?‌
به خواب قصه رفته‌ایم و رؤیا می‌بافیم. رؤیای جهانی که از جنگ، فقر، بیماری و نابرابری خالیست.
همان رؤیاهایی که در سال ۲۰۲۰ به باد رفت. سالی که سخت و بیمار گذشت.
اما جادوی قصه زیباست. قصه‌ی امید به دنیایی که از آن بچه‌هاست، پررنگ و زنده و شاد.
امیدواریم در سال ۲۰۲۱، بیماری کرونا ریشه‌کن شود و سالی جادویی در راه باشد.
?
We sleep on stories and weave dreams of a world free of war, illness, and inequality; the same dreams that perished in 2020, a year that passed with many hardships.
But the magic of a story is a beautiful thing. A story of hope for a world that belongs to children; colorful, joyful, and full of life.
Here’s to a magical 2021, free of literal and figurative viruses!
Happy new year!
?️
تصویر از کتاب «جادوی خواب» اثر مهسا هدایتی.
Illustration from the unpublished title of “A Magical Sleep” by Mahsa Hedayati

شباهت‌های ما خیلی بیشتر از تفاوت‌هایمان است. همه‌ی ما به غذا، آب، لباس و خانه‌ای برای زندگی کردن نیاز داریم. همه‌ی ما به یادگیری، کار و تفریح در زندگی‌مان نیاز داریم. همه‌ی ما می‌خندیم، گریه می‌کنیم و دوست داریم در کنار خانواده و دوستانمان باشیم. همه‌ی ما باید آزاد و ایمن باشیم.

همه‌ی ما حقوق کاملاً برابری داریم…
که باید محترم شمرده شوند،
… چه فرقی می‌کند
سیاه باشیم
یا سفید
بزرگ یا کوچک
ثروتمند یا فقیر
اینجا به دنیا آمده باشیم
یا جای دیگر.

دهم دسامبر ۱۹۴۸ روزی است که اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر در پاریس به تصویب رسید. آیا امروز همه‌ی مردم جهان در کشور خود از حقوق بنیادی بشر برخوردارند؟

به امید روزی که همه‌ی مردم جهان در آزادی و آرامش باشند.
—
تصویر از کتاب حق دارم کودک باشم
متن از کتاب‌های کودکان در دنیای ما؛ درگیری‌های جهانی و حق دارم کودک باشم.

«تو یک جهانگردی» قصه‌ی یک خواهر و برادر است که مجبور به مهاجرت می‌شوند و در این راه برایشان اتفاق‌های گوناگونی می‌افتد تا به جایی برسند که زندگی مطابق خواسته‌شان پیش برود.

?‌
بابام همیشه می‌گفت: پسر جان تا می‌توانی کتاب بخوان. انسان از کتاب خواندن خیلی چیزها یاد می‌گیرد.

یکی از روزهای تابستان بود. پیش بابام رفتم و گفتم: «بابا، یک کتاب به من بدهید!»

بابام خیلی خوش‌حال شد که من می‌خواهم کتاب بخوانم. از قَفَسه‌ی کتاب، یکی از کتاب‌هایی را که تازه برایم خریده بود بیرون کشید و به من داد.

نگاهی به کتاب کردم و گفتم: «باباجان، این را نمی‌خواهم. از آن کتاب‌های بزرگ می‌خواهم که خودتان می‌خوانید.»

بابام تَعَجُّب کرد، ولی باز هم خوش‌حال شد. یکی از کتاب‌هایش را به من داد، ولی یک کتاب دیگر خواستم و باز هم یک کتاب دیگر.

آن سه کتابِ خیلی بزرگ و سنگین را روی سرم گذاشتم و رفتم توی حیاط.

بابام راه افتاد و آمد تا ببیند که با آن کتاب‌ها چه‌کار می‌خواهم بکنم. وقتی که مرا دید، از تعجّب پیپَش از دَهانَش افتاد. آخر، آلبالوهای رسیده هم خیلی خوش‌مَزه بودند!
?
شما کدام را انتخاب می‌کنید: کتاب، آلبالو یا اینکه هر دو؟

۲۴ آبان، روز کتاب و کتاب‌خوانی گرامی باد.

