همه‌چیز با یک پرسش ساده شروع می‌شود. معلمی به نام «سونیا» روی تخته سؤالش را می‌نویسد. یک پرسش تکراری از همه‌ی معلم‌ها در تمام مدرسه‌ها…

پسرک و جادوی مری پاپینز

سونیا معلم «گیل» این سؤال را روی تخته می‌نویسد: «دوست دارم بزرگ که شدم چه کسی باشم؟» همه‌ی بچه‌ها شوق و ذوق دارند تا زودتر جواب بدهند. چند نفر می‌خواهند بازیکن فوتبال برای تیم بارسلون، مادرید و منچستر بشوند: «… شش نفر رافائل نادال، دو نفر مانکن خیلی قدبلند، یک نفر شاهزاده… سه نفر بیانسه، یک نفر بتمن… یک نفر کاپیتان سفینه‌ی فضایی… دو نفر رهبر دنیا…»

«گیلرمو» یا همان گیل ساکت است. سونیا از او می‌خواهد که جواب بدهد. می‌گوید: «من دوست دارم مری پاپینز بشوم.» سونیا فکر می‌کند این جواب عجیبی است.

…

سونیا از گیل می‌پرسد چرا مری پاپینز؟ می‌گوید: «برای این‌که می‌تواند پرواز کند… یک چتر سخنگو دارد و چمدانی که کلی خرت و پرت تویش می‌گذارد… و قدرت‌های جادویی…» جالب است که گیل اصرار دارد مری پاپینز فقط یک شخصیت داستانی و خیالی نیست، واقعی است. او را در لندن دیده. در یک سالن نمایش و با او حرف هم زده.

یک داستان واقعی که با ذهن داستانی گیل، ابعاد دیگری هم پیدا کرده است. واقعیت و تخیل و رازها و دروغ‌ها آن‌چنان به‌هم گره خورده‌اند که به‌سادگی، با پرسیدن باز نمی‌شوند. چون زندگی یک خط صاف و ممتد و ساده نیست. خط‌هایی تودرتو است. خط‌های که سرنخ ندارند.

…

برای داستان‌نویس خوب، هر شخصیت، به‌خصوص شخصیت کودک، یک سرزمین کشف‌نشده و تودرتو است. آن‌چه ما به‌عنوان شناخت و دانایی از کودکان داریم، فقط و فقط توهمات و پندارهای ماست. برای درک و دیدن آن‌ها باید مثل داستان به تک‌تک‌شان نزدیک شد. و تصویر واقعی او را از لابه‌لای خطوط درهم‌رفته بیرون کشید و دید. داستان باید این کار را بکند و این داستان چنین کرده است.

– بخش‌هایی از یادداشت «فقط داستان می‌تواند» نوشته‌ی زری نعیمی؛ مجله‌ی عروسک سخنگو (شماره‌ی ۳۲۱) تیر و مرداد ۱۳۹۹

پسرک و جادوی مری پاپینز
نویسنده: الخاندرو پالوماس
مترجم: کیوان عبیدی آشتیانی
رمان نوجوان

«یک چیز سیاه» کتابی است مصور با داستانی کم حرف و کوتاه که کودکان را برای حدس زدن پایان قصه‌اش به مشارکت گرفته و از این طریق به پرورش خلاقیت در آن‌ها کمک می‌کند. کتاب را رضا دالوند، تصویرگر جوان و موفق ادبیات کودک نوشته و تصویرگری کرده است.

داستان‌های حیوانات را می‌توانیم با قصه‌های پندآمیز «کلیله و دمنه‌» برای بچه‌هایمان تعریف کنیم، حکایت‌هایی که از ابتدا قرار است اخلاق و آداب زندگی را یاد کودکان‌مان بدهند و از باید-نبایدهای دنیا مطلع‌شان کنند. کودکی که در معرض قصه‌های شیرین ادبیات کهن قرار می‌گیرد صد البته که به نتیجه‌های اخلاقی و راه و رسم زیرکی مجهز می‌شود و از خلال این قصه‌ها به نسل‌های پیشین متصل خواهد شد. تأکید دنیای امروز اما علاوه بر «اخلاق» در معنای سنتی‌اش و شاید پیش از آن، بر تمرین روش‌های پرورش خلاقیت و تقویت ذهن از طریق بازیگوشی و رها کردن بچه‌ها در دنیای خیال است. نیاز کودک امروز، به درست یا غلط، نه مَتَل‌ها و مَثَل‌های مستقیماً پندآمیز که قصه‌هایی روزمره و یا روایت‌هایی با پایان باز تشخیص داده شده‌اند. این است که در این روند بزرگسالان به دنیای ذهنی کم و قید و شرط کودکانه نزدیک‌تر می‌شوند.یک چیز سیاه

داستان کتاب «یک چیز سیاه» را هم در این فضا و اتمسفر باید درک کرد. قصه‌ای کوتاه در ۲۶ صفحه‌یA4 که بیش از آن‌که بر کلمات تکیه کند، استفاده از تصاویر را در دستور کار خودش قرار داده است. شاید تنها به این دلیل که نویسنده‌ی کتاب قبل از آن‌که قصه‌گو باشد یک تصویرگر جوان است با کارنامه‌ای پر و پیمان از جایزه‌های کتاب‌های تصویری که در این اثرش هم به حرفه‌ی اصلی خودش وفادار مانده است.

کتاب، قصه‌ای است کم‌حرف درباره‌ی «یک چیز سیاه» ناشناخته که در صبحی دل‌انگیز در وسط جنگل پیدا می‌شود. حیوانات جنگل هرکدام در توضیح ماهیت شیء سیاه، فرضیه و حرفی دارند که در یکی دو جمله‌ی ساده طرح و بیان شده است. پلنگ، فکر می‌کند که آن چیزِ سیاه یکی از خال‌های روی پوستش بوده و جغد توی ذهنش از آن یک تخم اژدهای خطرناک می‌سازد. گوزن، کلاغ، روباه و دیگر حیوانات حدس‌های دیگری می‌زنند و همین‌طور که کتاب پیش می‌رود هیجان خواننده برای دانستن هویت و ماهیت آن چیز عجیب بیشتر و بیشتر می‌شود.

