اگر مربی یا مروج کتاب کودک هستید یا والد یا جزو مراقبین کودک، فرقی نمی‌کند. پیشنهادهای زیر به شما کمک می‌کنند تا تجربه‌ی خواندن اگر سیب‌ها قهر کنند کتاب را برای کودکان غنی‌تر کنید.

پیش از خواندن کتاب

یک

ابتدا لازم است خودتان یک دور کتاب را برای خودتان بخوانید. احتمالاً این پرسش‌ها یا درنگ‌ها برای شما شکل خواهد گرفت (این بخش مربوط به شماست و قرار نیست این پرسش‌ها را با کودک مطرح کنید. هدف از این بخش آمادگی بیشتر مربی یا مراقب کودک است).

* از این نویسنده/تصویرگر قبلاً کتابی خوانده‌ام؟ چقدر با او و آثارش آشنایی دارم؟

برای آشنایی با آثار و حوزه‌ی فعالیت رضا دالوند می‌توانید به وبگاه «انجمن تصویرگران ایران» مراجعه کنید.

کتاب‌های دیگر رضا دالوند در طوطی:

خوراک زرافه با سالاد لاک‌پشت

بین من و تو

تک‌خال

غول‌بوس‌کن حرفه‌ای

یک چیز سیاه

* چه ویژگی‌هایی در آثار این نویسنده/تصویرگر بیشتر نظرم را جلب کرده است؟

* اگر بخواهم به چند ویژگی در آثار او اشاره کنم، چه چیزهایی را مطرح می‌کنم؟

(چگونگی کاربرد رنگ‌ها، عناصر مشترک و مشابه میان آثار او، احساسات و برداشتی که فرم تصویرگری او در شما ایجاد می‌کند، اگر بخواهید دست به کار شوید و برپایه‌ی مدل تصویرگری او طرحی ایجاد کنید از چه ابزاری استفاده می‌کنید؟ مدادرنگی؟ مدادشمعی؟ گوآش؟ آبرنگ؟ کاغذ؟)

* از طرح جلد کتاب چه برداشتی در ذهنم شکل گرفت؟ می‌توانم حدس بزنم داستان کتاب از چه قرار است؟

* پشت جلد کتاب را بخوانید. چه داده‌هایی دریافت کردید؟

* چهره‌ی کودک روی جلد با پشت جلد چه تفاوتی دارد؟

دو

فضاسازی‌های موثر و مرتبط با فضای داستان کمک می‌کنند تا کودک پیوند عمیق‌تری با مفاهیم داستان برقرار کند. پیشنهادهای زیر را با درنظرگرفتن شرایط و امکاناتی که در اختیار دارید دنبال کنید:

* چیدن میوه‌های فصل در فضای کلاس یا محیط خانه

* ساخت یک صفحه‌ی بازی بزرگ (برد دیواری) برای جداکردن میوه‌های فصل و انداختن آن‌ها در سبد (می‌توانید به‌سادگی با کاغذهای رنگی طرح میوه‌های هر فصل را آماده کنید و به‌صورت پراکنده روی صفحه قرار دهید. با مگنت یا چسب دوطرفه آن‌ها را به صفحه وصل کنید. چهار سبد میوه‌ی کاغذی در پایین صفحه دیواری قرار دهید. نشانه‌ای از هر فصل روی سبد قرار بدهید. مثلاً درختی با شکوفه‌های بهاری روی سبد بهار، تصویر خورشید روی سبد تابستان، چتر و قطره‌های باران روی سبد پاییز و آدم‌برفی روی سبد زمستان).