آبتین در خانواده‌ای ورزشکار به دنیا می‌آید اما روحیه و علاقه‌ی خودش با سایر اعضای خانواده‌اش متفاوت است. همین تفاوت باعث می‌شود تا از جانب پدرش و دیگر اعضای خانواده تحت فشار قرار گیرد. همه‌ی اعضای خانواده آبتین ورزشکاران مدال‌آوری هستند که تمام در و دیوار خانه پوشیده از تصاویر قهرمانی آنان است. اما با وجود مدال‌هایی که بر گردنشان است، چهره‌شان راضی و شاد به نظر نمی‌رسد. تا اینکه آبتین برای شاد ماندن خودش و راضی کردن خانواده‌اش دست به یک تغییر و انقلاب می‌زند.

با گسترش فضای مجازی و نشان دادن مردم از جزئیات زندگی خود، معضل «شبیه شدن به دیگری» بیش از پیش به چشم می‌آید. والدین دوست دارند فرزندشان شبیه به کودکی خودشان یا فرزند دیگران شود چرا که امروزه مهم‌ترین چیز برای افراد «تأیید» و «پذیرفته» شدنشان توسط بقیه است. سوار شدن روی موجی که همه بر آن سوار هستند، باعث می‌شود که خانواده‌ها از یک چیز غافل شوند و آن هم «شادی» فرزندشان است. در همین راستا کودک هم از همان سال‌های ابتدایی زندگی‌اش یاد می‌گیرد دنبال چیزی برود که به چشم بقیه بیاید. کمتر کسی هست که از همان بچگی برای «خود» بودن تلاش کند و در این مسیر، «شاد بودن» انتخاب اولش باشد.

تک خال داستان یکی از همین خانواده‌هاست. از همان ابتدای داستان ما درگیر آبتین می‌شویم. آبتینی که مایه‌ی ننگ خانواده‌اش است؛ چون نه مثل خاندانش خال بزرگی بالای لبش دارد، نه مثل آن‌ها غذا می‌خورد، نه خواب‌هایش شبیه به آن‌هاست و نه حتی علاقه‌ای به ورزشکار شدن دارد. خانواده‌ی او همه‌ی تلاش‌شان را می‌کنند تا آبتین را شبیه به خودشان کنند. اما برعکس آن‌ها، آبتین هیچ تلاشی برای شبیه شدن به کسی، نمی‌کند. او خودش است. با مدل خودش راه می‌رود، غذا می‌خورد، خواب می‌بیند و علاقه‌اش را دنبال می‌کند. گاهی «باید»هایی که از جانب پدرش می‌شنود مثل یک پتک بر سرش فرو می‌آید اما هیچ‌گاه برای پذیرفته شدن، خلاف میلش عمل نمی‌کند. در خانواده‌ی‌ قهرمان‌پروری که مدال‌آوری باید موروثی باشد تا افراد این‌گونه تحسین دیگران را برانگیزند، بزرگ شدن شخصیت متفاوتی مثل آبتین، بحرانی‌ست که همه در نوع خود تلاش می‌کنند تا آن را حل کنند. آبتین خودش و علاقه‌هایش را می‌شناسد، اعتماد به نفس دارد، از این که شبیه کسی نیست واهمه‌ای ندارد و برای همین است که از موضع خودش کوتاه نمی‌آید و دست به انقلابی بزرگ در خانواده می‌زند.

«آبتین دوست نداشت خانواده‌اش را ناامید کند. بدتر از همه این‌که اصلا دوست نداشت پدرش را این‌طور ناراحت ببیند.» ابراهیمی در این قسمت از کتاب نشان می‌دهد که کودک می‌تواند مخالف خانواده‌اش باشد و دنبال علاقه‌اش برود اما این مخالفت می‌تواند بدون جنگ و عصیان باشد. بدون این‌که بی‌احترامی یا سرکشی‌ای از جانب فرزند رخ دهد. این که آبتین همان‌قدر که علاقه‌های خودش برایش مهم است، شاد کردن و ناراحت نبودن پدرش هم برایش اهمیت دارد، نکته‌ی مثبت و ظریفی است که ابراهیمی در کتاب به آن اشاره می‌کند.

پیام ابراهیمی، نویسنده‌ی این کتاب، متولد آذر ماه سال ۱۳۶۷ است. در دانشگاه فیزیک هسته‌ای خوانده اما الان بیشتر به‌عنوان نویسنده شناخته می‌شود تا مهندس. اولین کتاب او با عنوان «فرودگاه لطفاً!» در سال ۱۳۹۱ توسط نشر پایان به چاپ رسید. او علاوه‌ بر این‌که برای کودکان و نوجوانان می‌نویسد، مترجم کتاب‌هایی برای این رده‌سنی هم هست. بررسی آثار شاعران جهان، نقد فیلم و داستان‌نویسی در مطبوعات و نوشتن فیلمنامه‌ی انیمیشن از فعالیت‌های دیگر پیام ابراهیمی است.