صفحه‌ی آخر کتاب اما یک صفحه‌ی سیاه است با این نوشته: «شاید هم چیزی باشد که فقط تو می‌دانی، یک چیز سیاه دوست‌داشتنی که هیچ خطری ندارد. یک چیز سیاه مثل…» و رو به‌روی آن یک صفحه‌ی سفید است با یک چیز سیاه در گوشه‌اش که نمی‌دانیم چیست.

برایم جالب است که قصه را برای بچه‌هایی بخوانم. از آن‌ها درباره‌ی چیز سیاه بپرسم و حدس‌هایشان را در کنار تلاش‌های نویسنده بگذارم. می‌شود با کمک جمعی از کودکان در یک کلاس پیش‌دبستانی دست به ساختن جلد دومی از کتاب زد که خود بچه‌ها روایت و پرداختش می‌کنند. خلاقیت و داستان‌های شنیدنی کودکان از این پیشنهادهای مستتر در کتاب را می‌شود به روش‌هایی از این دست ارج نهاد.

«یک چیز سیاه» بسیار نزدیک است به کتابی که آقای بهراد امین سلماسی بر اساس داستان «فیل در تاریکی/ فیل و کوران» مثنوی مولوی برای بچه‌ها نوشته و تصویرگری کرده است. مربی کودک و نوجوان شعبه‌ای از شعبات کانون پرورش فکری در سال‌های ابتدایی دهه‌ی ۱۳۸۰ «فیل که می‌گویند…»را برایمان خواند و در پایان کلاس نتیجه گرفت: «هرکس به اندازه‌ی ظرفیتش از کتاب هستی فهم و برداشت می‌کند.» جمله را توی دفتری نوشته‌ام که مربوط است به آن‌ سال‌ها. حکایت چیز سیاهی که رضا دالوندی برایمان ساخته اما هرگز به تصویر آن فیل کامل درشت اندام نمی‌انجامد. تکمیل قصّه‌ی نسل تازه و تصمیم نهایی در این کتاب به عهده‌ی بچه‌ها گذاشته شده است.

? زهرا ملوکی
وینش

شنگال نیز مانند بسیاری دیگر از کتاب های کودک و نوجوان، یک کتاب تصویری با لایه‌های متعدد معنایی است. کودک با خواندن داستان شنگال، متوجه می‌شود بسیاری از افراد تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند و این تفاوت‌ها نباید باعث ناراحتی، احساس غیرعادی بودن و حتی تنهایی آن‌ها شود، چرا که گاهی همین تفاوت‌ها تبدیل به نقطه‌ی قوت ما انسان‌ها می‌شود.

شنگال نه یک قاشق بود و نه یک چنگال، اما کمی از هر دو بود. در آشپزخانه تمام قاشق‌ها، قاشق بودند و تمام چنگال ها، چنگال. برای همین شنگال از خودش پرسید: من واقعا کی هستم؟ او با خودش فکر کرد اگر بخواهم توی سفره جایی داشته باشم و برای خودم کسی بشوم، باید فقط یک چیز باشم. برای همین یک کلاه لبه‌دار سرش گذاشت تا بیشتر شبیه قاشق‌ها شود اما چنگال‌ها گفتند: واه واه چه کله‌ی گردی…

بعد برای خودش یک تاج کاغذی درست کرد که بیشتر شبیه چنگال‌ها بشود اما قاشق‌ها گفتند: واه واه چقدر دندانه‌هایش تیز است! باز هم شنگال تک و تنها شد. بالاخره یک روز وروجکی شلوغ و پلوغ از راه رسید. همه جا را چرب و کثیف و همه چیز را پخش و پلا کرد و عین خیالش هم نبود. چنگال‌ها گفتند: آرام، اما گوشش بدهکار نبود، قاشق‌ها گفتند: بپا، اما باز هم حواسش را جمع نکرد. چنگال‌ها گفتند کمک… قاشق‌ها گفتند: بجنب…

آن وروجک شلوغ و پلوغ یک چیز دیگر لازم داشت. چیزی که نه قاشق باشد و نه چنگال، اما کمی از هر دو باشد… شنگال خودش را به آن وروجک رساند و این طوری شد که جای خودش را توی سفره پیدا کرد.

با قیافه‌ای کمی گرد و کمی دندانه‌دار. درست شکل شنگال…

شنگال نیز مانند بسیاری دیگر از کتاب های کودک و نوجوان، یک کتاب تصویری با لایه‌های متعدد معنایی است. کودک با خواندن داستان شنگال، متوجه می‌شود بسیاری از افراد تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند و این تفاوت‌ها نباید باعث ناراحتی، احساس غیرعادی بودن و حتی تنهایی آن‌ها شود، چرا که گاهی همین تفاوت‌ها تبدیل به نقطه‌ی قوت ما انسان‌ها می‌شود.

از لایه‌های دیگر کتاب می‌توان به مسئله‌ی کسب هویت فردی اشاره کرد. هویت مجموعه‌ای از ویژگی‌‌ها و باورها، بینش‌ها، صفات و گرایش‌های افراد است که تحت‌تأثیر شخصیت، تربیت و فرهنگ شکل می‌گیرد. از آن‌جا که از سال‌های آغازین تولد تا دوره‌ی دبستان به عنوان دوره‌ی طلایی تربیت و شکل‌گیری هویت یاد می‌شود، نقش والدین، معلمان و مدیران مدارس پررنگ‌تر از قبل به نظر می‌آید، چرا که هویت فردی به کودکان کمک می‌کند خودشان را بپذیرند، تفاوت‌ها را درک کنند و در نهایت احساس بهتری نسبت به خود داشته باشند.

در این کتاب نویسنده با ظرافتی مثال زدنی و در قالب یک داستان شیرین، مسئله‌ی کسب هویت فردی و پذیرش تفاوت‌ها را برای کودکان بیان می‌کند. کیو مکلیر در این‌جا قدرت قلم و پویایی ذهن خود را به خواننده نشان می‌دهد و با خلق داستانی زیبا و پرکشش، و با استفاده از هنر جان بخشیدن به اشیا در این داستان، ذهن‌ها را قلقلک می‌دهد. ایزابل آرسنالت نیز به عنوان تصویرگر با اثر زیبا و چشم نوازشش، زیبایی کتاب را دو چندان کرده، البته که نباید از ترجمه‌ی روان، سلیس و کودکانه‌ی زهره پریرخ نیز به سادگی عبور کرد.