* یک فعالیت درگیرکننده برای آغاز پیوند با کتاب می‌تواند خرید میوه از میوه‌فروشی محله باشد. به صورت گروهی یا فردی با کودکان به میوه‌فروشی بروید. اجازه بدهید میوه‌ها را خوب نگاه کنند، لمس کنند، بو کنند و انتخاب میوه‌ها را به آن‌ها واگذار کنید. حواستان باشد که بهتر است میوه‌هایی که در داستان آمده حتماً جزو انتخاب‌ها باشد و اگر بچه‌ها آن‌ها را انتخاب نکردند، خودتان آن‌ها را انتخاب کنید (سیب قرمز، سیب زرد، سیب ترش، موز و توت‌فرنگی). می‌توانید در فرایند خرید میوه نیز آن‌ها را سهیم کنید تا در فرایند سواد مالی نیز قرار بگیرند (می‌توانید مجموعه‌ی هوش مالی را تهیه کنید: پول چیست؟، پس‌انداز پول، پول درآوردن، خرج کردن پول). می‌توانید در مسیر برگشت درباره‌ی میوه‌ها گفت‌و‌گو کنید و هرکس از میوه‌ی موردعلاقه‌اش بگوید. طعم و رنگ و عطری که هر میوه دارد و اینکه دوست دارد میوه‌ی موردعلاقه‌اش را چطور بخورد؟ با پوست؟ بدون پوست؟ خردشده یا درسته؟ پخته‌شده یا نپخته؟ دوست دارد با میوه‌ی‌ موردعلاقه‌اش کیک یا دسر درست کند؟

به خانه یا مهدکودک برگردید. میوه‌ها را با مشارکت کودکان بشویید و خشک کنید. حالا دور هم جمع شوید. وقت خواندن کتاب فرارسیده است.

سه

کتاب را بلندخوانی کنید. توجه کودک را به طرح جلد، پشت جلد، لوگوی ناشر، اسم نویسنده و تصویرگر کتاب، حالت چهره‌ی کودکی که روی جلد و پشت جلد کتاب است،  جلب کنید. (به نظرت اینجا چه احساسی داره؟ چرا خوشحاله؟ اینجا چرا ناراحت به نظر می‌رسه؟ بریم ببینیم داستانش چیه…)

پس از خواندن کتاب

می‌توانید درمورد این موضوعات با کودکان گفت و گو کنید:

* به نظرت چرا بچه‌ی توی داستان ناراحت و عصبانی شده بود؟

* تاحالا سالاد میوه خورده‌ای؟ یا آن را درست کرده‌ای؟

* تو اگر یکی بهت می‌گفت خوب نیستی، چه احساسی پیدا می‌کردی؟

* به نظرت چه چیزی حال بچه‌ی توی داستان را بهتر کرد؟

* تو چه طعم سیبی را دوست داری؟ اصلاً چه طعم میوه‌ای موردعلاقه‌ی توست؟ (بهتر است از میان میوه‌هایی که خودشان تهیه کرده‌اند، چند تا را امتحان و درباره‌ی طعمشان گفت‌و‌گو کنند. چند نمونه خوراکی‌های طعم‌دارتر هم می‌توانید از قبل آماده کنید تا درباره‌ی تفاوت طعم‌ها بهتر گفت‌و‌گو کنید. مثلاً یک لواشک خیلی ترش، خیار زیادی نمک‌زده، مربای شیرین و…)

* می‌توانید کودکان را در قالب چند گروه با کاربرد میوه‌ها آشنا کنید. هر گروه مأموریتشان تهیه‌ی یک خوراکی از میوه‌ای است که برای آن گروه انتخاب شده است. از گروه بپرسید که به نظرتان با این میوه چه خوراکی‌هایی می‌توانیم درست کنیم؟ بعد برگه‌ی طرز تهیه را به گروه بدهید تا با مشارکت یکدیگر و تسهیلگری شما خوراک را آماده کنند (پن‌کیک میوه‌ای، سالاد میوه، لواشک میوه‌ای، مربا، کمپوت میوه، تارت میوه‌ای، کیک میوه‌ای، بستنی میوه‌ای، ژله‌ی میوه‌ای و… ).

* یک مدل فعالیت دیگر که مناسب برگزاری رویداد کتاب است:

برای این کتاب می‌توانید یک مهمانی خوشمزه برپا کنید!

روی میز انواع میوه‌ها را بچینید. دو سبد یا کاسه‌ی بزرگ در دو سر میز قرار دهید. بچه‌ها قرار است با گفت‌و‌گو و همفکری با یکدیگر میوه‌ها را سوا کنند. یک سبد مخصوص لواشک ‌پختن و یک سبد مخصوص سالاد میوه است. پس از اینکه همه‌ی میوه‌ها در سبدهایشان قرار گرفتند، کمی درباره‌ی دلایل انتخاب بچه‌ها و قرارگیری هر میوه در سبد مخصوص گفت‌و‌گو کنید. حالا بچه‌ها در قالب دو گروه درگیر فعالیت تهیه‌ی لواشک و سالاد میوه می‌شوند.

