از وقتی چشم به دنیا باز می‌کنیم اتفاقاتی پیرامونمان رخ می‌دهد و شرایطی برایمان به‌وجود می‌آید که باعث می‌شود به‌صورت ناخودآگاه ذهنمان بین ما و زندگی دیگری خط پررنگی بکشد. «هم‌کلاسی‌ام درسش خوب نیست، پس ما باهم فرق داریم.»، «همسایه‌مان از ما پول‌دارتر است، پس دخترش با من بازی نمی‌کند.»، «پسری که در باشگاه است، کم‌شنواست، پس نمی‌توانیم باهم دوست شویم.» این خط‌های پررنگ باعث مرز و جدایی بین ما و دیگران می‌شود. مرزهایی که ما را از دوستی و همدلی با دیگری محروم می‌کند و باعث می‌شود خودمان یا طرف مقابلمان را در یک بُعد زندگی ناتوان ببینیم؛ اما کتاب «جهان مال من است» قضیه را برعکس کرده است.

 نویسنده و تصویرگر به ما نشان داده‌اند که دو عنصر «امید» و «خیال» می‌تواند تمام مرزهای ذهنی انسان‌ها را بشکند و هیچ‌کس خودش را در مقایسه با دیگران، ناتوان نبیند. به مناسبت چاپ کتاب «جهان مال من است»، پنج‌شنبه گذشته (11 آذرماه)  این کتاب رونمایی و جشن امضایی با حضور یک روان‌شناس و تصویرگر و نویسنده کتاب برگزار شد. این شماره از صفحه نوجوان به گزارش آنچه در آن شب در شهر کتاب اصفهان گذشت، پرداخته است.

جهانگردها ناامید نمی‌شوند

در ابتدا، رایحه صنعتگر که روان‌شناس این برنامه بود، کتاب را برای حاضران در جلسه بلندخوانی کرد. او با نشان دادن تصاویر، کتاب را برای همه خواند و با پرسش‌گری، کودکانی را که در آنجا بودند، به هیجان درآورد. با این کار یخ مجلس شکسته شد و همه آدم‌ها، چه آن‌ها که بزرگ بودند و چه آن‌هایی که کوچک‌تر بودند، به ادامه جلسه اشتیاق پیدا کردند. خانم صنعتگر وقتی شور و اشتیاق کودکان و نوجوانان حاضر در جلسه را دید، آن‌ها را به قسمتی دیگر برد و متناسب با محتوای کتاب با آن‌ها یک بازی شروع کرد. در همین حین تریبون را به دست نویسنده و تصویرگر کتاب داد.

داستانی از جنس شجاعت

هاله قربانی، تصویرگر کتاب «جهان مال من است» اولین کسی بود که سخنانش را شروع کرد و از حس و حالش نسبت به تصویرگری این کتاب گفت. «وقتی که داستان این کتاب را خواندم، احساس کردم خیلی وقت است منتظرم تا چنین داستانی را تصویرگری کنم. علاقه من بیشتر به تصویرگری فضاهای جغرافیایی است و این کتاب هم موضوعش سفر بود. برای همین احساس کردم می‌توانم خودم را در آن پیدا کنم.» خانم قربانی داستان کتاب را داستان «شجاعت» خواند. «این کتاب داستان پسری است که با هدف‌ها و امیدهایی که دارد، رؤیاهایش را به حرکت می‌اندازد و سفر می‌کند.» خانم تصویرگر می‌گوید که یک سال زمان صرف کرده تا داستان پخته شود و به درستی شکل بگیرد. «این مسیری که در کتاب آمده یک مسیر پیشنهادی است؛ اما بچه‌ها می‌توانند با خواندنش با آن همزادپنداری کنند، سفر کنند و از آن لذت ببرند.»

امید در کودکان ویژه

تهمینه حدادی که نویسنده کتاب است، بعد از هاله قربانی شروع به صحبت کرد. او گفت باوجود غم‌هایی که از مسائل جامعه در خودش و دیگران است، بابت چاپ این کتاب، شاد است. «این کتاب سرشار از امید است. ما در این کتاب کودکی را داریم که آرزوها و خلأهایی دارد؛ اما امید در او نمی‌میرد. ادامه می‌دهد و با خیال و آرزویش پیش می‌رود.» خانم حدادی در ادامه حرف‌هایش به پیمان‌نامه حقوق کودک اشاره کرد و گفت که انتشار کتاب توسط کشورها یکی از حقوق کودکان است و کودکان حق دارند کتاب‌های متناسب با سنشان در دسترسشان باشد. «می‌خواهم به ماده 23 پیمان‌نامه حقوق کودک اشاره کنم. پیمان‌نامه بندهایی دارد برای کودکان با نیازهای ویژه. کودکانی که گاهی باعنوان کم‌توان، ناتوان و معلول ازشان یاد می‌شود و چندسالی است که صحبت می‌شود چنین واژه‌هایی برای آن‌ها به کار نرود. عموما برای این افراد از واژه «نیازهای ویژه» استفاده می‌شود.» خانم نویسنده اشاره می‌کند که این کتاب به موضوع این‌گونه کودکان هم می‌پردازد. علاوه‌بر آن «جهان مال من است» به خواننده یاد می‌دهد که فرهنگ خود، میراث و محیط‌زیستش را دوست داشته باشد. «اگر این کتاب بتواند به کودکی آموزش دهد که امید را در خودش زنده نگه‌دارد، به کودک و بزرگ‌ترش یاد دهد که کودک با نیازهای ویژه با او برابر است، اگر این کتاب و تصاویرش یاد دهند که ما می‌توانیم سفر کنیم، ببینیم و دانش خود را گسترش دهیم، حتما اتفاق خوبی افتاده است.»

کتاب گروهی

خانم حدادی کتابی را که نوشته، کتابی مشترک بین خودش و خانم قربانی می‌داند. یک کار گروهی که دو مؤلف دارد. «اگر تصاویر ایشان نبود، داستان من تکمیل نمی‌شد. خانم قربانی نکاتی را درباره داستان داشتند که من تغییر دادم. من هم نکاتی را داشتم که ایشان از من پرسیدند. ما این کتاب را با مشورت هم پیش بردیم. این تجربه شگفت‌انگیزی برای من بود. ما یک کار گروهی پیش بردیم و از زمان شروع تا اتمام کار در کنار هم بودیم. نتیجه کار برای ما جذاب بود. من نمی‌توانم بگویم که من نویسنده صرف هستم؛ چون ناشر و تصویرگر هم در نوشتن آن دخیل بودند. این کتاب ماست.»