شنگال برای کودکان داستانی زیبا و خواندنی است که پذیرش و درک تفاوت‌ها را مانند شعری بسیار زیبا و لطیف در گوششان زمزمه می‌کند. کودک در آشپزخانه با این مفاهیم آشنا می‌شود. او با وسایل آشپزخانه بازی می‌کند و مفاهیم زیادی را یاد می‌گیرد. کودک متوجه می‌شود که همه‌ی انسان ها با هم تفاوت‌هایی دارند و همه‌ی ما به نوعی شنگال هستیم و به همین دلیل این کتاب در افزایش اعتماد به نفس آن‌ها نیز تاثیرگذاری فراوانی دارد.

این کتاب موفق به دریافت امتیاز ۴ در فهرست لاک پشت پرنده شده و مورد تأیید سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی است.

? هادی برخوردار فرید
وینش

به‌گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، مراسم پنجاه و هفتمین سالگرد شورای کتاب کودک که قرار بود در اسفندماه سال گذشته برگزار شود، به دلیل شیوع کرونا لغو شد و در نتیجه اعلام جوایز شورای کتاب کودک که بنا بر عرف و سنت سالیان گذشته در این مراسم انجام می‌شد، به تعویق افتاد.  این مراسم عصر چهارشنبه ۱۸ تیرماه همزمان با روز ملی ادبیات کودک و نوجوان در آپارات پخش شد و اسامی برگزیدگان و تقدیرشدگان سال ۹۷ اعلام شد. 

در فهرست اعلام‌شده‌ی شورای کتاب کودک چهار عنوان از کتاب‌های طوطی در بخش‌های خردسال، غیرداستان، داستان و تصویر حضور داشتند.

برگزیده:

خوراک زرافه با سالاد لاک‌پشت اثر رضا دالوند در بخش خردسال

تک‌خال با تصویرگری رضا دالوند در بخش تصویر

این پی‌پی مال کیه؟ با ترجمه‌ی سارا قربانی برزی در بخش غیرداستان

شایسته‌ی تقدیر:

تک‌خال اثر پیام ابراهیمی در بخش داستان

تکامل با ترجمه‌ی کاوه فیض‌اللهی و طاهره رنجبر در بخش غیرداستان

با تبریک به پدیدآورندگان این آثار امیدواریم طوطی هم‌چنان در مسیر تولید و انتشار کتاب‌های باکیفیت گام بردارد.

فهرست کامل آثار منتخب شورای کتاب کودک

✒️‌
در این روزهای تلخ که جهان اسیر مشکلات فراوان است، آنچه امید می‌بخشد دنیای زیبای کودکان ماست.
ما با قصه‌های خوب، بچه‌های خوبمان را به آینده‌ای روشن و سرشار از رؤیا دعوت می‌کنیم.
در هجدهم تیر، روز ملی ادبیات کودک و نوجوان، یاد مهدی آذر یزدی را گرامی می‌داریم که با کتاب‌ها زندگی کرد و جهان داستان را به کودکی بسیاری از ما هدیه کرد.
امیدواریم پدیدآورندگان ادبیات کودک و نوجوان، هم‌چنان بی‌وقفه قصه‌پرداز زندگی فرزندان ایران باشند.‌‌
‌
⁦?️⁩ تصویرگری‌ها از مجموعه‌ی «قصه‌هایی از ادبیات شفاهی ایران» است که ابتدای پاییز ۹۹ منتشر خواهد شد.

داستان کتاب«کلاغ سیاه به سفر می‌رود»درباره‌ی دوستی است. از اول کتاب نویسنده سعی می‌کند لوازم ضروری سفر را برشمارد؛ اما هیچ‌کدام از وسایلی که می‌گوید برای کلاغ ضروری نیست، جز دوستی و همراهی با کلاغ‌های دیگر.

اگر بخواهید از سفر رفتن برای کودک‌تان حرف بزنید به چه چیزهایی اشاره می‌کنید؟ به اینکه چه وسایلی باید با خود ببرد؟ چه نکات ایمنی را باید رعایت کند؟ یا از مکانی که می‌خواهد به آنجا سفر کند حرف می‌زنید؟ شاید هم از هیچ‌کدام، از آدم‌های در سفر و معاشرت با آن‌ها می‌گویید. در کتابی که می‌خواهم معرفی کنم هم از سفر و وسایلش می‌گوید، و هم از آدم‌ها و هم‌سفری‌ها.

کتاب تصویری کلاغ سیاه به سفر می‌رود در نگاه اول درباره‌ی کلاغی است که قصد سفر کرده است. او را با چتر و چمدان روی جلد می‌بینیم و پشت کتاب نامه و حباب‌هایی که نشان از اتمام سفر دارد. اما آیا داستان کتاب فقط درباره‌ی سفر رفتن است؟ کتاب با آرزوی کلاغ برای سفر رفتن شروع می‌شود و ادامه‌اش سرآغاز سؤال‌هایی است که صفحه به صفحه همراه با کلاغ به آن پاسخ داده می‌شود. اولین سؤال این است، کلاغ برای سفر رفتن چه چیزی لازم دارد؟

اولین جواب چمدان است. اما آیا کلاغ واقعا به چمدان نیاز دارد؟ نه! او حتی به بلیت اتوبوس یا قطار هم برای سفر کردن نیاز ندارد. خودش بال و پر دارد و مجانی به سفر می‌رود! شاید هم به آب یا چراغ قوه نیاز دارد؟ اما مگر کلاغ هرجا که بخواهد آب پیدا نمی‌کند؟ و اینکه چشم‌های کلاغ بهتر از چراغ قوه کار نمی‌کند؟ بله! پس داستان کلاغ سیاه به سفر می‌رود درباره‌ی چیست؟ کلاغ سیاه باید دنبال چه چیزی بگردد تا یک سفر بی‌عیب و نقص داشته باشد؟ کلاغ سیاه داستان ما به یک دوست نیاز دارد.