علاوه‌بر محتوای کتاب تک‌خال، تصویرگری‌هایش هم مخاطب را درگیر خودش می‌کند. در تصویرهای تک‌خال ما آبتین را کوچک و خانواده‌اش را بزرگ و غول‌پیکر می‌بینیم. شاید دلیل کوچکی آبتین این است که او یک تنه باید برای خود بودنش تلاش کند و دلیل غول‌پیکر بودن خانواده و اجدادش این است که آن‌ها قدرت بیشتری دارند.

رضا دالوند تصویرگر این کتاب، دارای مدرک کارشناسی ارشد گرافیک و عضو انجمن تصویرگران است. او در چندین نمایشگاه داخلی و خارجی شرکت کرده و جوایز زیادی نیز گرفته است. از جمله این جوایز می‌توان به جایزه‌ی جشنواره‌ی بین‌المللی تصویرگری افدستا (۱۳۹۲) و جایزه‌ی قلم طلایی دوسالانه‌ی بلگراد (۲۰۱۳) اشاره کرد. برای کتاب تک خال هم لوح افتخاری نمایشگاه تصویرگری شارجه را در سال ۲۰۱۸ گرفته است.

این کتاب در لیست بهترین کتاب‌های فصل بهار ۹۷ از نگاه لاک پشت پرنده قرار گرفته و در سال ۲۰۱۸ منتخب نمایشگاه بولونیا شده است.

عطیه میرزا امیری
وینش

کتاب تصویری استدلال‌های بد از هنری فراموش‌شده به اسم «حرف حساب زدن» می‌گوید. این کتاب به قول نویسنده‌اش علی الموسوی برای تازه‌واردان به حوزه‌ی استدلال منطقی نوشته شده است. الموسوی رایج‌ترین خطاهای استدلال را جمع‌آوری کرده و هم‌خوان با تصاویر کتاب به بررسی خطاهای آن استدلال پرداخته است.

کل دنیا بر پایه‌ی گفت‌وگو می‌چرخد. همه دارند برای بقا همدیگر را با حرف زدن مجاب می‌کنند. در بیشتر شغل‌های امروزی هنر سخنوری حرف اول را می‌زند. هرکس بتواند بهتر دیگری را با حرف‌هایش اقناع کند پیروز ماجراست و خسران‌دیده آدم‌هایی هستند که نمی‌توانند خوب حرف بزنند. اما چه‌قدر از این حرف‌هایی که روزانه رد و بدل می‌شود حرف‌های درست و حسابی است؟ آدم‌ها چه‌قدر از سفسطه و مغلطه برای پیشبرد حرف‌هایشان استفاده می‌کنند؟ آدم‌ها چه‌قدر از حرف زدن برای قلدری و تخریب کردن بقیه استفاده می‌کنند؟ تا حالا شده است در شبکه‌های اجتماعی اظهارنظری بکنید و با واکنش عجیب و به زعم خودتان ناعادلانه‌ی کاربران روبه‌رو شوید؟ گاهی ریشه‌ی این تخریب‌ها این است که گوینده‌ها درست فکر کرده‌اند، اما اشتباه بیان کرده‌اند. گاهی از استدلال‌های اشتباه به نتایج درست رسیده‌اند و گاهی با ربط و بی‌ربط کردنِ ادله به پیامی رسیده‌اند که در نگاه اول درست به نظر می‌رسد. از جایی به بعد به این نتیجه می‌رسیم که حرف حساب زدن هنر است. چه اگر فکر می‌کنید این هنر را دارید، و چه فکر می‌کنید ندارید سری به کتاب تصویری استدلال‌های بد بزنید و برای هر کودک و نوجوان و بزرگسالی که در آستانه‌ی ابراز عقاید و افکارش به صورت مستقلانه است آن را بخوانید و درباره‌اش صحبت کنید.

کتاب تصویری استدلال‌های بد از هنری فراموش‌شده به اسم «حرف حساب زدن» می‌گوید. این کتاب به قول نویسنده‌اش علی الموسوی برای تازه واردان به حوزه‌ی استدلال منطقی نوشته شده است. الموسوی رایج‌ترین خطاهای استدلال را جمع‌آوری کرده و هم‌خوان با تصاویر کتاب به بررسی خطاهای آن استدلال پرداخته است. بخشی از این تصاویر از تمثیل‌هایی مانند مزرعه‌ی حیوانات جرج اورول و بخشی دیگر از هیچانه‌های طنزآمیزی مانند داستان‌ها و اشعار لوئیس کارول نویسنده‌ی آلیس در سرزمین عجایب الهام گرفته شده است.

