امروزه همه ماری کوری را می‌شناسند؛ اما در طول تاریخ، زنان مهم و بزرگ زیادی در حوزه‌های علم، فناوری، مهندسی، و ریاضیات وجود داشتند. بسیاری از آن‌ها در زمان خودشان به آن اندازه که باید، شناخته و مطرح نشدند و فراموش شدند.

زنان قرن‌هاست به دانش علاقه‌مندند و در زمینه‌های مختلف علمی فعالند. از زن‌های شیمی‌دان در دوران باستان که عطرها را مخلوط می‌کردند تا زنان اخترشناسی که درباره‌ی سیاره‌ها و ستاره‌ها مطالعه می‌کردند. اما متأسفانه در طول تاریخ دستاوردهای آنان جدی گرفته نمی‌شد و فرصت برابری با مردان نداشتند.

حتی با پیشرفت بشر در زمینه‌های مختلف تا همین ۱۰۰ سال  پیش هم زنان بسیاری مجبور بودند برای حضور در اجتماع و تحصیل علم با کلیشه‌های زیادی بجنگند و قواعد و قوانین را زیر پا بگذارند. آن‌ها حتی مقاله‌های خود را با نام مستعار منتشر می‌کردند.

وقتی هم که بالاخره زنان توانستند دسترسی بیشتری به تحصیلات عالی پیدا کنند، گرفتاری‌های دیگری برایشان ایجاد شد. خیلی‌وقت‌ها جایی برای کار کردن در اختیارشان نمی‌گذاشتند، یا سرمایه‌ای به آن‌ها نمی‌دادند، یا آن‌ها را به رسمیت نمی‌شناختند.

در سال ۲۰۱۵ میلادی، سازمان ملل متحد تصمیم گرفت روز جهانی زنان و دختران در علم را برای پیشبرد اهداف خود در زمینه‌ی برابری‌های آموزشی و اجتماعی نام‌گذاری کند؛ فرصتی برای آگاهی‌بخشی درباره‌ی اهمیت نقش زنان و دختران در پیشرفت‌های علمی.

در سراسر تاریخ، بسیاری از زنان به‌خاطر علم همه‌چیزشان را به خطر انداختند. کتاب زنان در علم داستان‌های زندگی بعضی از این دانشمندان را تعریف می‌کند. از یونان باستان تا روزگار کنونی، زنان دانشمندی که که در مواجهه با «نه»، گفتند: «اگر می‌توانی جلوی مرا بگیر.»

به قدرت حقیقت باور داشته باشید…

نگذارید ذهن شما اسیر تفکر اکثریت شود.

– پاتریشیا بات؛ چشم‌پزشک و مخترع

از رسوم همیشگی ما ایرانیان در شب یلدا (شب چله) بازخوانی افسانه‌ها و داستان‌های کهن ایرانی است. این رسم از دیرباز برای بچه‌ها جذابیت داشته است و امروزه نیز برای حفظ میراث فرهنگی و رشد هویت ملی می‌توان از کتاب‌های کودک و نوجوانی که در این زمینه منتشر شده‌اند کمک گرفت.
در این مطلب به مرور ویدیویی «قصه‌هایی از ادبیات شفاهی ایران» و «بهرام و ماجراهای هفت گنبد» می‌پردازیم.

—

—

—

—

—

—

—

—

—

«بدون شک کتاب‌ها وسیله‌ای حیاتی برای دسترسی، انتقال و ترویج آموزش، دانش، فرهنگ و اطلاعات در سراسر جهان هستند.»
ادره آزوله
مدیرکل یونسکو

روز جهانی کتاب و حق‌نشر (Copyright) بهانه‌ای است برای ترویج لذت کتاب و کتابخوانی، نشر کتاب و پایبندی به حقوق مؤلف. هر ساله روز ۲۳ آوریل (۳ اردیبهشت) در جهان رویدادهای گوناگونی برای بزرگداشت این مناسبت و درک اهمیت کتاب‌ها برگزار می‌شود. کتاب‌ها گذشته را با آینده پیوند می‌دهند و بین نسل‌ها و فرهنگ‌ها پل می‌زنند.

این روز در جهان ادبیات روزی نمادین است؛ روز درگذشت نویسندگان بزرگی مثل شکسپیر و سروانتس. از سال 1995 اين تاريخ از طرف يونسکو برای احترام به کتاب‌ها و پدیدآورندگان در سراسر جهان انتخاب شده است تا مردم را به کتابخوانی تشویق کند.