داستان کتاب کلاغ سیاه به سفر می‌رود درباره‌ی دوستی است. از اول کتاب نویسنده سعی می‌کند لوازم ضروری سفر را برشمارد؛ اما هیچ‌کدام از وسایلی که می‌گوید برای کلاغ ضروری نیست، جز دوستی و همراهی با کلاغ‌های دیگر. نویسنده از طریق سفر می‌خواهد توجه کودکان را به اهمیت دوستی جلب کند. این کتاب برای بلندخوانی بسیار مناسب است. هر صفحه‌اش می‌تواند برای کودکان زیر هفت سال چالش‌برانگیز باشد. کودکان برای پاسخ به سؤال‌ها به فکر فرو می‌روند. نکته‌ی مهم دیگر در کتاب کلاغ سیاه به سفر می‌رود آشنایی با کلاغ و ویژگی‌هایش است. سؤال‌ها و جواب‌ها آن چیزی را که بچه‌ها از کلاغ‌ها نمی‌دانند آموزش می‌دهد. می‌توان بعد از بلندخوانی کردن کتاب بازی‌هایی در راستای اهمیت دوستی و مقدمات سفر رفتن را با بچه‌ها انجام داد. درباره‌ی دوست و دوستی با کودکان گفت‌وگو کرد و از بچه‌ها خواست خودشان را جای کلاغ بگذارند. اگر آن‌ها به جای کلاغ بودند چه می‌کردند؟ دوستان‌شان را از انبوه کلاغ‌ها انتخاب می‌کردند یا روش دیگری را برای سفر برمی‌گزیدند؟

کتاب کلاغ سیاه به سفر می‌رود را بابک صابری نوشته است. او جراح ارتوپد است اما به خاطر علاقه‌ای که به کودکان دارد داستان‌های زیادی برای آن‌ها نوشته است که بعضی از آن‌ داستان‌ها به چاپ رسیده است. کتاب‌های او به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، چینی، ایتالیایی و… ترجمه شده و کودکان بسیاری آن‌ها را خوانده‌اند و جوایز متعددی هم گرفته است. کلاغ سیاه به سفر می‌رود هم از کتاب‌های راه‌یافته به فهرست کتاب‌های IBBY (دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان) مناسب برای کودکان با نیازهای ویژه است. این کتاب که شبنم چایچیان به خوبی تصویرگری‌اش کرده، با امتیاز پنج به فهرست لاک‌پشت پرنده راه یافته است. تصاویر کتاب بسیار ساده و قابل فهم هستند و کودک را با خود همراه می‌کنند.

? زهرا ماهری
وینش

یک روز آقای مزرعه دار به سگش گفت: «مکس، بلدی دزد بگیری؟» البته که مکس بلد بود! مکس می توانست هر چیزی را بگیرد! و اینطوری شد که مکس راه افتاد تا دزد هویج‌ها، توت‌ها، لوبیاها و گیلاس‌ها را بگیرد. مکس عاشق گرفتن دزد است و اولین چیزی را که می‌بیند، فکر می کند همان دزد ناقلای مزرعه است. این اولین نفر، چیزی نیست جز یک حشره‌ی کوچک که تندی از دستش فرار می کند و مکس مجبور می‌شود همه‌ی هویج‌ها را، توت‌فرنگی‌ها، لوبیاها را و گیلاس‌ها را به بقیه‌ی حیوانات مزرعه بسپارد و خودش به دنبال حشره‌ی کوچک برود.

او سرانجام موفق می‌شود حشره را از مزرعه بیرون کند. وقتی مکس به سراغ مزرعه‌دار می‌رود تا این خبر خوش را به او برساند، حیوانات مرزعه برای قدردانی از او تصمیم می‌گیرند یک جشن با محصولات مزرعه برای او برگزار کنند. اما چون نگران هستند که دزد زودتر از مکس سربرسد آن‌ها را می‌خورند تا به دست دزد نیفتد!

داستان بامزه دست نگه‌دار دزد! را برای کودکان بلندخوانی کنید و با هم درباره‌ی آن گفت‌وگو کنید و براساس آن نمایش اجرا کنید. ین داستان به پرورش مهارت تفکر انتقادی کودکان کمک می کند زیرا آن‌چه که در متن بیان می‌شود با آن‌چه که در تصویر در حال رخ دادن است متفاوت است.

کتابک

کتاب تو یک جهانگردی کتابی تصویری است. کتاب، داستان خواهر و برادری را روایت می­‌کند که با ویرانی خانه‌­شان در گرماگرم جنگ سفری را آغاز می‌­کنند. سفری پر رنج و پر زحمت به امید رسیدن به جایی که زندگی در آن راحت‌­تر باشد.

یک گوشه ایستاده بودم و به خانه‌مان نگاه می‌­کردم. اصلاً نمی‌­دانستم باید چی کار کنم. اما برادرم داشت تند تند وسایل‌مان را می‌­انداخت توی کیف مدرسه‌­اش.

پرسیدم: «حالا باید چی کار کنیم؟»

کلاهش را از روی قفسه­‌ها برداشت و گذاشت روی سرم. بعد گفت: «دوست داری جهانگرد بشوی؟»

«جهانگرد؟ خُب چه جوری؟»

«توی این کتاب نوشته چه جوری. نگران نباش، خودم برایت می‌خوانمش. البته به شرط این‌که تو هم قول بدهی خوب گوش کنی.»

تندی گفتم: «قول می‌دهم! قول می‌دهم!»

دوباره آن صداهای ترسناک شروع شدند. پرسیدم: «تو هم می‌­شنوی؟»

…

این کتاب از یک ایده شروع می­‌شود، یک ایده‌­ی خوب. ایده شاید مرز مشترک بسیاری از آثار هنری باشد. داستان‌­های زیادی در خصوص جنگ نوشته شده و گاهی در بعضی از این داستان‌­ها می‌­بینیم که دنیای یک کودک گم‌شده در جنگ را به تصویر می‌­کشند. کلید واژه­‌­های «کودکی» و «جنگ» تصاویر بی‌شماری را به ذهن می‌­آورند. تصاویری از خشونت جنگ و مرگ، تصاویری از امید و تلاش برای زندگی که توامان در یک قاب می‌­نشیند اما شاید آن قدر که پر­اهمیت است برای کودکان گفته نشده. در این کتاب شاهد تلاش و امید کودک راوی برای گریز و گذشت از جنگ و ورود و شروع و ماندن در مفهومی بزرگ به نام «زندگی» هستیم. این کودک که کودکی خود را جا گذاشته در سرزمین مادری و پا به پای بزرگسالان وارد دنیای مهاجران می‌­شود، مهاجرانی که می‌­کوشند دنیای پر از تخریب، پر از جنگ، پر از تلخی را رها کنند و به امید زندگی و نه مردگی سفر پر مشقتی را شروع کنند.

