جنگل پیدا شده و هیچ‌کس نمی‌داند کیست. خودش هم نمی‌داند چون حافظه‌اش را از دست داده است. اما خودش می‌گوید حافظه‌اش خیلی هم سر جایش است و همه‌چیز یادش است. او آن‌روز کم و بیش سخت را که برای اولین‌بار بین آدم‌ها ظاهر شد به یاد می‌آورد …

پسر مرموز، کاراگ نام دارد که در نگاه اول شبیه یک‌نوجوان معمولی است اما در پس چشمان براقش یک‌راز نهفته است؛ این‌که او دوجلدی است؛ نیمی انسان و نیمی شیر کوهی. همچنین در کوه‌های راکی بزرگ شده و چندوقتی است بین آدمیزادها زندگی می‌کند. این‌زندگیِ بین‌آدم‌ها همان‌قدر که برایش بیگانه است، افسون‌کننده هم هست. کاراگ به دبیرستان شبانه‌روزی کلیرواتر می‌رود. این‌مدرسه برای وودواکرهایی مثل خودش است و حالتی سری دارد. تازه در مدرسه است که کاراگ احساس می‌کند پا به وطنش گذاشته و خیلی زود با یک‌سنجاب بی‌ادب به‌اسم هالی، یک‌بوفالوی خجالتی به‌نام برندن دوست می‌شود. دوستی‌شان هم برای کاراگ غنیمت است چون دنیای وودواکرها پر از رمز و راز است.

عناوین فصل‌های مختلف جلد اول این‌مجموعه یعنی «دگردیسی کاراگ» به‌ترتیب عبارت‌اند از:

افسون آدمیزاد، آزار، بسیار خطرناک، پیشنهاد عجیب و غریب، باز هم پیشنهاد، دندان‌ها، دبیرستان کلیرواتر، وحشی و از همه‌رنگ، جدال در گرند کنین، با زور بوفالو، کینه گوزن، مبارز، آژیر آدمیزاد، دوئل نیمه‌شب، قهرمان، بسته، شاهزاده تاج‌دار، قلب توی بشقاب، جاسوس، احترام، آن‌روی زندگی، خرد و خاکشیر، چشمان جغد، شگرد آخر، دندان برابر دندان، تصمیم، گله تازه، بر سر مرگ و زندگی، یک‌دشمن و یک‌جشن.

در جلد دوم که «دوستی خطرناک» نام دارد، چندماهی است کاراگ در دبیرستان کلیرواتر حضور دارد و به‌مرور یاد می‌گیرد به‌عنوان یک‌وودواکر با خود و آدمیزادها کنار بیاید. چندروز دیگر هم سال نو را در مدرسه جشن می‌گیرند. این‌اتفاق بناست در شبی بیافتد که کاراگ، اسمش را «شب ستاره‌های رنگی» گذاشته است. او وقتی پوما (شیر کوهی) بوده، نمی‌دانسته آدم‌ها چه‌طور و چرا با ستاره‌های درخشان چنین‌کارهایی می‌کردند. او پیش‌تر در همان‌زمان پوما بودنش، تصمیم داشته با خواهرش ته و توی این‌مساله را در بیاورد اما از بداقبالی نشده است.

در این‌کتاب شرایطی پیش می‌آید که کاراگ احساس می‌کند تحت نظر است و قدم به قدم او را می‌بینند. در حالی که اوضاع مدام بدتر می‌شود و شک و تردید وجود یک‌جاسوس در شبانه‌روزی دوجلدی‌ها وجود دارد، کمکی از جانب تیکانی ماده‌گرگ قطبی می‌رسد اما کاراگ به‌عنوان یک‌پوما به‌سختی می‌تواند به یک‌گرگ قطبی اعتماد کند …

عناوین فصل‌های جلد دوم «وودواکرها» هم از این‌قرارند:

ستاره‌های رنگی، آبشار هفت‌رنگ، کاوش در ناشناخته‌ها، دو لوله کلت، با کره فندق و تف، زیرپایی، سگ سوسیس‌یاب نروژی،‌ روزی روزگاری در زباله‌دانی، میش و پلاکارد، آن‌ که خطر نکند…، پسر ناشناس، دوئل در استخر، گندِ خشم، راست یا دروغ، در جست‌وجوی حقیقت، جانوران پارتی‌رو، آب استخر، گمشده، شامه تیز، جست‌وجو آغاز می‌شود، خانه عجیب و غریب، سیاه‌روی سفید، خشم خرسانه، برف سوزان، بی هیچ‌ترحمی، تیز چنگال، خواهرکوچیکه، خواهربزرگه، پن‌کیک بیکن، یک‌قورباغه و یک‌مهمانی.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

غروب جمعه دبیرستان کلیرواتر مثل همیشه خلوت‌تر از روزهای دگیر بود، حدود یک‌سوم شاگردها برای آخر هفته رفته بودند خانه‌شان. خوشبختانه جفری و کلیف هم، وگرنه من ازشان بعید نمی‌دانستم که نقشه‌مان را به هم بریزند.