یونسکو با حمایت از کتاب و حقوق مؤلف پشتیبانی‌اش از خلاقیت، گوناگونی و دسترسی برابر به دانش را نشان می‌دهد؛ با مشارکت همه‌ی عناصر: پدیدآورندگان، ناشران، معلمان، کتابدارها، مؤسسه‌های دولتی و خصوصی، سازمان‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و هر کسی در زمینه‌ی کتاب و کتابخوانی فعالیت دارد. این تاریخ فرصتی است تا میلیون‌ها نفر را گردهم جمع کند.

حق‌نشر یا کپی‌رایت مجموعه‌ای از حقوق انحصاری است که به ناشر یا پدیدآورنده‌ی یک اثر اصل و منحصربه‌فرد تعلق می‌گیرد. کنوانسیون برن یک معاهده‌ی بین‌المللی است که در سال ۱۲۶۵ (۱۸۸۶ میلادی) برای حمایت از آثار ادبی و هنری تصویب شد. کشورهای امضاکننده‌ی این معاهده متعهد می‌شوند که آثار پدیدآورندگان تبعه‌ی خود را مورد حمایت قانون حق‌نشر قرار دهند.

از آنجا که ایران عضو این کنوانسیون نیست، بسیاری از کتاب‌ها بدون اجازه‌ی ناشر اصلی ترجمه و چاپ می‌شوند،

اما…

کتاب‌های طوطی که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۴ آغاز کرده است با احترام به قوانین نشر بین‌الملل کلیه‌ی حقوق ناشران خارجی را به‌دقت رعایت می‌کند و هیچ اثری را بدون قرارداد و توافق با ناشر اصلی به چاپ نمی‌رساند.

همین موضوع در کنار کیفیت کتاب‌های تألیفی طوطی سبب شده است تا در عرصه‌ی جهانی ادبیات کودک و نوجوان، آثار پدیدآورندگان ایرانی مورد استقبال ناشران معتبر بین‌المللی قرار بگیرد و به زبان‌های مختلف ترجمه و چاپ شود تا کودکان و نوجوانان جهان نیز با فرهنگ و هنر ایران بیش از پیش آشنا شوند.

پنجاه سال پیش در استکهلم سوئد کنفرانسی با موضوع انسان و محیط‌زیست برگزار شد و سازمان ملل متحد به منظور آگاه‌سازی مردم برای حفظ محیط‌زیست، ۵ ژوئن را روز جهانی محیط‌زیست نام گذاشت.

هر ساله فعالان محیط‌زیست در این روز برای بخشیدن چهره‌ای انسانی به مسائل زیست‌محیطی و توانمندسازی مردم در زمینه‌ی توسعه‌ی پایدار رویدادهای متفاوتی را برگزار می‌کنند.

راه‌حل‌ها و راهکارهایی را برای نجات زمین وجود دارد.

حذف وسایل یک‌بارمصرف پلاستیکی

تجزیه‌ی مواد پلاستیکی در طبیعت سال‌ها و قرن‌ها طول می‌کشد بنابراین بهتر است تا جایی که امکان دارد در زندگی روزمره، کمتر از وسایل و مواد پلاستیکی استفاده کنیم.

مثلاً وقتی به باشگاه، گردش یا کلاس درس می‌رویم از قمقمه‌ی آب استفاده کنیم و خریدهایمان را در کیف‌های پارچه‌ای بگذاریم.

فعالیت داوطلبانه برای پاکسازی طبیعت

برای جمع‌آوری زباله‌ها نیازی به سازماندهی گروهی نیست. با یک جفت دستکش و یک سطل زباله می‌توانیم پیش‌قدم شویم و کوچه، خیابان و بوستان محل سکونتمان را پاکسازی کنیم. شاید پس از مدتی دوستانمان هم با ما همراه شوند.

البته گروه‌ها و سازمان‌هایی هم هستند که چنین رویدادهایی را برنامه‌ریزی می‌کنند. می‌توانیم با شناسایی آن‌ها از برنامه‌هاشان برای پاکسازی طبیعت مطلع شویم.

کاشت درخت

یکی از بهترین راه‌ها برای حفظ محیط‌زیست، کاشتن درخت است. درختکاری یک راه آسان برای کاهش دی‌اکسید کربن و مقابله با جنگل‌زدایی است.

بازیافت مواد مصرفی تا حد ممکن

راه‌های زیادی برای بازیافت مواد مصرفی وجود دارد. بسیاری از وسایلی که استفاده می‌کنیم قابلیت بازیافت و استفاده‌ی مجدد را دارند؛ پلاستیک، کاغذ، شیشه، فلز و…

می‌توانیم شیوه‌هایی را به‌کار بگیریم تا حجم زیادی از این مواد، طبیعت را آلوده نکنند.