داستان با سفر آغاز می‌­شود. شخصیت من راوی دختر کوچکی است که سفر را با برادر بزرگش آغاز می‌­کند. در سرتاسر کتاب نامی از او به میان نمی‌­آید. شاید نامش نام تمام بچه‌­های جنگ‌زده باشد. شاید خطر کردن نام دیگر این کودک باشد. خطر می‌­کند تا زندگی ادامه پیدا کند. خطر می‌­کند تا دنیای بهتری را پیدا کند، دنیای بدون جنگ.

اما نکته‌ی قابل توجه بعدی که دوست دارم به آن اشاره کنم عنوان است. عنوان در انتقال مفاهیم و کامل شدن یک مفهوم بسیار کمک‌کننده است. آن‌چه که در کتاب تصویری پراهمیت می‌­نماید، این گزاره است که «هیچ عنصری بی‌کارکرد و بی‌علت در کتاب وجود ندارد» همه چیز گزیده و دست چین کنار هم می‌­نشیند. کتاب تصویری را باید با همه‌­ی ریز و درشتش دید و خواند و فهم کرد. و این عنوان تو یک جهانگردی که اولین واژه­‌های یک کتاب است با تصویری که دختر و پسری را نشان می‌­دهد، نشسته بر قایقی (کلاه) که بر روی آب می‌­رود و نگاه‌­های پر امید به روبه رو و در واقع به جایی که به آن خواهند رسید. این اولین تصویر و واژه در مواجهه با مخاطب است. تصویر و عنوانی که می‌­گوید قرار است با این کتاب به سفر برویم.

اما از همه­‌ی خوبی­‌های این کتاب که بگذریم، از نوع برخورد تصویرساز با رنگ نمی‌­شود گذشت. تصاویر با خاکستری­‌های تیره و روشن آغاز می‌­شود. در حالی که چهره‌­ها غمگین است و خانه در هم ریخته و آشفته و ویران. این تصویر بی‌رنگ و خاکستری فضای جنگ را بیشتر نشان می‌­دهد. تصویر با همین خاکستری­‌ها جلو می‌­رود و روایت کننده‌­ی سختی­‌های سفر دو خواهر و برادر می‌­شود با چهره‌­های آشفته و غمگین‌شان. و در صفحه‌­ی آخر وقتی که به مقصد می‌­رسند، به سرزمینی به دور از جنگ، تصویرگر صحنه را پر از نور می‌­کند. پر از رنگ و دیگر خبری از چهره­‌های غمگین و صحنه­‌های آشفته و آسمان پر موشک نیست. گویی همه چیز در آرامشی ماندگار به پایان می‌­رسد.

این کتاب با تمام داستان و تصاویرش گویی در کنج معانی آرمیده در بافت متن و تصویر داستانی از بردباری و تلاش برای رسیدن را نقل می‌­کند. داستانی از این‌که رویا، آرزو و خیال در هیچ جنگ کشنده­‌ای مردنی نیست، روینده است و زاینده.

این کتاب مناسب گروه سنی ب و ج است. سخن و تصویر همچون شعری مصور برای یادآوری زندگی پر رنج کودکان در جنگ، کنار هم نشسته و کتابی ساخته با عنوان  تو یک جهانگردی.

? سولماز خواجه‌وند
وینش

فقر و گرسنگی، پناهندگان و مهاجران، درگیری‌های جهانی و نژاد پرستی و تعصب مفاهیمی هستند که درمجموعه‌ی کودکان در دنیای مابه آن‌ها پرداخته شده است. این مشکلات کم و بیش در کشورهای زیادی وجود داردند و میلیون‌ها انسان را با خود درگیر کرده‌اند. از این رو خواندن این مجموعه اهمیت زیادی دارد خصوصا که گاه ممکن است آگاهی دادن و آموزش در مورد مواجه شدن با این مفاهیم در کشورهای زیادی مورد غفلت واقع شود.

شاید بزرگ‌ترها فکر کنند برخی از مفاهیم برای کودکان قابل فهم نیست و یا هنوز وقت آن نرسیده که با این مسائل و بحران‌ها درگیر شوند، مفاهیمی مانند پناهندگی و فقر و گرسنگی. کودکان بدون آنکه خودشان انتخاب کنند و یا راه دفاعی در مقابل اتفاقات و اخبار تلخ و خشونت‌آمیز داشته باشند، در معرض آسیب‌های جدی دنیای بزرگ‌سالان قرار دارند. می‌توان گفت آشنایی با این مفاهیم، درک و فهم آن‌ها را از مسائل اجتماعی افزایش می‌دهد و لزوما به معنای غرق شدن در بحران‌های خشونت‌آمیز جامعه نیست. امروزه به سختی می‌توان کودکان را از شنیدن خبرهای بد دور نگه داشت و یکی از راه‌های به دست آوردن آگاهی سالم و پیشگیری از آسیب‌های ناشی از خشونت، کتاب خواندن است.

مجموعه‌ی کودکان در دنیای ما به زبان ساده درباره‌ی چهار مفهوم مرتبط با خشونت اطلاعات مفیدی می‌دهد. باید به یاد داشت که خشونت تنها جنگ و لشکرکشی نیست و ده‌ها نوع خشونت در دنیا وجود دارد، همان‌طور‌که این مجموعه به مفهومی همچون نژادپرستی نیز اشاره کرده است.

این مجموعه به کشور و یا منطقه‌ی خاصی محدود نشده و نویسنده سعی کرده تا نگاه جهان‌شمولی برای تعریف مفاهیم داشته باشد به این خاطر که کودکان در هر کجای دنیا به راحتی با آن ارتباط برقرار کنند. این نگاه نشان می‌دهد که کشورهای گوناگون مسائل اجتماعی مشترکی با هم دارند و کودکانی که در کشورهای مختلف حتی امن‌ترین آن‌ها زندگی می‌کنند، ممکن است باز هم از آسیب‌های اجتماعی مصون نباشند. موضوعاتی که در این مجموعه به آن‌ها پرداخته شده کم و بیش در کشورهای زیادی وجود دارد و میلیون‌ها انسان را با خود درگیر کرده است، مانند فقر. از این رو خواندن این مجموعه اهمیت زیادی دارد خصوصا که گاه ممکن است آگاهی دادن و آموزش در مورد مواجه شدن با این مفاهیم در کشورهای زیادی مورد غفلت واقع شود.