بعد موقعش رسید که راه بیفتیم و برویم مهمانی. وقتی من توی اتاق برندن و خودم جلد انداختم، پوست پومایی‌ام از اضطراب وول‌وول می‌زد.

برندن با کمی حسادت گفت: «خوش بگذره.» صد البته دفعه بعد باید او را با خودم می‌بردم، وگرنه خیلی زود رفاقتش را با من تمام می‌کرد!

گفتم اگر سراغم رو گرفتن، رفتم جنگل هواخوری. که یک‌جورهایی درست هم بود.

برندن راه افتاد تا نمایش حواس‌پرتی را به اجرا دربیاورد. در همین حین من با احتیاط بقچه لباس‌ها و هدیه تولد را به پوزه‌ام گرفتم. شلوار جینی که دندان نیشم سوراخش کرده باشد، دیگر آن‌قدرها شیک نبود و تازه دبی حق داشت به کادوی آغشته به آب دهان پوما نگاه هم نیندازد. روی پنجه‌های نرمم از پنجره بیرون زدم.

هر دو کتاب مورد اشاره با ۲۶۴ صفحه مصور، شمارگان هزار نسخه و قیمت ۳۴۰ هزار تومان منتشر شده‌اند.

کتاب‌های طوطی (بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی) با همکاری موزه‌ی ملی علوم و فناوری، ۹ روایت از کتاب «همه‌ی آن‌ها یک گربه دیدند» به گویش‌ها و زبان‌های مختلف  ایرانی (بلوچی، ترکی، سیستانی، عربی، فارسی کابلی، فارسی، کردی کلهری، گیلکی رشتی، لری هندیجانی) آماده کرده است که می‌توانید آن‌ها را ببینید و بشنوید.

موش سیاه بالاخره بعد از تلاش‌های بسیار توانسته دل موش سفید را به دست بیاورد و قرار است با او ازدواج کند. دلتان می‌خواهد به این عروسی موشی بیایید و قصه‌ی موش سیاه و موش سفید را از زبان خودشان بشنوید؟
قرار است چهارشنبه، ۸ اسفند ۱۴۰۳، در شهر کتاب فرشته و همراه با علی‌اصغر سیدآبادی، نویسنده‌ی کتاب، فاطمه زمانه‌رو، تصویرگر کتاب، و سمیرا سلیمی، تسهیلگر، دور هم جمع بشویم و این بار قصه‌ی پرماجرای موش سیاه و موش سفید را از زبان خودشان بشنویم و برایشان یک جشن عروسی خودمانی بگیریم و از کتابشان رونمایی کنیم.

اگر شما هم دلتان یک جشن عروسی بامزه می‌خواهد، در شهر کتاب فرشته منتظرتان هستیم.

زمان: چهارشنبه، ۸ اسفند ۱۴۰۳، ساعت ۱۷
مکان: خیابان شریعتی، پایین‌تر از پل صدر، شهر کتاب فرشته

شورای کتاب کودک در مراسمی که به مناسبت شصت‌ودومین سالگرد خود برگزار شد، آثار برگزیده و شایان تقدیر سال ۱۴۰۲ را اعلام کرد که در میان آن‌ها سه عنوان از کتاب‌های طوطی دیده می‌شود.

کتاب عجیب‌غریب اثر مارک یانسن با ترجمه‌ی سحر ترهنده که به عنوان اثر برگزیده‌ی شورا انتخاب شده است داستان تصویری بامزه‌ی جانورانی است که یک روز با شیء عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی روبه‌رو می‌شوند.

چشم‌هایت را ببند دیگر اثر برگزیده‌ی شورا، نوشته‌ی ویکتوریا پرز اسکریوا با تصویرگری کلودیا رانوچی و ترجمه‌ی سحر ترهنده داستان دو برادر است، یکی بینا و دیگری نابینا؛ که هر کدام جهان را به شکلی متفاوت درک می‌کنند.

نام غول‌بوس‌کن حرفه‌ای نوشته‌ی علی‌اصغر سیدآبادی با تصویرگری رضا دالوند نیز در فهرست کتاب‌های شایان تقدیر شورا دیده می‌شود؛ داستان یک بازی و تجربه‌ی جدید. متن و تصویرها در تجربه‌ای تازه، امکان تعاملی را می‌آفرینند که می‌توان بارها و بارها آن را تکرار کرد.

با سپاس از گروه‌های بررسی و داوری شورای کتاب کودک به پدیدآورندگان این آثار تبریک می‌گوییم.