خیال، آدم‌ها را به یکدیگر وصل می‌کند

خانم حدادی در پایان سخنانش از عطیه میرزاامیری که روان‌شناس کودکان با نیازهای ویژه است، درخواست کرد که به مناسبت روز جهانی معلولان درباره کتاب صحبت کند. خانم میرزاامیری به تداعی واژه امید در سراسر کتاب اشاره می‌کند. اما قبل از هرچیزی می‌گوید که این کتاب سرشار از مهارت حل مسئله برای کودک بوده است. «کودک در این کتاب هیچ جایی به در بسته نمی‌خورد. راه‌حل خلق می‌کند و همین باعث ایجاد امید در او می‌شود. ابتکار در پیداکردن راه‌حل و ایجاد امید و خلق رؤیا در این کتاب به ما نشان می‌دهد که کودک حتی اگر نیاز ویژه هم داشته باشد، از هم‌سالان خودش دور نیست. برای همین است که ما تا آخرین لحظه کودک کتاب را یک کودک عادی در ذهن خود تصور می‌کنیم.» این روان‌شناس عقیده دارد وقتی آدم‌ها با کسی که نیازهای ویژه دارد، روبه‌رو می‌شوند، گمان می‌کنند که او با آن‌ها فرق دارد و برای همین است که دور خودشان و این افراد خط می‌کشند. «این کتاب نشان داد که نقطه مشترک همه ما آدم‌ها خیال و امید است.»

نگاه طیفی به کودکان خاص

رایحه صنعتگر که روان‌شناس و بازی درمانگر است، آخرین سخنران این رونمایی بود. او سخنانش را برای کودکان با نیازهای خاص متمرکز کرد. «هنوز که هنوز است، برای به‌کار‌بردن کلمه‌ای درباره کودکان با نیازهای خاص تردید وجود دارد. دائم عنوان صداکردن این‌گونه افراد در حال تغییر است تا بار روانی‌ که آن کلمه به آن‌ها می‌دهد، برداشته شود. روان‌شناسان و متخصصان تلاش می‌کنند تا نگاه ویژه‌ای به این‌گونه افراد نشود و یک نگاه متعادل به آن‌ها شود. این افراد یک زمانی دیده نشدند و آسیب خوردند و حالا که به آن‌ها نگاه می‌شود، از آن سر طیف افتاده‌ایم و خیلی خاص یا ترحم‌آمیز بهشان نگاه می‌کنیم. باید مثل من و شما و همه انسان‌ها به آن‌ها نگاه کنیم.» خانم صنعتگر می‌گوید با وجود اینکه خیلی اوقات ما از دست سیستم آموزشی ناامید و نگران می‌شویم، اما اتفاقات خوبی هم در آن می‌افتد. مثلا اینکه برخی مدیران لازم دانستند که در مدارس عادی، هر کلاسی یک دانش‌آموز با نیازهای خاص باید حضور داشته باشد. او ساده‌ترین قدم برای برداشتن این مرزها را عوض‌کردن نگاهمان می‌داند. «ما نباید نگاه خاص و ویژه‌ای به این افراد داشته باشیم تا آن‌ها خودشان را از ما بدانند و احساس جدایی از ما نکنند.» این روان‌شناس، کتاب را بستر خوبی برای عوض‌کردن دیدگاهمان به این افراد می‌داند. «چه چیزی قشنگ‌تر از اینکه در بستر کتابی که رنگ و لعاب دارد، این اتفاق بیفتد؟»

عطیه میرزاامیری؛ اصفهان زیبا
یکشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۰

هر کجا هستم باشم…
جهان مال من است.

برای سفر آماده‌اید؟ پسرک داستان ما که عاشق سفر است. برای همین با پدرش قصد سفر می‌کند؛ از تهران تا آخر دنیا. طوطی هم برای رونمایی و جشن امضای این کتاب به اصفهان سفر می‌کند. هاله قربانی تصویرگر این کتاب اهل اصفهان است و ما تصمیم گرفته‌ایم مراسم رونمایی و جشن امضای این کتاب را با رعایت پروتکل‌های بهداشتی در شهرکتاب اردیبهشت اصفهان برگزار کنیم. در این سفر تهمینه حدادی، نویسنده‌ی کتاب، و رایحه صنعتگر، روانشناس بالینی و بازی‌درمانگر،‌ ما را همراهی خواهند کرد. شما هم به این جهانگردی دعوتید، چون جهان مال ماست.

این مراسم پنج‌شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۱۷ در شهرکتاب اردیبهشت اصفهان برگزار می‌شود

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب «هیولای رنگ‌ها به مدرسه می‌رود» نوشته آنا یناس به‌تازگی با ترجمه سحر ترهنده توسط انتشارات فاطمی منتشر و راهی بازار نشر شده است. این‌کتاب یکی از عناوین مجموعه «کتاب‌های طوطی» است که این‌ناشر برای کودکان و نوجوانان چاپ می‌کند.

«هیولای رنگ‌ها به مدرسه می‌رود» اثری دیگر از آنا یناس درباره هیولای رنگ‌هاست که پیش‌تر ترجمه کتاب دیگرش با عنوان «هیولای رنگ‌ها» با ترجمه همین‌مترجم توسط همین‌ناشر منتشر شده است. در کتاب اول، هیولای رنگ‌ها معرفی شد که قیافه‌ای عجیب و غریب و بدنی رنگارنگ دارد. او حسابی عجیب و غریب و گیج و هاج‌وواج بود انگار همه احساس‌هایش قاطی‌پاطی شده‌ بودند. او وسط احساس‌های درهم‌برهم‌اش گیر کرده بود و می‌خواست آن‌ها را از هم جدا کرده و هرکدام از احساس‌هایش را سر جای خودشان بگذارد.

در کتاب دوم یعنی «هیولای رنگ‌ها به مدرسه می‌رود» هیولای رنگ‌ها، باز هم آشفته و نگران است چون روز اول مدرسه رسیده و بناست به مدرسه برود ولی هیولاها به مدرسه نرفته‌اند و او نمی‌داند مدرسه چه‌جور جایی است. حالا قصه از این قرار است که هیولای رنگ‌ها بناست به مدرسه برود و کلی ماجرای خنده‌دار و خوب را پشت سر بگذارد…

سحر ترهنده مترجم کتاب در ابتدای آن، کتاب را به همه بچه‌ها و بزرگ‌ترهایی تقدیم کرده که از مدرسه می‌ترسند.

این‌کتاب با ۴۰ صفحه مصور رنگی، شمارگان ۲ هزار نسخه و قیمت ۵۵ هزار تومان منتشر شده است.

با نظر داوران و اعضای کمیته‌ی علمی نوزدهمین دوره‌ی جشنواره‌ی کتاب رشد کتاب «برادر مزاحم من» در فهرست آثار برگزیده‌ی این جشنواره قرار گرفت.

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی کتاب «برادر مزاحم من» نوشته‌ی بابک صابری با تصویرگری مهسا هدایتی را از میان ۳۳۴۲ اثر که به دبیرخانه این سازمان رسیده بودند، برگزید.