کاهش تعداد خودروهای تک‌سرنشین

حدود ٪۲۵ نشر آلاینده‌ی دی‌اکسید کربن جهان از وسایل نقلیه است و خودروهای تک‌سرنشین مقداری زیادی دی‌اکسید کربن وارد جو می‌کنند. با استفاده‌ی کمتر از خودرو شخصی و تجربه‌ی سفرهای اشتراکی و حمل‌ونقل عمومی، انتشار دی‌اکسید کربن به نصف کاهش می‌یابد.

پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری برای مسیرهای کوتاه نیز هم به سلامتی ما کمک می‌کند و هم به حفظ محیط‌زیست.

مطالعه‌ی کتاب‌هایی درباره‌ی طبیعت و محیط‌زیست                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        

کتاب‌ها می‌توانند از کودکی ما را با طبیعت و اهمیت آن آشنا کنند. امروزه کتاب‌های داستانی و مستند بسیاری با موضوع حفظ محیط‌زیست منتشر می‌شود که به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم به ارزش منابع طبیعی و اهمیت حفظ و نگهداری از آن‌ها می‌پردازد.

با مطالعه‌ی این کتاب‌ها، ما و کودکانمان برای همیشه دوستدار طبیعت باقی می‌مانیم.

پیشنهاد شما چیست؟

تنها یک زمین شعار کنفرانس استکهلم در سال ۱۹۷۲ بود. حالا پس از گذشت ۵۰ سال، این حقیقت هنوز پابرجاست. این سیاره، زمین، تنها خانه‌ی ماست.

طبیعت این سیاره در وضعیتی بحرانی قرار دارد و فعالان محیط‌زیست با شعار تنها یک زمین تلاش می‌کنند تا اهمیت زمین را برای ساکنان آن روشن کنند.

راهکارهای متفاوتی برای حفظ محیط‌زیست ارائه می‌شود که هم به تلاش فردی ما و هم به تلاش جمعی ما بستگی دارند.

شما چه راه‌حلی به نظرتان می‌رسد؟

ما در خیلی چیزها مثل هم هستیم. همه‌ی ما حق داریم در امنیت زندگی کنیم و باورهای خودمان را داشته باشیم. درک دیگران به ما کمک می‌کند به زندگی در صلح احترام بگذاریم.
‌
در روز جهانی صلح، از کتاب‌هایی بنویسید که به ترویج صلح و نکوهش جنگ می‌پردازند چون «صلح را باید از کودکی آموخت».

تصویر از کتاب «مثل یک جنگجوی واقعی»، نوشته‌ی حدیث لزرغلامی با تصویرگری مرتضی رخصت‌پناه، که طوطی آن را آبان ماه ۱۴۰۰ منتشر خواهد کرد.

?‌
نزدیک به چهارصد گونه از طوطی‌ها در سرتاسر جهان پراکنده‌اند که بسیاری از این گونه‌ها در خطر انقراض قرار دارند.
با رنگ‌ها و شکل‌های متنوع بال و پر سر و دم، طوطی‌ها از هم متمایز می‌شوند.

هوش طوطی‌ها در میان سایر پرندگان زبانزد است و در ادبیات و هنر جایگاه ویژه‌ای دارند، به‌خصوص در ادبیات داستانی ایرانیان.

طوطی، کتاب کودک و نوجوان انتشارات فاطمی، یکی از انواع طوطی‌ها است که در این سال‌ها با داستان‌هایش به خانه‌های خیلی از فارسی‌زبانان راه یافته است.

در روز جهانی طوطی، فرزندانمان را با این پرنده‌‌ی دوست‌داشتنی آشنا کنیم و به آن‌ها یاد بدهیم که این پرنده‌های وحشی مناسب نگهداری نیستند؛ مثل مولوی در داستان طوطی و بازرگان.
?
به‌جای نگهداری از طوطی‌های پرنده، با کتاب‌های طوطی به جهان داستان و خیال سفر می‌کنیم.

هر کتابی که می‌خوانیم مثل هواپیما، قطار، کشتی، ماشین و دوچرخه ما را به سفر می‌برد، سفری جادویی. کتاب‌ها هم آغازند و هم پایان، یک‌سره خود زندگی‌اند.

یونسکو هر ساله ۲۳ آوریل، ۳ اردیبهشت، را به احترام ناشران و پدیدآورندگان کتاب‌ها با نام «روز جهانی کتاب و حق مؤلف» گرامی می‌دارد.