چرا داستان «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای»، داستانی مهم است؟

«کاش غیر از من و تو

هیچ‌کس باخبر از ما نشود

نوبت بازی ما باشد و دیگر هرگز

نوبت بازی دنیا نشود»

                                زنده یاد افشین یداللهی

۱

غول ازجمله موجودات و شخصیت‌های ذهن‌ساختی است که در فرهنگ کودکی و ادبیات کودک قدمتی دیرینه دارد. غول به‌واسطه‌ی ترسی که برمی‌انگیزد، در فرهنگ پیشامدرن کودکی نقشی بازدارنده در برابر تمرّد کودک دارد و همچون ابزاری در دست بزرگسالان برای مهار کودک و بازیگوشی‌هایش به کار می‌رود. اما غول در ادبیات کودک مدرن دچار دگردیسی شده است. چندان‌که از خصلت خوف‌انگیز آن آشنایی‌زدایی (defamiliarization) شده است و در اغلب داستان‌ها غول و مخاطب کودک به همزیستی رسیده‌اند. ترکیب وصفی «غول مهربان» شاید آشناترین و پربسامدترین ترکیب در این نوع همزیستی‌ها باشد.

فرمالیست‌ها شگرد آشنایی‌زدایی را مفهومی زمانمند می‌دانند و بر این باورند که استفاده‌ی مکرر از یک شگرد برای آشنایی‌زدایی در طول زمان متمادی، کارکرد خود برای آشنایی‌زدایی را از دست می‌دهد. بنابراین «فرم نو برای این می‌آید تا فرم پیشین را- که دیگر کفایت لازم را ندارد- از میان بردارد و جانشین آن شود.»(۱) شاید امروزه «غول مهربان» به‌اندازه‌ی یکی‌دو دهه‌ی گذشته توجه و تعجب مخاطب کودک را برنینگیزد. گویی مفهوم غول نیاز به شگردهایی جدیدتری برای زدودن غبار عادت مخاطب از خود دارد. داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای نوشته «علی‌اصغر سیدآبادی» با تصویرگری «رضا دالوند» نمونه‌ای موفق در این زمینه است.

غول در این داستان هم وجود دارد و هم وجود ندارد. وجود دارد، چون سوژه‌ی ذهنی مشترک دو شخصیت داستانی است و وجود ندارد، چون به‌عنوان شخصیت داستانی مطرح نیست. بدین ترتیب غول این داستان به‎رغم حفظ ویژگی‎های سنتی و کلیشه‎ای خود، از جایگاه عادی‎اش تنزل پیدا می‎کند و بدل به مفهومی برای بازی کردن می‎شود.

۲

غول‌بوس‌کن حرفه‌ای داستانی شخصیت‌محور نیست. چندان‌که دو شخصیت داستان یعنی پدر و پسر، بی‌نام هستند. آن‌ها در این داستان تیپ و نوع هستند: تیپ والد و تیپ فرزند.

موضوع و پیرنگ داستان فراگیرتر از آن است که محتاج شخصیتی خاص با ویژگی‌های منحصربه‌فرد باشد. حتی پدر و پسر بودن دو شخصیت داستان نیز نقشی در پیرنگ داستان ندارد و صرفاً کنش‌های فیزیکی موجود در پیرنگ، با پدر و پسر بودن آن‌ها تناسب بیشتری دارد تا مادر و دختر بودنشان. درونمایه و کارکرد شناختی اثر نیز با وجود تیپ در داستان سازگارتر است تا وجود شخصیت. داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای، داستانی‌ست برای تمامی فصول و برای هر والد و فرزندی، فارغ از هر مشخصه و تمایزی.

غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایتی‌ست از شکل‌گیری رابطه‌ی بین والد و فرزند در قالب یک بازی که درنهایت منجر به پیوندی عاطفی و ایمن بین آن‌ها می‌شود. این داستان سه ویژگی دارد:

ویژگی نخست، لذت عام خواندن است که با هیجان و عاطفه‌ی نهفته در متن مرتبط است. مخاطب در هیجان نهفته در متن غوطه‌ور می‌شود و در همان حال به کندوکاو در آن ادامه می‌دهد.

ویژگی دوم، لذت مخاطب از بازیگونه بودن داستان است که با قابلیت اجرایی داستان مضاعف می‌شود.

ویژگی سوم، توان بالای داستان برای ثبت در حافظه و بدل شدن آن به خاطره در ذهن مخاطب است که به‌واسطه‌ی دو ویژگی قبلی مضاعف می‌شود.