نویسنده در این کتاب ماجرای دو برادر در یک خانواده را روایت می‌کند که برادر کوچک‌تر از پررنگ بودن حضور برادر بزرگ در خانه گلایه دارد و دلش توجه و فضای بیشتری می‌خواهد؛ داستانی آشنا از اکثر خواهر و برادرهایی که می‌شناسیم. پس از اینکه برادر بزرگ به سربازی می‌رود تازه برادر کوچک متوجه دلتنگی‌اش می‌شود و جای خالی او را حس می‌کند.

کسب این موفقیت را به بابک صابری و مهسا هدایتی، پدیدآورندگان این کتاب، تبریک می‌گوییم و برایشان آرزوی موفقیت‌های روزافزون داریم.

هر کجا هستم باشم…
جهان مال من است.
من و بابا دوست داریم جهان را ببینیم. باهم از خانه می‌زنیم بیرون. با ماشین می‌شود دور دنیا سفر کرد؟ چرا که نه؟! اما وسط راه ماشینمان خراب می‌شود. بابا معتقد است «جهانگردها هیچ‌وقت ناامید نمی‌شوند.» پس هر وسیله‌ای را امتحان می‌کنیم: دوچرخه، قایق، کشتی، اسب و…
نقشه را نگاه می‌کنیم. مسیرمان را انتخاب می‌کنیم و به همه‌جای جهان سفر می‌کنیم؛ از تهران تا پاریس، از ونیز تا مصر، از جنگل‌های آمازون تا قطب.
چقدر جهان زیباست. هیچ‌چیز نمی‌تواند رؤیای سفر را از من بگیرد. یک روز تا ته دنیا سفر می‌کنم چون…

«جهان مال من است» منتشر شد.
نویسنده: تهمینه حدادی
تصویرگر: هاله قربانی
گروه سنی: بالای شش سال

با تشکر از دوستانی که در این سفر با ما همراه شدند:
آزاده نجفیان، هما ترابی، بهزاد گودرزی، سعیده حسینی، بیتا بیات، محمدجواد قامتی، محبوبه یزدانی، روژا رزاقی، شادی اسلوب، هدا حدادی، پدرام کازرونی، آرش رضایی، رز و خرد عزیز.

کتاب‌های طوطی، چاپ تابستان ۱۳۹۹، به فهرست سی‌وهشتم لاک‌پشت پرنده راه یافتند.

????
استدلال‌های بد
نویسنده: علی الموسوی
تصویرگر: الخاندرو جیرالدو
مترجم: حسین شیخ‌رضایی
گروه سنی: بالای دوازده سال

لی‌لی کجایی؟
نویسنده و تصویرگر: طراوت جلالی فراهانی
گروه سنی: بالای چهار سال
???‌
هیولای رنگ‌ها
نویسنده و تصویرگر: آنا یناس
مترجم: سحر ترهنده
گروه سنی: بالای چهار سال
?
لاک‌پشت پرنده فهرستی از آثار منتخب کودک و نوجوان است که از سوی مؤسسه‌ی شهرکتاب و پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان منتشر می‌شود.‌

طوطی حق‌نشر مجموعه‌ی سه‌جلدی «راسو و گورکن» که تاکنون دو جلد از آن به زبان انگلیسی منتشر شده را برای انتشار به زبان فارسی از ناشر اصلی خریداری کرده است و به‌زودی منتشر خواهد کرد.

این مجموعه‌رمان اثر امی تیمبرلیک، ماجرای یک گورکن سنگ‌شناس را روایت می‌کند که در خانه‌ی عمه‌اش به تحقیق روی سنگ‌های معدنی مشغول است تا اینکه مهمانی ناخوانده در خانه را می‌زند.

راسو هم‌خانه‌ی جدید اوست که از این‌به‌بعد باید با گورکن زندگی کند. داستان این دوستی ناخواسته که با تصاویری از جان کلاسن همراه شده است، خواندنی است.

جلد اول و دوم این مجموعه به‌زودی از سوی طوطی منتشر خواهد شد.

«دختر نارنج و ترنج» به فهرست کلاغ سفید ۲۰۲۱ (کتاب‌های منتخب کتابخانه‌ی بین‌المللی مونیخ) راه یافت.

این کتاب که با بازنویسی اسدالله شعبانی و تصویرگری مهکامه شعبانی از مجموعه‌ی «قصه‌هایی از ادبیات شفاهی ایران» منتشر شده است، داستان شاهزاده‌ای نیرومند و جوان است که در پی عشق دختر نارنج و ترنج با سختی‌های فراوانی روبه‌رو می‌شود.

پیش از این کتاب‌های «چرا آواز می‌خوانی زنجره؟»، «مشت‌زن»، «تک‌خال» و «چه فکر خوبی!» از طوطی به این فهرست راه یافته بود.

به اسدالله شعبانی و مهکامه شعبانی تبریک می‌گوییم و برایشان آرزوی موفقیت‌های روزافزون داریم.

هیئت داوران دوسالانه‌ی تصویرگری براتیسلاوا کتاب تو یک جهانگردی به تصویرگری غزل فتح‌الهی را برای دریافت پلاک طلا انتخاب کرد.

تو یک جهانگردی که غزل فتح‌الهی آن را به تصویر کشیده است، به نویسندگی شهرزاد شهرجردی توسط طوطی، کتاب کودک و نوجوان انتشارات فاطمی، منتشر شده است. این کتاب تصویری داستان برادر و خواهری جنگ‌زده را روایت می‌کند که برای زندگی بهتر مجبور به مهاجرت از سرزمینشان می‌شوند. سفر اجباری برادر و خواهر در این داستان به جهانگردی تشبیه شده است؛ آن‌ها در طول سفرشان با مشکلات فراوانی روبه‌رو می‌شوند، اما امیدشان را از دست نمی‌دهند. افزایش امید، ترویج صلح،‌ نکوهش جنگ و درک پدیده‌ی مهاجرت از اهداف مهم این اثر برگزیده است.

تو یک جهانگردی تاکنون در رویدادهای مهمی از جمله دوسالانه‌ی Cow اوکراین، کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، دوسالانه‌ی نشان شیرازه و… به‌عنوان اثر منتخب شناخته شده و حالا برنده‌ی پلاک طلای یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی تصویرگری کتاب کودک شده است.

دوسالانه‌ی تصویرگری براتیسلاوا یکی از قدیمی‌ترین رویدادهای بین‌المللی تصویرگری کتاب کودک، در کنار جایزه‌ی هانس کریستین اندرسن، از مهم‌ترین جوایز تصویرگری کتاب‌های کودک و نوجوان است. این رویداد از سال ۱۹۶۷ میلادی با پشتیبانی یونسکو و همکاری شعبه‌های ملی دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان در کشور اسلواکی برگزار می‌شود.