(می‌توانید مایه‌ی آماده‌شده‌ی لواشک را در ظرف‌های کوچک به بچه‌ها بدهید تا با خودشان به خانه ببرند و فعالیت را با خشک‌کردن لواشک در سینی در خانه دنبال کنند.)

در پایان رویداد سالاد میوه‌ی درست‌شده را نوش جان می‌کنند و درباره‌ی طعم‌هایی که می‌چشند و احساسشان حرف می‌زنند. (می‌توانید از بچه‌ها بخواهید تا طعمی که احساس می‌کنند را به تصویر دربیاورند. رنگ انگشتی در اختیارشان بگذارید تا سبد میوه‌ای که روی دیوار کشیده شده را رنگی کنند. مثلاً چشیدن طعم موز برایشان چه رنگی است؟ یا به نظرشان وقتی سیب ترش می‌خورند احساسشان چه رنگی است؟)

طراح فعالیت:
سارا پورنجاتی؛ گروه مردمک

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، کتاب «اگر سیب‌ها قهر کنند» به قلم و تصویرگری رضا دالوند به‌تازگی توسط انتشارات فاطمی منتشر و راهی بازار نشر شده است. این‌کتاب یکی از عناوین مجموعه‌کتاب‌های طوطی است که این‌ناشر برای کودکان و نوجوانان چاپ می‌کند.

هدف این‌کتاب انتقال ترفندی است که کودکان را به خوردن غذا و سبزیجات تشویق کند. راوی قصه این‌کتاب به بچه‌ها می‌گوید همیشه حواسش هست چگونه با سیب‌ها حرف بزند چون ممکن است ناراحت شوند قهر کنند و دیگر نشود کاری کرد! بعد هم این‌سوال را از مخاطبان می‌کند که «اصلا می‌دانی اگر سیب‌ها قهر کنند چه می‌شود؟»

رضا دالوند متولد ۱۳۶۸ است و این‌کتابش ازجمله آثاری است که برای والدین، مربیان و مروجان ادبیات و فرهنگ کودک منتشر می‌شوند. داستانش هم از جایی شروع می‌شود که مامان یک‌دختربچه سیب‌های خانه را ورنداز می‌کند و می‌گوید برای سالاد مناسب نیستند. دختربچه هم می‌گوید اگر سیب بود و یکی می‌گفت سیب خوبی نیست، ناراحت می‌شد …

این‌کتاب با ۲۴ صفحه مصور رنگی، شمارگان ۲ هزار نسخه و قیمت ۱۸۵ هزار تومان منتشر شده است.

چرا داستان «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای»، داستانی مهم است؟

«کاش غیر از من و تو

هیچ‌کس باخبر از ما نشود

نوبت بازی ما باشد و دیگر هرگز

نوبت بازی دنیا نشود»

                                زنده یاد افشین یداللهی

۱

غول ازجمله موجودات و شخصیت‌های ذهن‌ساختی است که در فرهنگ کودکی و ادبیات کودک قدمتی دیرینه دارد. غول به‌واسطه‌ی ترسی که برمی‌انگیزد، در فرهنگ پیشامدرن کودکی نقشی بازدارنده در برابر تمرّد کودک دارد و همچون ابزاری در دست بزرگسالان برای مهار کودک و بازیگوشی‌هایش به کار می‌رود. اما غول در ادبیات کودک مدرن دچار دگردیسی شده است. چندان‌که از خصلت خوف‌انگیز آن آشنایی‌زدایی (defamiliarization) شده است و در اغلب داستان‌ها غول و مخاطب کودک به همزیستی رسیده‌اند. ترکیب وصفی «غول مهربان» شاید آشناترین و پربسامدترین ترکیب در این نوع همزیستی‌ها باشد.