خلاصه‌ی داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای از این قرار است:

پسری از پدرش می‌خواهد که با یکدیگر «غول‌بازی» کنند. پدر می‌پذیرد و دستان خود را مثل غول بالا می‌برد و صورتش را کج‌و‌کوله می‌کند و می‌گوید: «الان می‌خورمت». پسر اندکی می‌ترسد و می‌گوید: «تو نمی‌توانی من را بخوری.»، «چون من یک غول‌خوارم.» این بار پدر می‌ترسد و می‌پرسد: «غول‌خوار دیگر چه شکلی است؟» و پسر پاسخ می‌دهد: «این شکلی!» و داستان به تصویر ارجاع داده می‌شود. پدر پاسخ می‌دهد که تو نمی‌توانی من را بخوری و در بیان علت آن می‌گوید: «چون من غول‌خوارخوار هستم.» و…. داستان با تکرار چندباره‌ی این دیالوگ‌ها و کنش و واکنش‌های کلامی و غیرکلامی بین پدر و پسر ادامه می‌یابد و با درآمیختن بازی و خنده، به بوسه و آغوش ختم می‌شود.

۳

تفکیک روایت از بازی در این داستان دشوار است. غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایتی‌ست از یک بازی و درعین‌حال بازی‌ای است که لباس روایت بر تن کرده است. داستان قابلیت نمایش و اجرا دارد، به‌نحوی که می‌توان آن را به سهولت و بی‌آنکه نیاز به امکانات ویژه‌ای داشته باشد، در همه‌جا و در هر موقعیتی اجرا کرد. داستان دعوتی‌ست به بازی، اما نه هر بازی‌ای. غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایت‌گر بازی خاصی است که مهم‌ترین ویژگی آن ایجاد ارتباط و تعامل بین‌فردی است. اما بازهم نه هر نوع ارتباط و تعاملی. غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایتی‌ست از ارتباط و تعاملی «همسو» بین بازیگران، اما نه هر نوع بازیگری. بازیگران غول‌بوس‌کن حرفه‌ای والد و فرزندی هستند که به‌واسطه‌ی ارتباط و تعامل «همسو» بین آن‌ها، شکل‌گیری و برقراری پیوند میسّر می‌شود، اما نه هر پیوندی، تنها پیوندی که ایمن است و سازنده.

به همه‌ی این دلایل، داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای را می‌توان از زاویه‌ی تأثیر رابطه‎های بین‌فردی و درون‎خانوادگی بر رشد ذهنی و مغز کودکان واکاوی کرد. ازآنجایی‌که چگونگی و چندوچون این تأثیر، موضوع مورد مطالعه‌ی شناخت‎گرایان و عصب‎شناسان است، این واکاوی خوانشی توأمان از اثر، با رویکردی شناختی و عصب‎شناسانه خواهد بود.

براساس این دو رویکرد، دنیای اجتماعی و روابط بین‌فردی و تجربه‏های برآمده از آن‏ها برای کودک، به‌ویژه در سال‌های نخست زندگی‌اش، در کیفیت و کمیت رشد ذهن و مغز کودک نقش‌آفرین هستند. به عبارت دقیق‌تر «اتصال بین سلول‌های عصبی فرایندهای ذهنی را خلق می‌کند و تجربه باعث شکل‌گیری این اتصالات در مغز می‌شود. بنابراین تجربه‌ی ذهن را شکل می‌دهد.» (۲) تأثیر روابط بین‌فردی و درون‎خانوادگی بر رشد ذهن دوگانه است. برخی روابط می‎توانند تأثیری مخرب و برخی دیگر، تأثیری سازنده از خود به جا بگذارند. بنابراین تجربه‌های کودک با والدین می‌تواند دو پیامد داشته باشد: نخست، رابطه‎ی امن با کودکان. دوم، رابطه‌ی ناامن با کودکان.

آنچه تعیین‎کننده است، نوع و الگوهای تکراری تعامل‎ها و روابط و نوع تجربه‎هایی است که از این نوع روابط تکرارشونده عاید کودک می‌شود. یعنی الگوهایی که حاصل سبکی از والدگری‌اند و درنتیجه بیش از انواع دیگر تکرار می‌شوند و در حافظه‌ی کودک یادآوری می‎شوند و برایش بدل به خاطره می‎شوند.

۴

شکل‌گیری «پیوند ایمن بین والد و فرزند» که منجر به رشد ذهنی و مغزی کودک می‌شود دارای ویژگی‌هایی است که می‌توان وجود آن‌ها را در متن داستان «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» رصد کرد و بیرون کشید:

نخستین ویژگی، وجود عنصر «هیجان» (Emotion) است. نگاه غالب نسبت به هیجان منفی است و در تقابل با «شناخت» تعریف می‌شود. حتی در رویکردهای کلاسیک شناختی، نظیر رویکرد پیاژه‌ای، شناخت مستقل از هیجان است. این درحالی‌ست ‌که براساس رویکردهای نوین شناختی، هیجان «سامان‌دهنده‌ی اصلی» فعالیت‌های مغزی و بنیان‌شناخت است. «رابطه بین والد و فرزند، مغز کودک را قادر به رشد مدارهای مسئول تنظیم هیجان سالم می‌کند.»(۳)