هدف مؤسسه‌ی BIBIANA و بنیان‌گذاران این دوسالانه فراهم کردن شرایطی برای ارزیابی و گسترش تصویرگری است. بر همین اساس بهترین آثار منتشرشده در دو سال گذشته به نمایش در می‌آیند و کارشناسان و داوران بین‌المللی از سراسر دنیا از میان آن‌ها آثار برگزیده را انتخاب می‌کنند.

«تو یک جهانگردی»، «جهان مال من است»، «خاله سوسکه»، «لی‌لی کجایی؟»، «به کرگدن بگو بره!» و «ماچوچه و کلاغ» از سوی هیئت داوری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ایران به‌عنوان نمایندگان طوطی برای شرکت در مسابقه‌ی دوسالانه‌ی تصویرگری براتیسلاوا ۲۰۲۱ انتخاب شده بودند.

گفتنی است که «مشت‌زن» اثر حسن موسوی جایزه‌ی بزرگ این دوسالانه در سال ۲۰۱۹ را از آن خود کرده بود.

نتایج داوری بیست‌وهشتمین دوره‌ی دوسالانه‌ی تصویرگری براتیسلاوا، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۱ (۲۳ مهر‌ماه) در قلعه‌ی قدیمی براتیسلاوا با برگزاری کنفرانس خبری اعلام خواهد شد.

تصاویر کتاب «تو یک جهانگردی» در فهرست منتخب جایزه‌ی تصویرسازی چلتنهام انگلستان (۲۰۲۱) قرار گرفت.

این مسابقه توسط دانشگاه گلاسترشر انگلیس سازماندهی شده و امسال با موضوع «داستان یک فردای بهتر» برگزار شد.

نام غزل فتح‌الهی از بین بیش از ۱۰۰۰ شرکت‌کننده در فهرست ۵۰ نفره‌ی منتخبین قرار گرفته است.

آثار منتخب در موزه‌ی پارک استروود انگلستان و مکان‌های دیگر مانند نمایشگاه کتاب لندن به نمایش در می‌آیند و در سالانه‌ی جوایز تصویرگری چلتنهام ۲۰۲۱ منتشر می‌شوند که در سطح بین‌المللی بین مربیان و ناشران توزیع می‌شود.

به پدیدآورندگان این اثر، غزل فتح‌الهی و شهرزاد شهرجردی، تبریک می‌گوییم و برایشان آرزوی موفقیت‌های روزافزون داریم.

کمیته‌ی جوایز شورای کتاب کودک، از میان آثار برگزیده در دو دوره‌ی گذشته، ادسون آرانتس دو ناسیمنتو و خرگوش هیمالیایی‌اش نوشته‌ی جمشید خانیان را برای قرار گرفتن در فهرست افتخار دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان سال ۲۰۲۲ انتخاب کرد.

بخشی از دلایل انتخاب: نویسنده در این اثر به شکلی ویژه وجوه دراماتیک و اثرگذار سبک خود را بروز داده است. ساختار منسجم قصه و بهره‌گیری از زبان شفاف، موجز و صیقل‌خورده فضایی رازآلود اما شفاف و درگیرکننده می‌سازد. شخصیت و زبان کودک مبتنی بر فرهنگ و لهجه‌ی بومی ساخته‌شده، طنز و انرژی خاصی در شخصیت قصه هست و عادات و عناصر ثابت مهندسی‌شده و دقیقی دارد که در روایت شوخ‌طبعانه اما تراژیک آن موضوع سوگ به شکلی نوآورانه طرح‌شده است.

معرفی پدیدآورندگان برای دریافت لوح افتخار و درج اطلاعات آثارشان در فهرست افتخار، فرصتی استثنایی برای معرفی کتاب‌های برتر ایرانی به کشورهای عضو IBBY است. لوح افتخار طی مراسمی در سی و هشتمین کنگره‌ی بین‌المللی ادبیات کودک و نوجوان (پوتراجایا، مالزی) به جمشید خانیان اهدا خواهد شد.

از طوطی پیش از این «چتری با پروانه‌های سفید» و «همه‌ی آن‌ها یک گربه دیدند» در این فهرست معتبر قرار گرفته بودند.

امروز اسامی کتاب‌های برگزیده و شایان تقدیر منتشرشده در سال ۱۳۹۸ از سوی شورای کتاب کودک اعلام شد که ۳ عنوان از کتاب‌های طوطی به این فهرست معتبر راه یافته‌اند.

در بخش داستان، رمان نوجوان «ادسون آرانتس دو ناسیمنتو و خرگوش هیمالیایی‌اش» نوشته‌ی جمشید خانیان به‌عنوان اثر برگزیده انتخاب شد.

دلایل انتخاب این کتاب از نظر گروه داوری به شرح زیر است:

– نگاه تازه به یک رویداد تلخ در تاریخ معاصر ایران،

– کنش‌گری شخصیت‌های نوجوان و نقش آن‌ها در تاریخ،

– بهره‌گیری از لحن‌های مختلف و گویش‌های بومی،

– ایجاد پرسش در ذهن کودک در مواجهه با تاریخ،

– تأکید بر کنش‌گری اجتماعی.

در بخش دانش اجتماعی، زندگینامه، علوم و مرجع نیز کتاب‌های «چه فکر خوبی!» و «حق دارم کودک باشم» شایان تقدیر شناخته شدند.

«چه فکر خوبی!» با نویسندگی و تصویرگری نرجس محمدی به خاطر

– پرداختن به موضوع مهم «پذیرش تفاوت‌های فردی و پذیرش خود»،

– نشان دادن اهمیت تنوع و تکثر و پذیرش آن در دنیای امروز،

– پرداختن به مفاهیمی همچون: تفاوت، شباهت، اعتمادبه‌نفس، حل مسئله، تقلید، هویت فردی، من و دیگری،

– پرهیز از تبعیض جنسیتی در تصاویر،

– تألیفی بود اثر.

و «حق دارم کودک باشم» اثر آلن سر با تصویرگری اورلیا فرانتی و ترجمه‌ی مهناز کاظمی به خاطر

– روایت شیوا و شاعرانه‌ي مفاد پیمان‌نامه‌ی حقوق کودک،

– کمک به درک متن و تأثیرگذاری آن،

– کنار هم قرار دادن کودکان از هر رنگ و نژاد و ملیت و کودکان ناتوان (معلول)، که تصاویر را را فراتر از متن قرار داده و خود گویای تساوی همه‌ی حقوق کودکان است، فارغ از رنگ و نژاد و ملیت.

– الهام‌بخشی و و آموزنده‌بودن مطالب هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان.

در فهرست آثار تقدیرشده‌ی شواری کتاب کودک قرار گرفته‌اند.