فرمالیست‌ها شگرد آشنایی‌زدایی را مفهومی زمانمند می‌دانند و بر این باورند که استفاده‌ی مکرر از یک شگرد برای آشنایی‌زدایی در طول زمان متمادی، کارکرد خود برای آشنایی‌زدایی را از دست می‌دهد. بنابراین «فرم نو برای این می‌آید تا فرم پیشین را- که دیگر کفایت لازم را ندارد- از میان بردارد و جانشین آن شود.»(۱) شاید امروزه «غول مهربان» به‌اندازه‌ی یکی‌دو دهه‌ی گذشته توجه و تعجب مخاطب کودک را برنینگیزد. گویی مفهوم غول نیاز به شگردهایی جدیدتری برای زدودن غبار عادت مخاطب از خود دارد. داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای نوشته «علی‌اصغر سیدآبادی» با تصویرگری «رضا دالوند» نمونه‌ای موفق در این زمینه است.

غول در این داستان هم وجود دارد و هم وجود ندارد. وجود دارد، چون سوژه‌ی ذهنی مشترک دو شخصیت داستانی است و وجود ندارد، چون به‌عنوان شخصیت داستانی مطرح نیست. بدین ترتیب غول این داستان به‎رغم حفظ ویژگی‎های سنتی و کلیشه‎ای خود، از جایگاه عادی‎اش تنزل پیدا می‎کند و بدل به مفهومی برای بازی کردن می‎شود.

۲

غول‌بوس‌کن حرفه‌ای داستانی شخصیت‌محور نیست. چندان‌که دو شخصیت داستان یعنی پدر و پسر، بی‌نام هستند. آن‌ها در این داستان تیپ و نوع هستند: تیپ والد و تیپ فرزند.

موضوع و پیرنگ داستان فراگیرتر از آن است که محتاج شخصیتی خاص با ویژگی‌های منحصربه‌فرد باشد. حتی پدر و پسر بودن دو شخصیت داستان نیز نقشی در پیرنگ داستان ندارد و صرفاً کنش‌های فیزیکی موجود در پیرنگ، با پدر و پسر بودن آن‌ها تناسب بیشتری دارد تا مادر و دختر بودنشان. درونمایه و کارکرد شناختی اثر نیز با وجود تیپ در داستان سازگارتر است تا وجود شخصیت. داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای، داستانی‌ست برای تمامی فصول و برای هر والد و فرزندی، فارغ از هر مشخصه و تمایزی.

غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایتی‌ست از شکل‌گیری رابطه‌ی بین والد و فرزند در قالب یک بازی که درنهایت منجر به پیوندی عاطفی و ایمن بین آن‌ها می‌شود. این داستان سه ویژگی دارد:

ویژگی نخست، لذت عام خواندن است که با هیجان و عاطفه‌ی نهفته در متن مرتبط است. مخاطب در هیجان نهفته در متن غوطه‌ور می‌شود و در همان حال به کندوکاو در آن ادامه می‌دهد.

ویژگی دوم، لذت مخاطب از بازیگونه بودن داستان است که با قابلیت اجرایی داستان مضاعف می‌شود.

ویژگی سوم، توان بالای داستان برای ثبت در حافظه و بدل شدن آن به خاطره در ذهن مخاطب است که به‌واسطه‌ی دو ویژگی قبلی مضاعف می‌شود.

خلاصه‌ی داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای از این قرار است:

پسری از پدرش می‌خواهد که با یکدیگر «غول‌بازی» کنند. پدر می‌پذیرد و دستان خود را مثل غول بالا می‌برد و صورتش را کج‌و‌کوله می‌کند و می‌گوید: «الان می‌خورمت». پسر اندکی می‌ترسد و می‌گوید: «تو نمی‌توانی من را بخوری.»، «چون من یک غول‌خوارم.» این بار پدر می‌ترسد و می‌پرسد: «غول‌خوار دیگر چه شکلی است؟» و پسر پاسخ می‌دهد: «این شکلی!» و داستان به تصویر ارجاع داده می‌شود. پدر پاسخ می‌دهد که تو نمی‌توانی من را بخوری و در بیان علت آن می‌گوید: «چون من غول‌خوارخوار هستم.» و…. داستان با تکرار چندباره‌ی این دیالوگ‌ها و کنش و واکنش‌های کلامی و غیرکلامی بین پدر و پسر ادامه می‌یابد و با درآمیختن بازی و خنده، به بوسه و آغوش ختم می‌شود.