نقطه‌ی عزیمت فرایندی که منتهی به پیوند ایمن بین والد و فرزند می‌شود، هیجان و سرایت آن و یا ارتباط هیجانی با والد است‌. زیرا «نظام نورونی کودک- ساختار و کارکرد مغز در حال رشد- به‌وسیله‌ی مغز رشدیافته‌تر والد شکل داده می‌شود. این امر درون ارتباط هیجانی رخ می‌دهد.»(۴) در داستان «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» وجود غول در داستان -هرچند در ذهن و خیال دو شخصیت- منبع هیجان است. غول توسط پدر بازنمایی ذهنی می‌شود: «پدر دست‌هایش را شبیه چنگال‌های تیز بالا برد، صورتش را کج‌وکوله کرد و بعد گفت: من غولم! الان می‌خورمت!»

پسر در واکنش به این بازنمایی اندکی احساس ترس می‌کند که حاصل سرایت هیجان از ذهن پدر به ذهن پسر است. اما پسر به‌رغم احساس «کمی ترس»، این هیجان را کنترل می‌کند‌. کنترلی که حاصل فکر کردن و وجود «توجه» (Attention) است: «پسر کمی ترسید. بعد فکر کرد و گفت:…»

«توجه را می‌توان فرایندی تعریف کرد که جریان انرژی و اطلاعات را جهت می‎دهد.»(۵) فرایند توجه، به پسر جهت‎گیری می‎دهد تا قانون نانوشته‎ی بازی را کشف کند. چندان‎که در مقابل «غول‎خواری» پدر از «غول‎خوارخواری» خود سخن می‎گوید و توان خود را دوچندان جلوه می‎دهد.

طرح داستانی در غول‌بوس‌کن حرفه‌ای، مبتنی بر تکرار است. این تکرار الگویی مناسب برای پردازش رخدادهای داستانی در اختیار مخاطب خردسال و کشف معنای آن قرار می‎دهد. مجموعه‌ی کنش‎ها و واکنش‎های داستانی مدام تکرار می‎شوند و در هر حلقه از تکرار بر هیجان داستان و یا بازی افزوده می‌شود. این هیجان هر بار از طرف یک بازیگر به طرف بازیگر دیگر سرایت می‎کند. به عبارت دقیق‎تر، اطلاعات مدام بین ذهن و مغز طرفین بازی یعنی پدر و پسر منتقل می‌شود. این فرايند شناختی و عصبی نهفته در متن داستانی، حاصل رودرویی چهره‏به‏چهره و تماس چشمی طرفین و انتقال پیام‏های کلامی و غیرکلامی بین آن‏ها در هنگام بازی است. همه‌ی این موارد شروطی هستند که برای برقراری پیوندی امن بین والد و فرزند لازم است. زیرا «فرایند به هم پیوستن از طریق رفتارهای کلامی و غیرکلامی رخ می‌دهد که به شکل پیام‌های ارسال‌شده از یک ذهن به ذهن دیگر کار می‌کند.»(۶)

فهم این پیام‌ها در گروی پردازش آن‌ها در مغز است. مستلزم «همسویی ذهنی و عاطفی» طرفین است. «اگر علائم کلامی و غیرکلامی پیام‌های متفاوتی را در برداشته باشند، یعنی با همدیگر هم‌خوانی نداشته باشند، کل پیام غیرواضح و گیج‌کننده خواهد شد.»(۷) در داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای دو سوی ارتباط و به‌عبارتی دو بازیگر و یا دو شخصیت در یک سطح ایستاده‌اند. پدر بر پسر سلطه ندارد. او در مواجهه با میل و خواسته‌ی ابتدایی پسر، مبنی بر اینکه «می‌آیی غول‌بازی کنیم؟» همسویی نشان می‌دهد و درنتیجه پاسخ مثبت می‌دهد. او دخالتی در بازی ندارد. برای بازی قانون‌گذاری نمی‌کند، اما برای شکل‌گیری ابتدایی با فرورفتن در نقش دیو، بازی را تسهیل‌گری می‌کند. حالات ذهنی پدر و پسر بر هم منطبق‌اند و مسیر با تشریک مساعی به پیش می‌رود.

داستان در فرجام خود به برقراری پیوندی عاطفی بین پدر و پسر می‌رسد. این پایان‌بندی اما ناگهانی نیست. در پاره‌های انتهایی داستان، هیجان منفی ترس جای خود را به هیجان مثبت خنده و شادی می‌دهد تا فضای لازم برای فرجام خوش داستان، یعنی پیوند والد و فرزند، ساخته شود. خنده نیز از بازیگری به بازیگر دیگر منتقل می‌شود و داستان با تصویری از آغوش و بوسه به پایان می‌رسد.