به جمشید خانیان، نرجس محمدی و مهناز کاظمی، پدیدآورندگان خوب طوطی، تبریک می‌گویم و از عزیزانی که در شورای کتاب کودک با دقت‌نظر آثار را بررسی و معرفی می‌کنند تشکر می‌کنیم.

کمتر تشکل یا نشریه‌ای را در حوزه‌ کودک و نوجوان می‌توان یافت که ردپایی از «مهدی حجوانی» در آنها نباشد؛ از مدیر مسئولی و سردبیری پژوهشنامه «ادبیات کودک و نوجوان» گرفته تا سردبیری ماهنامه‌ «کتاب ماه کودک و نوجوان» و حتی فهرست «لاک‌پشت پرنده» که ازدست‌اندرکاران راه‌اندازی‌اش بوده و در آن تلاش شده تا کاری با استانداردهای فهرست کلاغ سفید دانشگاه مونیخ آلمان را در انتخاب آثار برگزیده پیش روی خانواده‌ها بگذارند. در راه‌اندازی انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، انجمن تصویرگران ایران هم در زمره هیأت مؤسسان بوده است. حجوانی و دیگر اهالی کتاب بتازگی موفق به راه‌اندازی مجمع عمومی انجمن صنفی نویسندگان این گروه سنی هم شده‌اند که او آن را تحقق آرزویی دیرینه می‌داند. نویسنده‌ای که افزون بر کسب جوایز متعدد، برخی آثار او به زبان‌هایی همچون ترکی استانبولی، انگلیسی و اسپانیایی هم ترجمه شده‌اند، البته او سال‌هاست به تدریس در دانشگاه‌های تربیت مدرس و آزاد هم مشغول است؛ نویسنده و مترجمی که از پژوهشگران باسابقه کشورمان به‌شمار می‌آید. مهدی حجوانی به تازگی بازنویسی «حکایت حمالی که رمال شد» را در اختیار علاقه‌مندان قرار داده که به همین بهانه گفت‌و‌گوی امروزمان را با این استاد دانشگاه و سرویراستار درباره ضرورت‌های بازنویسی متون ادبی کهن می‌خوانیم.

گفت‌وگو را با تازه‌ترین نوشته‌تان آغاز کنیم؛ «حکایت حمالی که رمال شد». چرا سراغ بازآفرینی این حکایت رفتید؟ بابت علاقه‌مندی‌تان به کتاب«عجایب‌المخلوقات» و نویسنده‌اش بوده یا خود زنده‌یاد «مهتدی صبحی» که در زمان حیاتش آن را بازنویسی کرده بود؟

راستش هیچ‌کدام. ماجرای این کتاب به سال‌ها قبل برمی‌گردد و پیشنهادی که «راشین خیریه» تا وقتی هنوز ساکن ایران بود مطرح کرد. روزی چند تصویر نشانم داد و گفت اینها را برای حکایت مهتدی صبحی کشیده‌ام. از تصاویر خوشم آمد و قرار شد قصه را مجدد بازنویسی کنم و او هم سراغ تکمیل تصاویر برود. بازنویسی زنده‌یاد مهتدی صبحی را که خواندم بخش‌هایی از داستان حتی از دیدگاه منطق فانتزی هم نچسب و غیرقابل‌باور بود و نیاز به اصلاح روند پایانی‌، منتهی در مسیر اصلی خود حکایت داشت. بنابراین بدون ایجاد تغییر در مفهوم قصه، آن را بازنویسی مجددی کردم تا قدری منطقی‌تر شود که درواقع به بازآفرینی بدل شد. بعد از مدتی قرار شد کتاب‌های طوطی (بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی) انتشار آن را به عهده بگیرد، البته این حکایت از ادبیات کهن، به مفهوم رسمی‌اش‌ گرفته نشده، بلکه برآمده از ادبیات عامیانه است. آثار ادبی کهن، نویسنده‌هایی مشخص دارند همچون شاهنامه که می‌دانیم خالقش کیست؛ اما درباره «حکایت حمالی که رمال شد» این‌طور نیست و این قصه متعلق به حوزه ادبیات عامیانه  یا شفاهی است.

  ‌ در موارد این‌چنینی هم بحث رعایت حقوق اخلاقی صاحب اثر مطرح است؟

بله، ما نمی‌توانیم به سادگی سراغ رستم و سهراب برویم و ماجرایش را به‌دلخواه تغییر بدهیم چون وقتی خودمان را جای فردوسی می‌گذاریم، احساس می‌کنیم شاید اگر الان در روزگار ما زندگی می‌کرد، این دستکاری را نمی‌پسندید، اما بحث ادبیات شفاهی متفاوت است؛ چون نویسنده ندارد و سینه به سینه نقل شده است، طی گذشت زمان بخش‌هایی به آن اضافه ‌شده  یا از آن ریزش کرده است. همیشه در نقل شفاهی، به علت فراموشی  یا دخالت دادن سلیقه، فرازهایی تغییر می‌کنند. قصه «سیندرلا» را چه کسی نوشته؟ برخی فکر می‌کنند «هانس کریستین اندرسن» نوشته، اما او تنها بازنویسی‌اش کرده است. سیندرلا متعلق به ادبیات عامه و شفاهی است و نسخه‌های متعددی از آن در دست است یا مثلاً شنیدم چند دهه پیش مرحوم انجوی شیرازی از قصه «ماه پیشونی»، حدود سیصد روایت در آرشیو تلویزیون گردآوری کرده است. قصه‌های شفاهی همچون آبی هستند که در ظرف هر فرهنگی به شکل آن درمی‌آیند اما همچنان همان آب هستند.

  ‌ چرا در بازنویسی آثار داستانی کهن با برخی مخالفت‌ها مواجهیم؟

چون برخی گمان می‌کنند بازنویسی، جسارتی به صاحب اثر و فرهنگ کهن است و به این می‌ماند که شما نصف عالی قاپو را خراب کنید و دوباره بسازید. خب بروید در یک زمین خالی ساختمان مورد نظرتان را بسازید. در مقابل کسانی عقیده دارند که چون از عالی‌قاپو فقط یک نسخه در دنیا هست نمی‌توان در کلیاتش دست برد، اما بازنویسی یا بازآفرینی شاهنامه فردوسی، اصل شاهنامه را از بین نمی‌برد و این کار در همه جای دنیا رسم است که از آثار کهن اقتباس می‌کنند. حالا من وارد این بحث نمی‌شوم اما همان‌طور که گفتم حکایت حمال و رمال، شرایط دیگری دارد. من در بازنویسی این حکایت، با اینکه نویسنده‌اش مشخص نبود اما در مقدمه نوشتم که اولین مرتبه در کتاب«عجایب‌المخلوقات» اثر «محمدابن احمد طوسی» آمده و اشاره‌ای هم به افرادی همچون «کریستن سن» و «فضل‌الله مهتدی» کرده‌ام که بعدها آن را بازنویسی یا بازگویی کرده‌اند البته طبق قانونی نانوشته، در بازنویسی‌ها، ساختار کلی و مفهوم اثر حفظ می‌شود چرا که اگر به‌دنبال تغییر اساسی اثر باشیم دیگر چه اصراری به بازنویسی است! خب به‌جای آن قصه خودمان را می‌نویسم.