خوشحالیم که طوطی با همه‌ی سختی‌ها و محدودیت‌ها، توانسته است در این سال‌ها کتاب‌هایش را با رعایت حقوق مؤلفان و خرید حق‌نشر، چاپ کند.

امروز با کتاب‌هایی که دوست دارید عکس بگیرید. درباره‌ی پدیدآورنده‌ها و ناشرانشان با هم حرف بزنید و بنویسید کتاب‌ها برای شما مثل چه چیزی هستند…

?‌
مثلِ یک چشم به‌هم زدن
کوتاه
مثلِ مسیرِ دوِ استقامت
طولانی
مثلِ سفر به مریخ
دور
مثلِ تماس‌های برخط
نزدیک
مثلِ صورت‌های پنهان
بی‌لبخند
مثلِ هیولای رنگ‌ها
پراحساس

سال ۱۳۹۹ گذشت.

? طوطی پر می‌گشاید و هم‌پرواز با شما به سال ۱۴۰۰ سفر می‌کند تا قصه‌گوی رنگی‌ترین رؤیاها باشد.

? سالِ نو مبارک.

?️ تصویرگر: هدا حدادی

?‌
به خواب قصه رفته‌ایم و رؤیا می‌بافیم. رؤیای جهانی که از جنگ، فقر، بیماری و نابرابری خالیست.
همان رؤیاهایی که در سال ۲۰۲۰ به باد رفت. سالی که سخت و بیمار گذشت.
اما جادوی قصه زیباست. قصه‌ی امید به دنیایی که از آن بچه‌هاست، پررنگ و زنده و شاد.
امیدواریم در سال ۲۰۲۱، بیماری کرونا ریشه‌کن شود و سالی جادویی در راه باشد.
?
We sleep on stories and weave dreams of a world free of war, illness, and inequality; the same dreams that perished in 2020, a year that passed with many hardships.
But the magic of a story is a beautiful thing. A story of hope for a world that belongs to children; colorful, joyful, and full of life.
Here’s to a magical 2021, free of literal and figurative viruses!
Happy new year!
?️
تصویر از کتاب «جادوی خواب» اثر مهسا هدایتی.
Illustration from the unpublished title of “A Magical Sleep” by Mahsa Hedayati

شباهت‌های ما خیلی بیشتر از تفاوت‌هایمان است. همه‌ی ما به غذا، آب، لباس و خانه‌ای برای زندگی کردن نیاز داریم. همه‌ی ما به یادگیری، کار و تفریح در زندگی‌مان نیاز داریم. همه‌ی ما می‌خندیم، گریه می‌کنیم و دوست داریم در کنار خانواده و دوستانمان باشیم. همه‌ی ما باید آزاد و ایمن باشیم.

همه‌ی ما حقوق کاملاً برابری داریم…
که باید محترم شمرده شوند،
… چه فرقی می‌کند
سیاه باشیم
یا سفید
بزرگ یا کوچک
ثروتمند یا فقیر
اینجا به دنیا آمده باشیم
یا جای دیگر.

دهم دسامبر ۱۹۴۸ روزی است که اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر در پاریس به تصویب رسید. آیا امروز همه‌ی مردم جهان در کشور خود از حقوق بنیادی بشر برخوردارند؟

به امید روزی که همه‌ی مردم جهان در آزادی و آرامش باشند.
—
تصویر از کتاب حق دارم کودک باشم
متن از کتاب‌های کودکان در دنیای ما؛ درگیری‌های جهانی و حق دارم کودک باشم.

?‌
بابام همیشه می‌گفت: پسر جان تا می‌توانی کتاب بخوان. انسان از کتاب خواندن خیلی چیزها یاد می‌گیرد.

یکی از روزهای تابستان بود. پیش بابام رفتم و گفتم: «بابا، یک کتاب به من بدهید!»

بابام خیلی خوش‌حال شد که من می‌خواهم کتاب بخوانم. از قَفَسه‌ی کتاب، یکی از کتاب‌هایی را که تازه برایم خریده بود بیرون کشید و به من داد.

نگاهی به کتاب کردم و گفتم: «باباجان، این را نمی‌خواهم. از آن کتاب‌های بزرگ می‌خواهم که خودتان می‌خوانید.»

بابام تَعَجُّب کرد، ولی باز هم خوش‌حال شد. یکی از کتاب‌هایش را به من داد، ولی یک کتاب دیگر خواستم و باز هم یک کتاب دیگر.