مجموعه‌ی کودکان در دنیای ما کودکان را به عنوان شهروندان یک جامعه جدی گرفته و به آن‌ها حق داده تا به اتفاقات اجتماعی فراتر از فرد و خانواده فکر کنند. با خواندن درمورد مسائل اجتماعی در دوران کودکی، ناخودآگاه این تفکر در کودک ایجاد می‌شود که تنها به خودش فکر نکند، بلکه به فکر جامعه و هم‌نوعانش باشد و حس مسئولیت‌پذیری و نوع‌دوستی در او نهادینه شود.

موضوع و محور اصلی چهار جلد این مجموعه از نام آن‌ها مشخص است. کودکان در کتاب پناهندگان و مهاجران با اطلاعاتی مانند اینکه چرا مردم یک کشور وطن‌شان را ترک می‌کنند، چگونه و با چه راه‌هایی پناهندگان کشورشان را ترک می‌کنند و سختی‌های کشور مقصد آشنا می‌شوند.

در کتاب فقر و گرسنگی اینکه چطور فقر به وجود می‌آید، با وجود فقر چه امکاناتی از دست می‌رود و … توضیح داده شده است.

در جلد دیگر این مجموعه، نژادپرستی و تعصب، نویسنده به اینکه چرا بعضی از مردم خودشان را برتر از دیگران می‌دانند، نژادپرستی چه تأثیراتی می‌تواند داشته باشد و … پرداخته است.

در جلد درگیری‌های جهانی مخاطب با انواع جنگ سرد و جنگ نظامی و نتایج مخرب آن‌ها و علت جنگ‌ها و … آشنا می‌شود.

در مورد تأثیرات مفید این مجموعه بسیار می‌توان نوشت اما از آن جایی که بسیاری از کودکان داستان را به آموزش مستقیم ترجیح می‌دهد و ادبیات نیز تأثیرگذارتر است، اگر نویسنده به سوی قصه‌گویی حرکت می‌کرد و صرفا به آموزش بسنده نمی‌شد، مخاطب مفاهیم را عمیق‌تر درک می‌کرد.

تصاویر کتاب در عین حال که به درک مفهوم مورد نظر کمک می‌کند، تلخی موضوعات را کمتر کرده و با رنگ‌هایی شاد، حس امید را در کنار ناامیدی منتقل می‌کنند. شاید بار منفی مفاهیم این چهار کتاب زیاد به چشم بیاید و مخاطب با دیدن نام و تصاویر روی جلد تمایلی به خواندن آن نشان ندهد، اما همچنان که آموزش مفاهیمی مانند رفتار درست در مقابل دیگران و انجام درست تکالیف مدرسه ضروری به نظر می‌رسد، آموزش چنین مفاهیمی نیز لازم است.

? نیلوفر شهسواریان
وینش

احساس کردم گلویم خشک شد، چند بار چشم‌هایم را به‌هم زدم چون هم یاد مامانم افتادم و هم یاد روزی که در خانه‌ی نازیا بودیم و آلبوم عکس نگاه می‌کردیم. نازیا عکس مرد چاقی را با سبیل‌های سیاه و لباس سربازی نشانم داد. ازش پرسیدم فامیلتان است و او شکلکی در آورد و سرش را تکان داد.
گفت: «این احمد است. نامزدم.»
– نامزدت یعنی چی؟
– یعنی بعداً شوهرم می‌شود، اما هنوز نشده.
– فکر می‌کنی خوب باشد؟
‌
صورتش را با روسری‌اش پوشاند، اما نخندید. شانه‌هایش را بالا انداخت و گفت: «نمی‌دانم. نمی‌شناسمش، اما بابام می‌گوید مرد خوبی است و خانه دارد و یک کارخانه‌ی بزرگ مثل کارخانه‌های نیویورک که کلی آدم تویش کار می‌کنند، با کلی دم‌ودستگاه و سروصدا.»‌
– اوه.
جواب نداد و آلبوم را ورق زدیم تا این که گفت: «سی‌ودو سالش است.»‌
نمی‌دانستم چه جوابی بدهم.‌

داستان «پسرک و جادوی مری پاپینز» به نقش کتاب، مشاوره و راهنمایی صحیح در زندگی کودکان و نوجوانان می‌پردازد. داستان اصلی روایت روبه‌رو شدن گیل و پدرش با فقدان مادر است اما در کنار آن زندگی نازیا را هم مرور می‌کند. دختر مهاجر پاکستانی که قربانی خشونت خانگی است. کودکی که هر چند از وطنش دور شده است اما ظلم و ستم به او هم‌چنان ادامه دارد. پدری که می‌خواهد او را قربانی خواسته‌های نابجای خودش کند و برادری که از خشونت ابایی ندارد و مردی که می‌خواهد کودکی‌اش را بدزدد.
گیل و نازیا با هم دوستند و این دوستی به آن‌ها کمک می‌کند تا با سختی‌های زندگی‌شان روبه‌رو شوند و کودکی را زنده نگه دارند. ماریا، مشاور مدرسه، و سونیا، معلمشان، همراه خوبی هستند که در این راه تنها نمانند و شخصیت داستانی مری پاپینز بهانه‌ای می‌شود برای این همدلی.

الخاندرو پالوماس در این کتاب به‌خوبی نقش گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان را به تصویر می‌کشد. حرف زدن از مشکلاتشان و پیدا کردن راه‌حل‌های درست برای مسائل پررنگی که زندگی آن‌ها را تحت‌تأثیر قرار داده است.