  ‌ اما چطور در شناسنامه کتاب خبری از رده‌بندی سنی مناسب اثر نیست؟ اتفاقی که هراز چندی درباره کتاب‌های کودک و نوجوان شاهد هستیم و ممکن است والدین را در انتخاب کتاب‌ها قدری سردرگم کند!

توجه یا بی‌توجهی به درج گروه سنی هم به برخی نظرات موافق یا مخالف بازمی‌گردد. عده‌ای تأکید دارند که مخاطب خودش کتاب مناسب را پیدا می‌کند. به‌گفته اینها، درج یک گروه سنی مشخص شاید سبب شود که برخی سراغ آن نروند، درحالی‌که ممکن است کتاب مناسب فرزندشان باشد. برخی ناشران هم به‌تازگی راه سومی را به تبعیت از ناشران خارجی انتخاب کرده‌اند و آن اینکه کف سنی را قید می‌کنند و سقف را آزاد می‌گذارند، یعنی از باب مثال می‌نویسند 3 یا 9 سال به بالا. در این کتاب هم به گروه سنی اشاره نشده است. درباره قصه‌های عامیانه و حکایت‌ها چندان بحث گروه سنی مطرح نیست، مگر در مواردی که ضرورت رده‌بندی سنی، ازنظر مضمون نامناسب برای کودکان و نوجوانان یا حتی نثر پیچیده در میان باشد. حکایت‌ها از قدیم‌الایام محدودیت سنی نداشته‌اند. این قبیل تقسیم‌بندی‌ها برآمده از دنیای مدرن است و در روزگار قدیم چنین بحثی تا این حد جدی در میان نبوده ، بخصوص که درحکایت‌ها و قصه‌های قدیمی اگر توجه کنید خبری از نقش‌آفرینی کودک نیست.

  ‌ ‌برخلاف اهمیتی که ادبیات کودک امروز برای ایفای نقش کودکان و نوجوانان در آثار ادبی قائل است؟

 بله، به‌عبارتی Childhood یا دوران کودکی به‌شکل امروزی‌اش مطرح نیست. در روزگار گذشته بچه‌ها خیلی زود به جامعه بزرگسالی ملحق می‌شدند. همین‌که کودکان قادر به انجام کارهای اولیه خود بودند وارد دنیای بزرگسالان می‌شدند، البته نه به این معنا که در قدیم خبری از دوره کودکی نبوده، منتهی این دوران خیلی کوتاه بوده است.

  ‌ و البته به شکل امروزی هم مورد قبول نبوده!

بله، البته نه این‌که قائل به دوره کودکی نباشند و بچه‌هایشان را دوست نداشته باشند. به‌هرحال به بچه یک‌ماهه که نمی‌گفتند بلند شو کارهای خودت را انجام بده! در آن دوران هم کودکان نیاز به مراقبت و محبت داشته‌اند. بنابراین وقتی در این کتاب با حکایتی روبه‌رو هستیم که هیچ کودکی در آن حضور ندارد و کنشگران آن یک زن و شوهر هستند چه ایرادی دارد که خانواده‌ها هم همراه فرزندان خود آن را بخوانند و از قصه و تصاویرش لذت ببرند.

  ‌ نظرتان درباره این که برخی «دوران کودکی» را مفهومی برآمده از دوران مدرن می‌دانند چیست؟

 من به این‌که کودکی محصول زندگی دوران مدرن است اعتقادی ندارم. این‌که صاحبنظران تأکید دارند کودکی یا همان Childhood برخاسته از دنیای مدرن و سبک زندگی امروزی است صحیح نیست حتی ما هم در قدیم دوره کودکی داشته‌ایم. فرهنگ ما حتی برای بچه‌ای که هنوز در مرحله جنینی هست حقوقی قائل است، آنچنان که از یک برهه زمانی به بعد قانون و شرع اجازه سقط آن را نمی‌دهد. این را گفتم که بدانید نه‌فقط دوره کودکی، بلکه ما حتی احترام به آن را داشته‌‌ایم. بااین‌حال دوره کودکی در روزگار مدرن متحول و از سویی طولانی‌تر شده است.

  ‌ ‌از آنجا که به‌هرحال مخاطب اصلی‌ کتاب‌تان کودکان و نوجوانان هستند، در انجام کارهای مشابه برای این طیف سنی به چه ضرورت‌هایی باید توجه کرد؟

در ارتباط با حکایت‌هایی که برای مخاطبان کودک و نوجوان بازنویسی می‌شوند نباید اتکای نویسنده تنها بر این باشد که متنی ساده‌خوان مقابل خواننده بگذارد. در انتخاب حکایت‌ها باید سلیقه مخاطب امروزی را هم در نظر گرفت. اینجا قاعده‌ای کلی در بین است، این‌که به‌طور معمول افسانه‌ها، حکایت‌ها و قصه‌های کهن چون متعلق به دوران کودکی بشر هستند، امروزه هم مورد توجه بچه‌ها قرار می‌گیرند. حالا ممکن است دراین‌ بین به حکایت‌هایی برخورد کنیم که در آنها موضوعاتی مطرح‌شده‌اند که مناسب دنیای بزرگسالان‌اند، از مسائل زناشویی گرفته تا طرح موضوعات مرتبط با اعمال خشونت‌آمیز یا تمسخر نژادی یا قومی. خب مسلم است که نویسنده کودک سراغ آنها نمی‌رود. حتی ممکن است اینها برای مخاطب بزرگسال امروز هم نقل نشوند. امروز ما با فرهنگی متفاوت از گذشته روبه‌روهستیم. برخی هنجارهای رفتاری در خانواده یا جامعه امروزی به ناهنجاری تبدیل‌شده‌اند، آنچنان‌که ممکن است آنها را خشن بدانیم. همچون تنبیه بدنی فرزندان. قبل‌تر این کار جزئی از تربیت بوده، اما حالا از مصادیق کودک‌آزاری محسوب می‌شود. گاهی هم ممکن است حکایتی پیچیده باشد که بچه‌ها متوجه پیچیدگی‌های ساختاری آن نشوند، هرچند که حکایت‌های اینچنینی هم کم داریم. بعضی قصه‌ها هم وجه اندرزگویی‌شان آن‌قدر پررنگ است که نمی‌تواند کودک یا نوجوان را جذب خود کند. اینها بخش داستانی یا خواندنی چندانی ندارند. مثلاً مولانا در برخی قصه‌واره‌ها‌یش به‌دنبال قصه‌گویی نبوده بلکه از روایتی شبه قصه‌ای برای انتقال مقصود خود به مخاطب بهره برده است.