۵

مخاطب داستان، همه‌ی این فرایندهای نهفته در متن را تجربه می‌کند. رابطه‌ی متن واژگانی با متن شمایلی (تصاویر) در این کتاب نقش مهمی در این تجربه دارد. در هر پاره‌ی تکراری از داستان، متن واژگانی این پرسش را مطرح می‌کند که «غول‌خوار…دیگر چه شکلی است؟» متن واژگانی در پاسخ به این پرسش سکوت می‌کند و این تصویر است که با رابطه‌ای «افزایشی» عهده‌دار پاسخ می‌شود.(۸) پاسخی که هر بار به‌رغم تکرار در فرم داستانی از نظر محتوا متنوع است. انتقال مدام داستان از متن واژگانی به تصویر و برعکس، جنبش و حرکت بازی را در داستان زنده می‌کند و مخاطب را به درون متن می‌کشد.

هیجان، عاطفه، حرکت‌های بدنی، لحن موجود در کنش‌های گفتاری دو شخصیت،کنش‌های غیرکلامی آن‌ها، اشاره‌ها، پیام تصاویر و ذهن‌خوانی‌ها، مواردی از متن هستند که با پردازش‌های کلی و غیرخطی مغز راست مخاطب خردسال و کودک میانجی‌گری می‌شود. کنش‌های کلامی، تحلیل پیرنگ و توالی منطقی رخداد داستانی نیز با پردازش خطی و منطقی و زبان‌محور نیمکره‌ی چپ میانجی‌گری می‌شوند. با توجه به غالب بودن نیمکره‌ی راست در مخاطب خردسال و کودک، بار اصلی پردازش داستان بر دوش نیمکره‌ی راست است، اما نه به تمامی. در داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای هیجان و عاطفه و تحلیل و شناخت در هم تنیده‌اند. به همین دلیل مخاطب کودک علاوه بر ادراک و استنتاج، از طریق تخیل (imagination) دست به شبیه‌سازی می‌زند و پابه‌پای پسرک داستان پیش می‌رود.«شبیه‌سازی تولید تخیلی شرایط و مسیرهای خاص فراتر از تجربه‌های ادراکی مستقیم و استنتاج مفهومی است.»(۹)

کلام واپسین اینکه، آثار برقراری ارتباط بین‌فردی و پیوند ایمن بین والد و فرزند در نخستین سال‌های زندگی، محدود به همان سال‌ها نیست. این آثار که حاصل لحظات جادویی برقراری ارتباط در دوران کودکی‌اند، در تمامی سال‌های بعدی زندگی بر دوام و ماندگار خواهند بود. از این زاویه، آرزوی شاعر در بدو این نوشتار مهم است اما شاید نگرانی‌اش از فرارسیدن «نوبت بازی دنیا» بی‌وجه باشد. چراکه با وجود پیوندی از این دست، کودک امروز و بزرگسال آینده نه یک غول‌بوس‌کن عادی که غول‌بوس‌کنی تمام‌وقت و «حرفه ای» خواهد بود، حتی به‌رغم فرارسیدن بازی‌های تلخ دنیا و روزگار.

📚 كتاب «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» نوشته ی «علی اصغر سیدآبادی» با تصویرگری «رضا دالوند» در سال ۱۴۰۲، از سوی «انتشارات فاطمی» (کتاب طوطی) منتشر شده است.

⚫️ پی‌نوشت و ارجاعات:

۱-رستاخیز کلمات: درس گفتارهایی درباره نظریه ادبی صورت گرایان روس. محمدرضا شفیعی کدکنی.نشر سخن. تهران:۱۳۹۱. صفحه ۹۲

۲-فرزندپروری از درون به بیرون.دنیل جی سیگل و مری هارتزل.ترجمه ی دکتر فروغ هدایی.نشر آبگین رایان.تهران:١٣٨٩.صفحه ۲۶

۳-ذهن در حال رشد. چگونه تعامل و روابط مغز ما را شکل می دهد. دنیل جی سیگل. ترجمه دکتر مهرناز شهرآرای. نشر آسیم. تهران:۱۳۹۳. صفحه ۴۹۷

۴-همان منبع. صفحه ۵۰۳

۵-همان منبع. صفحه ۷۳

۶-ذهن در حال رشد. صفحه ۴۴۹

۷-فرزندپروری از درون به بیرون.دنیل جی سیگل و مری هارتزل.ترجمه ی دکتر فروغ هدایی.نشر آبگین رایان.تهران:١٣٨٩.صفحه ۱۴۲