رنج‌های بزرگ و کوچک بچه‌ها را نادیده نگیریم و با آن‌ها حرف بزنیم. خواندن این کتاب و کتاب‌های مشابه کمک می‌کند تا با جهان پیچیده‌ی کودکان و نوجوانان آشنا شویم و نگذاریم خشونت و ظلم زندگی بچه‌ها را نابود کند. حق همه‌ی کودکان است که جهانی شاد و رنگی داشته باشند و قربانی ظلم نشوند. کتاب‌ها این مسیر را روشن می‌کنند.‌

داستان اولین جلد از مجموعه کتاب «مدرسه حشرات باحال» حول ورود شاگردی جدید به نام «عنکبوت گرگی ۰۰۱» به کلاس قاب‌بالان می‌گذرد. شاگرد جدید برخلاف بقیه‌ی قاب‌بالان که نوعی حشره هستند، هشت دست و پا دارد و قاب و چشم مرکبی ندارد.

کتاب با معرفی شخصیت‌های محوری کتاب: سرگین غلتانک، سوسک شاخک دراز، استاد مگس لاشه، عنکبوت گرگی، سوسک غواصی، سوسک گوزنی کنگره‌دار، سوسک جواهر نشان و آقای مدیر ملخی آغاز می‌شود.

کتاب یازده فصل دارد: ۱) سرنوشت بد استاد مگس لاشه، ۲) معلم جدید کجاست؟، ۳)عنکبوت گرگی، دانش‌آموز تازه، وارد کلاس می‌شود، ۴) دانش‌آموزی که از کنار راه پیدا شد، ۵) توپ سرگینی خوش‌شانس‌، ۶) مصیبتی که خال‌خالی قرمزه درست کرد، ۷) تحصیل و کار هم‌زمان زنبورها، ۸) دوران پرفراز و نشیب استاد پروانه، ۹) بسیج تمام دانش‌آموزان کلاس، ۱۰) همه این‌ها مصیبت‌هایی هستند که شته‌ها ایجاد کرده‌اند و ۱۱) سرنوشت یک چوپان شته‌چران. در هر فصل از کتاب، در کنار سیر داستان، در بخشی به نام علم به زبان ساده، حقایق علمی درباره‌ی برخی از شخصیت‌های کتاب با تصاویری دقیق و متفاوت از سبک تصاویر کمیک استریپ شرح داده شده‌اند.

مجموعه کتاب کمیک استریپ «مدرسه حشرات باحال» دنیای علم و داستان طنز و کمیک استریپ را در هم آمیخته است تا مجموعه‌ای کم‌نظیر پدید آورد. این مجموعه کتاب در کشور چین بسیار محبوب و پرفروش است. انتشار کمیک استریپ مدرن در دنیا بیش از ایران سابقه دارد. این سبک را در ایران بیشتر از همه با کتاب‌های ترجمه شده‌ی تن‌تن می‌شناسیم. انتشار کتاب‌های کمیک استریپ جدید برای کودکان را چند انتشارات هم‌چون فاطمی آغاز کرده‌اند تا بازار کتاب ایران بیش از قبل از این سبک غنی شود.

? صفورا زواران حسینی – کتابک

در سال ۱۹۹۵ یونسکو تصمیم گرفت ۲۳ آوریل تاریخ مرگ ویلیام شکسپیر و میگل د سروانتس را با عنوان روز جهانی کتاب و حق مؤلف نام‌گذاری کند‌. این پیشنهاد را ویسنته کلاول اندرس، نویسنده‌ی اهل والنسیا، ابتدا برای ۷ اکتبر، زادروز سروانتس، داده بود. دست‌آخر تاریخ ۲۳ آوریل برای این یادبود انتخاب شد که تاریخ تولد و مرگ تعدادی از نویسنده‌های مهم جهان است. جالب است بدانید تاریخ مرگ سروانتس و شکسپیر یکسان است، یعنی ۲۳ آوریل ۱۶۱۶، اما روز مرگشان یکی نیست. چطور؟!

طوطی از روز اول همه‌ی کتاب‌های خود را با رعایت قوانین حق نشر بین‌الملل و با اجازه‌ی ناشر و مؤلف اصلی در ایران چاپ می‌کند. این امر باعث شده است که تعامل خوبی با ناشران معتبر کودک و نوجوان در جهان داشته باشد و کتاب‌های پدیدآورندگان ایرانی طوطی نیز به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای دیگر چاپ شوند.
امیدواریم شرایطی فراهم شود که همه‌ی دوست‌داران کتاب به حق مؤلف احترام بگذارند و قوانین حق نشر را برای حمایت از ناشران و پدیدآورندگان رعایت کنند.

در سال ۱۹۹۵ یونسکو تصمیم گرفت ۲۳ آوریل تاریخ مرگ ویلیام شکسپیر و میگل د سروانتس را با عنوان روز جهانی کتاب و حق مؤلف نام‌گذاری کند‌. این پیشنهاد را ویسنته کلاول اندرس، نویسنده‌ی اهل والنسیا، ابتدا برای ۷ اکتبر، زادروز سروانتس، داده بود. دست‌آخر تاریخ ۲۳ آوریل برای این یادبود انتخاب شد که تاریخ تولد و مرگ تعدادی از نویسنده‌های مهم جهان است. جالب است بدانید تاریخ مرگ سروانتس و شکسپیر یکسان است، یعنی ۲۳ آوریل ۱۶۱۶، اما روز مرگشان یکی نیست. چطور؟!

طوطی از روز اول همه‌ی کتاب‌های خود را با رعایت قوانین حق نشر بین‌الملل و با اجازه‌ی ناشر و مؤلف اصلی در ایران چاپ می‌کند. این امر باعث شده است که تعامل خوبی با ناشران معتبر کودک و نوجوان در جهان داشته باشد و کتاب‌های پدیدآورندگان ایرانی طوطی نیز به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای دیگر چاپ شوند.
امیدواریم شرایطی فراهم شود که همه‌ی دوست‌داران کتاب به حق مؤلف احترام بگذارند و قوانین حق نشر را برای حمایت از ناشران و پدیدآورندگان رعایت کنند.

یونسکو امسال چهار شعار زیر را برای روز جهانی کتاب و حق مؤلف انتخاب کرده است:

بخوانید… پر بگیرید و سفر کنید.
بخوانید… تا هیچ غریبه‌ای باقی نماند.
بخوانید… تا هیچ فرهنگی ناشناخته نماند.
بخوانید… تا هرگز احساس تنهایی نکنید.