  به بحث ضرورت در نظر داشتن مخاطب امروز در انتخاب حکایت‌ها اشاره کردید. کودک و نوجوان امروز تفاوت بسیاری حتی با بچه‌های یک دهه قبل دارد. او از بدو تولد با ابزارهای مدرن تکنولوژی بزرگ می‌شود. از تکنولوژی‌های مدرن ارتباطی گرفته تا بعد‌تر کنسول‌های بازی و تبلت و… اینها را چطور می‌توان به حکایت‌هایی که خواه‌ناخواه بخشی از آنها پند و اندرز است، جذب کرد؟

به‌دلیل شرایط متفاوتی که اشاره کردید جذب کودک و نوجوان امروزی به‌مراتب دشوارتر از بچه‌های گذشته است. دراین‌ بین یک نکته را هم نباید فراموش کرد؛ بچه امروزی هرقدر هم غرق دنیای تکنولوژی باشد اما ظهر که برسد گرسنه‌اش می‌شود. کامپیوتر را که نمی‌تواند بخورد! کودک وقتی خوابش بگیرد، آن را با کنسول بازی که نمی‌تواند رفع کند! این مخاطبان کم سن و سال هم می‌دانند که کامپیوترها نمی‌توانند برخی چیزها را به آنان بدهند؛ همچون لذت بردن از لحظات همدمی با والدین در مواقعی که می‌تواند به کتاب خواندن یا قصه‌گویی سپری شود. از سوی دیگر بسیاری از کودکان و نوجوانان به‌علت تنگدستی به این امکانات دسترسی ندارند. اما حتی اگر فرض را بر این بگذاریم که همه از آن استفاده می‌کنند، به‌هرحال خود بچه، زمان‌هایی از روز خسته می‌شود یا حتی ممکن است خانواده ساعت‌های شبانه‌روز فرزندش را کنترل کند و خیلی صریح به او بگوید که فقط روزی یک ساعت حق تماشای کارتون یا بازی با کامپیوتر و… داری. بالاخره این‌هم انضباط و تعادلی است که والدین در خانه برقرار می‌کنند.

   اینها را چطور می‌توان جذب حکایت‌هایی کرد که از اعماق گذشته برمی‌خیزند؟

پاسخ سؤال شما به مهارت نویسنده در بازنویسی حکایت‌ها هم بازمی‌گردد. تنها بحث انتخاب در میان نیست و چگونگی پرداخت به حکایت‌ها هم اهمیت بسیاری دارد. اگر بچه‌ها جذب این بازنویسی‌ها نشوند ایراد از خود ما اهالی کتاب و نحوه ارائه‌مان است.

   شما افزون بر نویسندگی و ترجمه، تجربه سال‌ها همکاری جدی با مؤسسات نشر را هم دارید؛ بنا بر تجربه خودتان استقبال از این آثار را چطور ارزیابی می‌کنید؟

وضعیت بازار نشر و میزان خرید این کتاب‌ها از سوی نوجوانان و خانواده‌های آنان گویای این است که حتی همین بچه‌هایی که تأکید دارید از بدو تولد با محصولات دنیای مدرن خو می‌گیرند به بازنویسی‌های خوب علاقه نشان می‌دهند. البته این فروش فارغ از سیستم رانتی یا حتی حمایت‌های سازمانی است.

   در ارتباط با کودکان و نوجوانان امروز همواره بر این تأکید می‌شود که آثار ادبی نباید رویکرد آموزشی مشهودی داشته باشند. با این حساب چطور می‌توان بدون دلزده کردن مخاطبان موردنظرمان سراغ حکایت‌هایی رفت که بخش عمده آنها مبتنی بر پند و آموزش است؟ هرچند که همچنان عده‌ای تأکید دارند که می‌توان از ادبیات به‌عنوان ابزاری قدرتمند در راستای آموزش بهره گرفت!

نگاه افراطی به ادبیات کهن از هیچ بابتی صحیح نیست. اعتقاد شخصی من این است که حتی سراغ ادبیات کهن هم باید با نگاه انتقادی برویم و بدانیم که مقدس انگاری این متون اشتباه بزرگی است. همین حالا شاهنامه برای اغلب ما ایرانیان متنی مقدس به‌شمار می‌آید که حتی نمی‌توان با آن شوخی کرد. به برخی واقعاً برمی‌خورد. با این‌حال وقتی قصد بازنویسی این آثار برای بچه‌ها یا حتی اقتباس ادبی از آنها را داریم، ناگزیر به تغییراتی هستیم که گاهی حتی ممکن است با شوخی درآمیخته باشد. باید مراقب باشیم که در بازنویسی گرفتار هیچ‌یک از دو نگاهی که در سؤال اشاره شد نشویم، هم به‌واسطه دربرگیری پند و اندرز درصدد حذف آنها نباشیم و هم اینکه وجه آموزشی آنها را به‌طور عینی به نوشته خودمان منتقل نکنیم. البته این در صورتی است که با اصل بازنویسی یا بازآفرینی متون کهن موافق باشیم.

   ‌در این بین نگاه‌تان به گروهی که معتقد به‌ضرورت پاسداری از ادبیات کهن با انجام کمترین تغییرات در بازنویسی‌ها هستند، چیست؟

درباره مخاطب کودک و نوجوان با چنین نگاهی نمی‌توان پیش رفت، باید نگاهی میانه‌رو داشت. اگر نویسندگان جوان خواهان بازنویسی حکایت‌های مندرج در آثاری همچون مثنوی، شاهنامه یا مرزبان‌نامه هستند بهتر است وجه اندرزگوی حکایت را از آن بگیرند یا به‌شکل غیرمستقیم پیش روی مخاطبان موردنظرمان بگذارند. گاهی هم می‌توان فراتر از بازنویسی، به خلق اثری بر مبنای آن حکایت پرداخت و می‌توان در مقدمه‌اش ذکر کرد که بر اساس فلان حکایت نوشته‌ شده است.