کتاب هر کدام از مغالطه‌ها را اول در یک صفحه‌ی جداگانه تعریف کرده است و بعد با مثال‌هایی آن مغالطه را تشریح کرده و نکته‌ی انحرافی را که باعث می‌شود ما زیاد از آن مغالطه استفاده کنیم توضیح داده است. نویسنده همراه با تصویرگر برای هر کدام از این مغالطه‌های غیرصوری با برقراری دیالوگی یا آوردن نکته‌ای فضایی را برای بهتر درک شدن آن فراهم کرده است. در حقیقت نویسنده از زبان استعاری کمک گرفته است تا بتواند استدلال‌های منطقی را به شیرینی به مخاطب آموزش دهد.

الموسوی سعی دارد با این کتاب خطر استدلال‌های سست را گوشزد کند و به مخاطب نشان دهد که این استدلال‌های بد چه‌قدر در زندگی روزمره‌ی ما جریان دارد و خیلی از حرف‌ها و رفتارهای آدمی تحت تاثیر این استدلال‌هاست. هر کدام از این مغالطه‌ها برای هر کلاسی می‌تواند مبحث درسی باشد که ساعت‌ها دانش‌آموزان روی آن بحث و مجادله کنند.

در آخر کتاب نویسنده تعریف واحدی از اصطلاحات منطقی مانند، استدلال، گزاره، مقدمه، استدلال استقرایی و … آورده که مخاطب با آگاهی بیشتر به خواندن کتاب بپردازد. این تعاریف تلاشی است برای ساده‌سازی کتاب، اما هنوز برخی از قسمت‌های کتاب‌ دچار سخت‌فهمی است و حتما برای کار کردن با کودکان و نوجوانان نیاز به راهنما دارد. مترجم این کتاب دانش‌آموخته‌ی فلسفه علم است و علم‌ورزی در حلقه‌ی کندوکاو را راهی برای آشنایی کودکان با فلسفه و تفکر فلسفی می‌داند. هرچند ترجمه‌ی حسین شیخ‌رضایی که خود یکی از کوشندگان و پژوهشگران حوزه‌ی فلسفه برای کودک است، کار را آسان کرده، اما به نظر می‌رسد محتوای کتاب هنوز پیچیدگی‌هایی دارد. جملات و انتخاب واژه‌ها جای چکش‌کاری دارد ولی در مجموع برای علاقه‌مندان به فلسفه، منطق و حرف حساب زدن جذابیت ویژه‌ای دارد.

وینت سرف، یکی از پیشگامان اینترنت، کتاب استدلال‌های بد را یکی از روش‌های هوشمندانه معرفی تفکر محاسباتی به عموم مردم معرفی می‌کند و سزار هیدالگو فیزیکدان مطرح، این کتاب را به هرکسی که مایل به درک اصول علوم کامپیوتر است توصیه می‌کند.

علی الموسوی نویسنده‌ی کتاب در دانشگاه ام‌آی‌تی و کارنگی ملون علوم رایانه و نرم‌افزار خوانده است و همراه همسر و فرزندش در سانفرانسیسکو زندگی می‌کند. تصویرگری‌های کتاب را هم الخاندرو جیرالدو انجام داده است. تصویرگری‌های جیرالدو به فهم هرچه بیشتر کتاب بسیار کمک کرده است.

زهرا ماهری
وینش

کودکانمان را در آغوش بگیریم و سوار بر قایق کودکی تا دوردست‌های خیال و رؤیا برویم. کمی رنگین‌کمان از جهان کودکان قرض بگیریم و به جهان امروز ببخشیم.

با افکار فرزندانمان همراه شویم و زیبایی‌ها را بهتر ببینیم، با چشم‌هایی که حق دارند همیشه شاد باشند و لب‌هایی که حق دارند همیشه بخندند.

حالا که زیباتر شدیم، در روز جهانی کودک قول بدهیم تا تلاش کنیم برای کودکان دنیایی امن، شاد و آزاد بسازیم. به امید روزی که همه‌ی حقوق کودکان رعایت شود.