آن سه کتابِ خیلی بزرگ و سنگین را روی سرم گذاشتم و رفتم توی حیاط.

بابام راه افتاد و آمد تا ببیند که با آن کتاب‌ها چه‌کار می‌خواهم بکنم. وقتی که مرا دید، از تعجّب پیپَش از دَهانَش افتاد. آخر، آلبالوهای رسیده هم خیلی خوش‌مَزه بودند!
?
شما کدام را انتخاب می‌کنید: کتاب، آلبالو یا اینکه هر دو؟

۲۴ آبان، روز کتاب و کتاب‌خوانی گرامی باد.

کودکانمان را در آغوش بگیریم و سوار بر قایق کودکی تا دوردست‌های خیال و رؤیا برویم. کمی رنگین‌کمان از جهان کودکان قرض بگیریم و به جهان امروز ببخشیم.

با افکار فرزندانمان همراه شویم و زیبایی‌ها را بهتر ببینیم، با چشم‌هایی که حق دارند همیشه شاد باشند و لب‌هایی که حق دارند همیشه بخندند.

حالا که زیباتر شدیم، در روز جهانی کودک قول بدهیم تا تلاش کنیم برای کودکان دنیایی امن، شاد و آزاد بسازیم. به امید روزی که همه‌ی حقوق کودکان رعایت شود.

?️⁩ تصویر از کتاب قایق کاغذی اثر آناهیتا تیموریان
?️ متن تصویر از کتاب حق دارم کودک باشم؛ نویسنده: آلن سر، تصویرگر: اورلیا فرانتی، مترجم: مهناز کاظمی

?‍??‍?‌
این روزها که ویروس کرونا باعث ایجاد اختلال در زندگی انسان‌ها شده است، معلم‌ها با مشکلات زیادی در زمینه‌ی آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان روبه‌رو هستند.
سختی برگزاری کلاس‌های آنلاین و رسیدگی مستمر به وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان، نقش پررنگ معلمان در آینده‌ی فرزندان ایران را بیشتر از قبل برای ما روشن ساخته است.

?️ روز جهانی معلم را به همه‌ی معلمان تبریک می‌گوییم و امیدواریم در ادامه‌ی این مسیر دشوار موفق باشند.

?️ تصویر از کتاب ما این‌طوری زندگی می‌کنیم
نویسنده و تصویرگر: مت لموث
مترجم: سحر ترهنده

جهان ادبیات سرشار از داستان‌ها و مفاهیم گوناگون است و به زندگی ما رنگ می‌بخشد. قصه‌ها در کشورهای مختلف با فرهنگ‌هایی غنی و با زبان‌هایی متفاوت نوشته می‌شوند.
ترجمه‌ی دقیق و ادبی، دنیای قصه‌های ناشناخته‌ی زبان‌های دیگر را برای ما روشن می‌کند. وقتی حرف ادبیات کودک و نوجوان می‌شود این موضوع بیشتر از پیش اهمیت پیدا می‌کند. روایت جهان ادبیات کودک و نوجوان به زبان فارسی، داستانی است که به لطف مترجمان خوب ایران هیچ‌وقت قدیمی نمی‌شود.

در روز جهانی ترجمه آرزو می‌کنیم مسیر آشنایی با ادبیات جهان، همواره روشن بماند.

?️ تصویر از کتاب «دختری که می‌خواست کتاب‌ها را نجات دهد» نوشته‌ی کلاوس هاگروپ، با تصویرگری لیسا آیساتو؛ مترجم: عطیه الحسینی

✒️‌
در این روزهای تلخ که جهان اسیر مشکلات فراوان است، آنچه امید می‌بخشد دنیای زیبای کودکان ماست.
ما با قصه‌های خوب، بچه‌های خوبمان را به آینده‌ای روشن و سرشار از رؤیا دعوت می‌کنیم.
در هجدهم تیر، روز ملی ادبیات کودک و نوجوان، یاد مهدی آذر یزدی را گرامی می‌داریم که با کتاب‌ها زندگی کرد و جهان داستان را به کودکی بسیاری از ما هدیه کرد.
امیدواریم پدیدآورندگان ادبیات کودک و نوجوان، هم‌چنان بی‌وقفه قصه‌پرداز زندگی فرزندان ایران باشند.‌‌
‌
⁦?️⁩ تصویرگری‌ها از مجموعه‌ی «قصه‌هایی از ادبیات شفاهی ایران» است که ابتدای پاییز ۹۹ منتشر خواهد شد.