ما هم از شما می‌خواهیم به طوطی بگویید بعد از خواندن کتاب‌ها چه احساسی دارید؟ بعد از واژه‌ی کتاب چه جمله‌ای قرار می‌دهید؟ برای ما بنویسید:

کتاب…

به بهانه‌های مختلف مانند جشن تولد از خردسالانم می‌خواهم برای خودشان یا دیگران آرزویی کنند. یکی از تکراری‌ترین و همیشگی‌ترین آرزوها؛ آرزوی پرواز در آسمان است. گاهی از خود می‌پرسم آیا تا امروز انسانی پا بر زمین گذارده که وقتی سربلند کرده و اسمان رازآلود و بی‌نهایتی را دیده دلش پرواز کردن نخواسته باشد؟

کتاب پر چائو ون‌شان من را به یاد این تجربه پر تکرار و آرزوهای کودکانه می‌اندازد. این کتاب قصه‌ی «تعلق» و «تعلیق» است. قصه‌ی «نسبت یابی» بین «من» و «جهان من».

پارادایم فلسفی که قصه در آن تعریف می‌شود کاملاً شرقی است نمونه‌های آشنایی از چرخه حیات و طی طریق مرغ‌ها برای رسیدن به قله قاف خود بودگی را در آثار مولوی و عطار دیده‌ایم. خودشناسی و هستی‌شناسی پویا.

یک پر کوچک صدای گفتگوی دختر و پسری را می‌شنود. دو سؤال مهم که به زندگی او مربوط است: اول: این پر کدام پرنده است؟ دوم: آیا می‌تواند پرواز کند؟

حالا پر باید به این دو سؤال پاسخ دهد و از باد کمک می‌گیرد تا اوج و فرود و جا به جایی را تجربه کند. باد، تند باد و نسیم در طی داستان همراه او می‌شوند همان بادی که دشمن‌گونه تن نرم و سبک پر را می‌تواند بر صخره سنگ بکوبد می‌تواند او را یاری‌گرانه بر دوش خود نشانده به اوج ببرد. او می‌فهمد مرزهای دوستی و دشمنی در این سفر چقدر باریک و محو اند.

سفر و طی طریق مهمترین اصل از جهان خود برون شدن و به جهان بیرون نگریستن است و سفر پَر هم آغاز می شود. در این بین از ماهی خورک، کوکو، حواصیل، غازها، طاووس، زاغ، قو، اردک، مرغ چنگی و چکاوک و عقاب می پرسد آیا پری متعلق به آنهاست؟ پاسخ ها نه است اما او فرصت زیستنی کوتاه در دل ماجراهای هر یک از انها را می یابد. شنا کردن ، پریدن ، جهیدن ، اوج گرفتن و دانه بر چیدن و ماهی بلعیدن پرندگان را به چشم می بیند و با حس های مختلف تجربه می کند برگی از زندگی پرندگان را ورق می زند و اصطلاحا آنها را می خواند. همسفری در خشکی و آب و فضا …

برای «نسبت یابی کودک با جهان» گام اول این است که بتواند تشخیص دهد شباهت ها و تفاوت های یک طبقه مانند پرندگان یا خزندگان در چیست؟ گام دوم درک جبر و اختیار در دل روایت های شخصی هر کدام از گونه هاست و گام سوم کشف نسبت خود با جهان های پیرامون. در واقع سفری از تعلیق ها و نوسان به درون تعلق ها و اینگونه «هویت یابی» رخ می دهد و در نهایت فرد می تواند درکی درونی شده از «ارزش» های فردی و جمعی را کسب نماید. تلاش ، افت و خیر و تحمل رنج بخشی از توسعه شناختی هر یک از ما در مواجهه با دنیای بیرون است بخشی ضروری و اجتناب ناپذیر.

#مفاهیم_اصلی

تنهایی

تعلق

زیبایی/ نرمی/ سبکی

سفر

تفاوت/ شباهت

پویایی/ ایستایی

آرزو

پرواز

اوج/ فرود

رنج

چرخه حیات

#تکنیکهای_کاربردی

پرسشگری

کاوشگری

جرات ورزی

سیر و سلوک

رنج شناسی

همراهی فعال

معنا یابی

زمان مندی/ مکان مندی

تصویرپردازی کتاب هم ژانری تلفیقی از مینیمال پردازی و سنت گرایی است. تصاویری که ابهام مسیر را چند برابر می کنند و مانند نقشه ای هادی پَر می شوند. رنگهای اصلی با حجم های زاویه دار و منحنی دار . که هر بار یک گوشه مخفی یک کوزه سر بسته را به ذهن متبادر می کنند. گویی کودک باید کلید ها را بین شنیدن کلمات و درک خط داستانی ماجرا بسازد و درون قفلهایی بچرخاند که سالها بعد در زندگی خودش با انها روبرو خواهد شد.

به کتاب هایی مانند کتاب پَر می‌گویم #کتاب_بذری. فارغ از اینکه کودک تنهایی بخواند یا در جمع خوانده و به گفتگو گذارده شود بذرهای مهمی را در ذهن کودک خواهد کاشت و رجوع های مدام به کتاب اتفاق خواهد افتاد.

در این کتاب تمام مفاهیم هم بسته برای ایجاد شبکه ی مفاهیم جهان شناسی کنار هم نشسته اند . تنهایی/ تعلق/ شباهت/ تفاوت/ بالا/ پایین/ بود/ نبود/ مرگ / زندگی و ….

عقاب در اوج که برای بقای خود، چکاوک دوست داشتنی را شکار می کند بخشی از تابلوی چرخه حیاتی است که نیازمند مرغ خانواده دوستی است که با وجود داشتن پر توان پریدن ندارد. طاووس پر فیس و افاده بخشی از این تابلوست که چکاوک مهربان و یاریگر در آن قرار دارد. این زیر و زبر شدن ها این جنگ و صلح ها این بود و نبودها تنها عامل بقا و چرخیدن فاعلانه حیات در جهان است. جهانی که درون و برون کودک جان می گیرد و ادامه می یابد.

امتیاز من به ایده، پرداخت، تصویرگری ، کیفیت فنی کتاب پنج ستاره طلایی است. کتاب پر را در قفسه ی کتابخانه خود در دسترس بگذارید، کتابی است که دلتنگش می شوید و کودکتان سالها با پر درون آن می خوابد و بیدار می شود و زندگی خواهد کرد.

? سحر سلطانی
کتابستان کودک و نوجوان ایران