۸- در رابطه افزایشی بین متن واژگانی و متن شمایلی یک داستان «تصویرها چشمگیرانه داستان کلامی را گسترش می دهند، آن را تقویت می کنند و می پرورند؛ یا گاهی واژه ها، تصویرها را به گونه ای گسترش می دهند که داده های گوناگون هر دو روش ارتباطی معنای پیچیده تری تولید می کنند.» (درآمدی بر رویکردهای زیبایی شناختی به ادبیات کودک. ماریا نیکولایوا. ترجمه دکتر مهدی حجوانی و فاطمه زمانی. انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. چاپ اول: ۱۳۹۸. صفحه ۳۶۸)

۹-ادبیات از منظر شناختی (گفت و گویی میان ادبیات و شناخت). به کوشش مایکل برک و امیلی روشانکو. ترجمه گروه مترجمان تحت نظر لیلا صادقی. نشر لوگوس. تهران:۱۴۰۲. صفحه ۱۶۷ و ۱۶۸)

📝 یاشارهدایی

وقتی با کودکی قدم می‌زنید، به اطرافتان و حرف‌هایی که او می‌زند دقت کنید، یک تجربه‌ی هیجان‌انگیز و جادویی در انتظار شماست؛ چه عالی، عزیزم!

کتاب‌های طوطی (بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی) با همکاری موزه‌ی ملی علوم و فناوری، ۹ روایت از کتاب «این پی‌پی مال کیه؟» به گویش‌ها و زبان‌های مختلف  ایرانی (بلوچی، ترکی، سیستانی، عربی، فارسی کابلی، کردی کلهری، گیلکی رشتی، لری هندیجانی و مازندرانی) آماده کرده است که می‌توانید آن‌ها را ببینید و بشنوید.

فیگو را می‌شناسید؟ همان موجود گوش‌گنده که درنا و مادرش قصه‌‌ی آن را برایمان در کتاب فیگو تعریف می‌کنند.

حالا قرار است فیگو سوار اسکوترش شود، به کتابفروشی بیاید و با دوستانش یک تولد باورنکردنی بگیرد!

روز چهارشنبه به همراه رؤیا میرغیاثی، نویسنده‌، یگانه یعقوب‌نژاد، تصویرگر و روشنک اهرابی، تسهیلگر، در فروشگاه فرهنگان فرشته منتظرتان هستیم تا برای فیگو یک تولد باورنکردنی بگیریم.

زمان: چهارشنبه، ۱۹ دی ۱۴۰۳، ساعت ۱۷

مکان: الهیه، خیابان فرشته، بعد از چناران، پلاک ۵۰، کتابفروشی فرهنگان فرشته

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب «چه عالی عزیزم» نوشته اُوِن جِنت به‌تازگی با ترجمه کیوان عبیدی آشتیانی توسط انتشارات فاطمی منتشر و راهی بازار نشر شده است. این‌کتاب یکی از عناوین مجموعه «کتاب‌های طوطی» است که این‌ناشر برای کودکان و نوجوانان منتشر می‌کند.

داستان تصویری «چه عالی عزیزم» برای کودکان بالای ۴ سال است و موضوع اصلی آن، اهمیت نگاه‌کردن، توجه‌کردن و به اشتراک‌گذاشتن ماجراجویی‌هاست که از این‌نظر، بزرگسالان هم مخاطب آن هستند.

کتاب پیش‌رو دربرگیرنده قصه یک‌سفر جادویی است که در یک‌پارک، با پروانه‌ها، مارها، میمون‌ها و یک‌پلنگ خیلی بزرگ انجام می‌شود. اما مخاطب کتاب باید تصور کند همه این‌چیزهای جادویی را از دست می‌دهد چون حواسش به جای دیگری است.

بزرگترهایی که این‌کتاب را می‌خوانند باید دقت کنند وقتی با یک‌کودک قدم می‌زنند، باید به حرف‌های او و اطراف دقت کنند تا همراه کودکشان تجربه‌ای هیجان‌انگیز داشته باشند و او نیز این‌تجربه را از سر بگذراند و بزرگتر شود.

این‌کتاب با ۲۸ صفحه مصور رنگی، شمارگان ۲ هزار نسخه و قیمت ۱۸۵ هزار تومان منتشر شده است.

قصه‌ی موش سیاه و موش سفید قصه‌ی دو موش است که خیلی همدیگر را دوست دارند، اما تفاوت‌هایشان مانع از این می‌شود که در کنار همدیگر خوشحال باشند. موش سفید دوست دارد موش سیاه شکل او باشد، سفید سفید. موش سیاه هم خودش را سفید می‌کند، اما دلش برای رنگ سیاه خودش تنگ می‌شود. بعد از مدتی، موش سفید هم به رنگ سیاه درمی‌آید تا شبیه موش سیاه باشد، اما اینطوری هیچ‌کدام خوشبخت نیستند. آن‌ها باید برای این مشکل فکر اساسی‌تری بکنند.