۳

تفکیک روایت از بازی در این داستان دشوار است. غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایتی‌ست از یک بازی و درعین‌حال بازی‌ای است که لباس روایت بر تن کرده است. داستان قابلیت نمایش و اجرا دارد، به‌نحوی که می‌توان آن را به سهولت و بی‌آنکه نیاز به امکانات ویژه‌ای داشته باشد، در همه‌جا و در هر موقعیتی اجرا کرد. داستان دعوتی‌ست به بازی، اما نه هر بازی‌ای. غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایت‌گر بازی خاصی است که مهم‌ترین ویژگی آن ایجاد ارتباط و تعامل بین‌فردی است. اما بازهم نه هر نوع ارتباط و تعاملی. غول‌بوس‌کن حرفه‌ای روایتی‌ست از ارتباط و تعاملی «همسو» بین بازیگران، اما نه هر نوع بازیگری. بازیگران غول‌بوس‌کن حرفه‌ای والد و فرزندی هستند که به‌واسطه‌ی ارتباط و تعامل «همسو» بین آن‌ها، شکل‌گیری و برقراری پیوند میسّر می‌شود، اما نه هر پیوندی، تنها پیوندی که ایمن است و سازنده.

به همه‌ی این دلایل، داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای را می‌توان از زاویه‌ی تأثیر رابطه‎های بین‌فردی و درون‎خانوادگی بر رشد ذهنی و مغز کودکان واکاوی کرد. ازآنجایی‌که چگونگی و چندوچون این تأثیر، موضوع مورد مطالعه‌ی شناخت‎گرایان و عصب‎شناسان است، این واکاوی خوانشی توأمان از اثر، با رویکردی شناختی و عصب‎شناسانه خواهد بود.

براساس این دو رویکرد، دنیای اجتماعی و روابط بین‌فردی و تجربه‏های برآمده از آن‏ها برای کودک، به‌ویژه در سال‌های نخست زندگی‌اش، در کیفیت و کمیت رشد ذهن و مغز کودک نقش‌آفرین هستند. به عبارت دقیق‌تر «اتصال بین سلول‌های عصبی فرایندهای ذهنی را خلق می‌کند و تجربه باعث شکل‌گیری این اتصالات در مغز می‌شود. بنابراین تجربه‌ی ذهن را شکل می‌دهد.» (۲) تأثیر روابط بین‌فردی و درون‎خانوادگی بر رشد ذهن دوگانه است. برخی روابط می‎توانند تأثیری مخرب و برخی دیگر، تأثیری سازنده از خود به جا بگذارند. بنابراین تجربه‌های کودک با والدین می‌تواند دو پیامد داشته باشد: نخست، رابطه‎ی امن با کودکان. دوم، رابطه‌ی ناامن با کودکان.

آنچه تعیین‎کننده است، نوع و الگوهای تکراری تعامل‎ها و روابط و نوع تجربه‎هایی است که از این نوع روابط تکرارشونده عاید کودک می‌شود. یعنی الگوهایی که حاصل سبکی از والدگری‌اند و درنتیجه بیش از انواع دیگر تکرار می‌شوند و در حافظه‌ی کودک یادآوری می‎شوند و برایش بدل به خاطره می‎شوند.

۴

شکل‌گیری «پیوند ایمن بین والد و فرزند» که منجر به رشد ذهنی و مغزی کودک می‌شود دارای ویژگی‌هایی است که می‌توان وجود آن‌ها را در متن داستان «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» رصد کرد و بیرون کشید:

نخستین ویژگی، وجود عنصر «هیجان» (Emotion) است. نگاه غالب نسبت به هیجان منفی است و در تقابل با «شناخت» تعریف می‌شود. حتی در رویکردهای کلاسیک شناختی، نظیر رویکرد پیاژه‌ای، شناخت مستقل از هیجان است. این درحالی‌ست ‌که براساس رویکردهای نوین شناختی، هیجان «سامان‌دهنده‌ی اصلی» فعالیت‌های مغزی و بنیان‌شناخت است. «رابطه بین والد و فرزند، مغز کودک را قادر به رشد مدارهای مسئول تنظیم هیجان سالم می‌کند.»(۳)