?️⁩ تصویر از کتاب قایق کاغذی اثر آناهیتا تیموریان
?️ متن تصویر از کتاب حق دارم کودک باشم؛ نویسنده: آلن سر، تصویرگر: اورلیا فرانتی، مترجم: مهناز کاظمی

?‍??‍?‌
این روزها که ویروس کرونا باعث ایجاد اختلال در زندگی انسان‌ها شده است، معلم‌ها با مشکلات زیادی در زمینه‌ی آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان روبه‌رو هستند.
سختی برگزاری کلاس‌های آنلاین و رسیدگی مستمر به وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان، نقش پررنگ معلمان در آینده‌ی فرزندان ایران را بیشتر از قبل برای ما روشن ساخته است.

?️ روز جهانی معلم را به همه‌ی معلمان تبریک می‌گوییم و امیدواریم در ادامه‌ی این مسیر دشوار موفق باشند.

?️ تصویر از کتاب ما این‌طوری زندگی می‌کنیم
نویسنده و تصویرگر: مت لموث
مترجم: سحر ترهنده

جهان ادبیات سرشار از داستان‌ها و مفاهیم گوناگون است و به زندگی ما رنگ می‌بخشد. قصه‌ها در کشورهای مختلف با فرهنگ‌هایی غنی و با زبان‌هایی متفاوت نوشته می‌شوند.
ترجمه‌ی دقیق و ادبی، دنیای قصه‌های ناشناخته‌ی زبان‌های دیگر را برای ما روشن می‌کند. وقتی حرف ادبیات کودک و نوجوان می‌شود این موضوع بیشتر از پیش اهمیت پیدا می‌کند. روایت جهان ادبیات کودک و نوجوان به زبان فارسی، داستانی است که به لطف مترجمان خوب ایران هیچ‌وقت قدیمی نمی‌شود.

در روز جهانی ترجمه آرزو می‌کنیم مسیر آشنایی با ادبیات جهان، همواره روشن بماند.

?️ تصویر از کتاب «دختری که می‌خواست کتاب‌ها را نجات دهد» نوشته‌ی کلاوس هاگروپ، با تصویرگری لیسا آیساتو؛ مترجم: عطیه الحسینی

علی الموسوی مهندسی جوان است که سالهای زیادی از عمرش را در تالارهای گفتگوی اینترنتی  صرف بحث با افراد حقیقی و ناشناس کرده، تا حد زیادی چاله های بحث های مجازی و بن بست های گفتگوها را می شناخت وبه دنبال راهی برای شفاف سازی گفتگوها بود. راهی که طرفین با کمترین حد آسیب دیدگی کلامی بتوانند چیزی یاد بگیرند در تکرار و مرور مسایل و تجربه های معمولی نمانند. همانگونه که حدس زده اید او سراغ تکنیک های منطقی و استدلال ورزی می رود تا با ساده ترین شیوه برای نوجوانان انواع مغالطه های بازدارنده یک بحث سالم را شرح دهد.

اگر کتاب قلعه حیوانات جورج اورول را خوانده باشید حالا تعدادی از همان حیوانات با تصویرگری مهیج الخاندرو جیرالدو به سراغ مخاطب می آیند تا نقشه گنج استدلال را به دستش بدهند.

در همان صفحات آغازین یک فهرست مصور داریم از مغالطه های منطقی با نقش آفرینی حیواناتی مانند مرغ و گاو و خوک و روباه و گرگ و شیر و… که دو ساحت مغالطه ای را روشن می کنند ان دسته از مغالطه های غیر صوری که بسیار شبیه استدلال اند و نکات انحرافی دارند تا گفتگو کنندگان اصلا وارد زمین بازی استدلال نشوند و یک مورد هم مغالطه صوری .
گاو و میمون و توکا و خوک و بقیه حیوانات با قصه هایی چند خطی آمده اند تا توسل به نتیجه، پهلوان پنبه، چند پهلویی؛ توسل به ترس و سایر بن بست های گفتگوی سالم را نشان مخاطبان دهند.

علی الموسوی [در کتاب «استدلال‌های بد»]تلاش میکند خیلی موجز با لحنی امروزی با نوجوانان سخن بگوید و با کمک تصاویر این تکنیک ها را در ذهن آنها قلاب کند و به خوبی از پس این کار بر آمده و این کتاب تا امروز به دوازده زبان زنده دنیا ترجمه شده و با استقبال خوبی همراه بوده. نکته جالبتر اینکه نویسنده ارتباط خود را با مخاطب قطع نمی کند برای همراهی بیشتر آدرس سایت خود را در صفحات کتاب می آورد تا برای طرح مباحث و موضوعات جدید با هم همکاری کنند.

یادداشت سحر سلطانی درباره‌ی «استدلال‌های بد» در وبگاه کتابستان کودک و نوجوان ایران