قصه‌ی موش سیاه و موش سفید کتابی درمورد پذیرش تفاوت‌هاست. موش سیاه و سفید در انتهای داستان یاد می‌گیرند در عین تفاوت‌هایشان در کنار همدیگر زندگی کنند و هم خودشان و هم دیگری را، همانطور که هست، دوست داشته باشند.

فعالیت‌های پیشنهادی

• می‌توانید قبل از خواندن کتاب، از کودک بخواهید به جلد کتاب نگاه کند و از او بپرسید حدس می‌زند قصه‌ی موش سیاه و سفید درباره‌ی چه چیزی است؟ چرا کلمه‌ی سیاه و سفید برعکس رنگشان در عنوان کتاب آمده‌اند؟

بلندخوانی کتاب

این کتاب برای بلندخوانی مناسب است. می‌توانید در حالی که داستان را می‌خوانید، از کودک بخواهید خودش را جای شخصیت‌های کتاب بگذارد. این کار علاوه بر پرورش تخیل، تفکر نقادانه را نیز در کودک تقویت می‌کند. از او بپرسید دلش می‌خواهد جای موش سیاه باشد یا موش سفید و چرا این شخصیت را انتخاب کرده است. بعد می‌توانید در حین خواندن داستان، این سؤال‌ها را از او بپرسید:

• تو اگر جای موش سیاه بودی، وقتی موش سفید به تو جواب منفی می‌داد، چه کار می‌کردی؟
• چرا موش سیاه بعد از ازدواج با موش سفید خوشحال نبود؟ چرا دلش می‌خواست رنگ خودش باشد؟ اگر تو جای او بودی چه کار می‌کردی؟
• چرا وقتی موش سفید از موش سیاه خواست با او ازدواج کند، موش سیاه به او نه گفت؟
• فکر می‌کنید در صفحه‌ی آخر، موش سیاه و سفید خوشحالند؟ چرا؟

نگاهی به تصویرگری‌های کتاب

• در صفحه‌ای که موش سیاه برای موش سفید گل آورده، گلی در دست اوست. این گل در صفحه‌ی دیگری نیز آمده است. این گل را پیدا کنید.
• در صفحه‌ای که موش سیاه به حمام رفته، یک حمام قدیمی ایرانی به تصویر کشیده شده است. در قدیم به این حمام‌ها «گرمابه» می‌گفتند. آیا تابه‌حال از گرمابه‌های قدیمی بازدید کرده‌‌اید؟ چه چیزی درمورد این گرمابه‌ها برای شما جالب بوده است؟

تحقیق و پژوهش

• از کودک بخواهید درباره‌ی زندگی موش‌ها تحقیق کند. آن‌ها جز چه جاندارانی هستند و چه ویژگی‌هایی دارند؟
• از کودک بپرسید چه کتاب‌های دیگری را می‌شناسد که شخصیت آن‌ها موش‌ها باشد؟
• از کودک بپرسید در صفحه‌ای که موش سیاه و سفید عروسی کرده‌اند، چه چیزهایی در تصاویر می‌بیند؟ به او کمک کنید درباره‌ی آداب و رسوم عروسی ایرانی پژوهش کند.
• در صفحه‌ای که موش سفید به موش سیاه می‌گوید باید رنگش را عوض کند، کتاب کلیله و دمنه در دست موش سیاه است. از کودک بپرسید فکر می‌کند چرا موش سیاه این کتاب را به موش سفید هدیه داده است؟ به او کمک کنید درباره‌ی این کتاب تحقیق کند و ببیند چه داستان‌هایی درباره‌ی موش‌ها در این کتاب آمده است.

نقاشی و کاردستی

• از کودک بپرسید اگر جای رنگ پوست فعلی‌اش، رنگ پوست متفاوتی داشت، چه شکلی می‌شد؟ دوست داشت پوستش چه رنگی باشد وآن موقع چه احساسی داشت؟ از او بخواهید خودش را با رنگ پوست متفاوت نقاشی کند.
• کاردستی موش سیاه و سفید را با مقوای ضخیم درست کنید و آن‌ها را با رنگ گواش یا آبرنگ سیاه و بعد سفید و برعکس رنگ کنید. با استفاده از کاردستی‌های ساخته‌شده، نمایش عروسکی کتاب را اجرا کنید.

پازل داستان

• طرح خام یک پازل را پرینت بگیرید و حوادث داستان را روی آن بنویسید. از کودک بخواهید حوادث داستان را براساس آنچه در کتاب خوانده بود مرتب کند و پازل را کامل کند.

گفت‌و‌گو

• درباره‌ی مفاهیمی مانند تبعیض، پذیرش خود و دیگری و درک تفاوت‌های فردی با کودک گفت‌و‌گو کنید.