   ‌به‌نوعی اقتباس ادبی از حکایت‌ها و متون ادبی؟

بله، این شیوه در کشورهای غربی هم رایج است. نویسنده دست به‌خلق اثری می‌زند که بازنویسی نیست و اقتباس به‌شمار می‌آید. وقتی در ابتدای اثری درج می‌شود که بر اساس شاهنامه نوشته‌ شده، معنایش این است که آن اثر نوشته‌ فردوسی نیست منتها با نگاهی بر آن خلق‌ شده است. اینجا دست نویسنده در انجام تغییرات به‌مراتب بازتر است. در بازنویسی یا اقتباس هیچ آسیبی متوجه ادبیات کهن نمی‌شود؛ کسی که بخواهد مولانا را بشناسد که سراغ بازنویسی‌های کودکانه نمی‌رود! خود مثنوی را می‌خواند و درباره‌اش مطالعه می‌کند، مگر اینکه بخواهد تأثیر آثار مولوی را بر ادبیات امروز ارزیابی کند. نکته مهم دیگری که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد این است که گاهی کودک با خواندن بازنویسی یک اثر، در بزرگسالی دیگر اشتیاقی به مطالعه اصل اثر پیدا نمی‌کند. شما وقتی رمانی همچون بینوایان «ویکتور هوگو» را متناسب با مخاطب کودک یا نوجوان خلاصه می‌کنید آنها احتمالاً در بزرگسالی به سراغ اصلش نمی‌روند. حالا هرچقدر هم بگویی آنچه در آن دوران خوانده بودی خود بینوایان نبوده و خوب است بازهم آن را بخوانی فایده ندارد. این یک واقعیت است که بازنویسی ادبیات کهن ضمن برخورداری از خوبی‌های بسیار، نقاط ضعفی هم دارد.

   در حیطه ادبیات کهن با دو دسته از آثار مواجهیم، یکی همان ادبیات کهن رسمی که به برخی نمونه‌های آن اشاره کردید و دیگری ادبیات شفاهی که بزرگانی همچون انجوی شیرازی یا مهتدی صبحی و در دوران حاضر حسن ذوالفقاری دست به جمع‌آوری آنها زده‌اند. برای بازنویسی مناسب مخاطبان مذکور کدام را بیشتر توصیه می‌کنید؟

بستگی به خواست خود نویسنده دارد و با محدودیتی در این رابطه روبه‌رو نیستیم. با هر دوی اینها می‌توان پیوندی میان گذشته با کودکان و نوجوانان امروز برقرار کرد. آنچه درباره ادبیات شفاهی حتی بیش از ادبیات کهن رسمی به میان می‌آید همان بحثی است که ابتدای گفت‌وگو اشاره شد؛ اینکه برخی واژه‌ها یا موضوعاتی در آنها استفاده‌ شده که امروز موردپسند نیستند یا حتی مؤدبانه به‌شمار نمی‌آیند. اینکه واژه‌ها هم عمر محدودی دارند تنها به بحث حکایت‌ها محدود نمی‌شود و کل ادبیات را شامل می‌شود. واژه‌ها برای مدتی زیست می‌کنند و بعد بدون اینکه توطئه‌ای در میان باشد یا حتی بحث دخالت فرهنگستان‌ مطرح شود کنار رفته و جایگزین می‌شوند. ما در هر زمانه‌ای حق‌ داریم آثار مذکور را متناسب با جامعه خودمان بازآفرینی کنیم.

   همان‌طور که گذشتگان حق داشته‌اند به شیوه رایج خود از ادبیات بهره بگیرند!

به‌ نکته خوبی اشاره کردید؛ چه‌ بسا که اهالی ادبیات قرن‌ها قبل، حتی در دوره حافظ و سعدی هم در مواجهه با گذشتگان خود، دست به‌خلق آثاری متناسب با زمانه‌شان زده باشند. معلوم نیست وقتی فردوسی نکته‌ای را نقل کرده، عین شنیده‌های خود را منتقل کرده باشد؛ شاید برخی موارد را در تضاد با زمانه خود یافته و تغییر داده باشد؛ درباره باقی بزرگان ادبیات کلاسیک هم اینگونه است. جامعه یک دستگاه کنترل (حالا نمی‌گویم سانسور) طبیعی دارد که در هر برهه‌ای به‌شکل خودجوش از هنجارهای خود دفاع می‌کند. این مسأله وقتی پای بچه‌ها در میان باشد اهمیت بیشتری دارد. هرچند که نویسنده گاهی هم در نقش اصلاح‌گر است. همین حالا هم فرهنگ‌مان ممکن است برخوردار از ویژگی‌هایی نامطلوب باشد، همچون بحث تعارف که اغلب‌مان هم از آن گلایه‌مند هستیم و نمی‌شود گفت چون بخشی از امروزمان است باید به هر قیمتی حفظ شود.

   در آخر از این بگویید که با محدودیت‌های کرونایی چه می‌کنید؟ بزودی شاهد انتشار کار تازه‌ای از سوی شما خواهیم بود؟

در پاسخ سؤال شما ترجیح می‌دهم به‌جای آنکه از کرونا با عنوان ویروسی منحوس یاد کنم، بگویم آن را واکنش طبیعت به تخریب‌ها و زیاده‌خواهی‌انسان می‌دانم. طی یک سال و نیمی که از شیوع کرونا در کشورمان می‌گذرد زندگی همه‌مان تحت تأثیر محدودیت‌های آن قرارگرفته است. با این‌حال من در حد امکان تلاش کرده‌ام این موارد را به فرصتی برای خود تبدیل کنم. شیوع این بیماری سبب شد به‌همراه خانواده‌ام از تهران خارج شویم، کاری که شاید اگر نگرانی از این بیماری نبود به‌راحتی قادر به انجام آن نبودیم. زندگی در تهران باید حتماً به دلیلی وابسته باشد که ممکن است آن بحث شغل‌مان، مدرسه رفتن فرزندان‌مان یا حتی نیاز به درمان‌های خاص باشد که در هر جایی در دسترس نیست. هرچند خیلی هم از تهران دور نشده‌ایم. این شرایط سبب شده زمان بیشتری برای مطالعه و نوشتن داشته باشم. اما طی روزهای گذشته اتفاق خوبی در حوزه کودک و نوجوان رخ داد که در آن حضور داشتم. اینکه مجمع عمومی انجمن صنفی نویسندگان کودک و نوجوان بالاخره برگزار شد. این با انجمن فرهنگی نویسندگان کودک و نوجوان متفاوت است و حتی کارکردهای مختلفی دارد چراکه اولی زیر نظر وزارت کار و دومی زیر نظر وزارت ارشاد است. شکل‌گیری مجمع عمومی برای من و همکارانم یک آرزو و بلکه آرمان بود که خوشبختانه محقق شد. همچنان مشاوره‌هایی به برخی تشکل‌ها و مؤسسات نشر می‌دهم و چندین کتاب، هم در حوزه ترجمه و هم تألیف منتشر کرده  یا زیر چاپ دارم. اما بیشتر وقت من معطوف به کار مفصلی درباره ادبیات کودک به‌نام «ارکان ادبیات کودک» شده که کاری پژوهشی است. این کتاب مفصل درنهایت 14 فصل یا بیشتر خواهد داشت که حالا مشغول فصل پایانی آن هستم.انتشار آن برای من اهمیت بسیاری دارد؛ زحمت زیادی برایش کشیده‌ام.

مریم شهبازی
روزنامه‌ی ایران
۱۹ مرداد ۱۴۰۰