نقطه‌ی عزیمت فرایندی که منتهی به پیوند ایمن بین والد و فرزند می‌شود، هیجان و سرایت آن و یا ارتباط هیجانی با والد است‌. زیرا «نظام نورونی کودک- ساختار و کارکرد مغز در حال رشد- به‌وسیله‌ی مغز رشدیافته‌تر والد شکل داده می‌شود. این امر درون ارتباط هیجانی رخ می‌دهد.»(۴) در داستان «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» وجود غول در داستان -هرچند در ذهن و خیال دو شخصیت- منبع هیجان است. غول توسط پدر بازنمایی ذهنی می‌شود: «پدر دست‌هایش را شبیه چنگال‌های تیز بالا برد، صورتش را کج‌وکوله کرد و بعد گفت: من غولم! الان می‌خورمت!»

پسر در واکنش به این بازنمایی اندکی احساس ترس می‌کند که حاصل سرایت هیجان از ذهن پدر به ذهن پسر است. اما پسر به‌رغم احساس «کمی ترس»، این هیجان را کنترل می‌کند‌. کنترلی که حاصل فکر کردن و وجود «توجه» (Attention) است: «پسر کمی ترسید. بعد فکر کرد و گفت:…»

«توجه را می‌توان فرایندی تعریف کرد که جریان انرژی و اطلاعات را جهت می‎دهد.»(۵) فرایند توجه، به پسر جهت‎گیری می‎دهد تا قانون نانوشته‎ی بازی را کشف کند. چندان‎که در مقابل «غول‎خواری» پدر از «غول‎خوارخواری» خود سخن می‎گوید و توان خود را دوچندان جلوه می‎دهد.

طرح داستانی در غول‌بوس‌کن حرفه‌ای، مبتنی بر تکرار است. این تکرار الگویی مناسب برای پردازش رخدادهای داستانی در اختیار مخاطب خردسال و کشف معنای آن قرار می‎دهد. مجموعه‌ی کنش‎ها و واکنش‎های داستانی مدام تکرار می‎شوند و در هر حلقه از تکرار بر هیجان داستان و یا بازی افزوده می‌شود. این هیجان هر بار از طرف یک بازیگر به طرف بازیگر دیگر سرایت می‎کند. به عبارت دقیق‎تر، اطلاعات مدام بین ذهن و مغز طرفین بازی یعنی پدر و پسر منتقل می‌شود. این فرايند شناختی و عصبی نهفته در متن داستانی، حاصل رودرویی چهره‏به‏چهره و تماس چشمی طرفین و انتقال پیام‏های کلامی و غیرکلامی بین آن‏ها در هنگام بازی است. همه‌ی این موارد شروطی هستند که برای برقراری پیوندی امن بین والد و فرزند لازم است. زیرا «فرایند به هم پیوستن از طریق رفتارهای کلامی و غیرکلامی رخ می‌دهد که به شکل پیام‌های ارسال‌شده از یک ذهن به ذهن دیگر کار می‌کند.»(۶)

فهم این پیام‌ها در گروی پردازش آن‌ها در مغز است. مستلزم «همسویی ذهنی و عاطفی» طرفین است. «اگر علائم کلامی و غیرکلامی پیام‌های متفاوتی را در برداشته باشند، یعنی با همدیگر هم‌خوانی نداشته باشند، کل پیام غیرواضح و گیج‌کننده خواهد شد.»(۷) در داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای دو سوی ارتباط و به‌عبارتی دو بازیگر و یا دو شخصیت در یک سطح ایستاده‌اند. پدر بر پسر سلطه ندارد. او در مواجهه با میل و خواسته‌ی ابتدایی پسر، مبنی بر اینکه «می‌آیی غول‌بازی کنیم؟» همسویی نشان می‌دهد و درنتیجه پاسخ مثبت می‌دهد. او دخالتی در بازی ندارد. برای بازی قانون‌گذاری نمی‌کند، اما برای شکل‌گیری ابتدایی با فرورفتن در نقش دیو، بازی را تسهیل‌گری می‌کند. حالات ذهنی پدر و پسر بر هم منطبق‌اند و مسیر با تشریک مساعی به پیش می‌رود.

داستان در فرجام خود به برقراری پیوندی عاطفی بین پدر و پسر می‌رسد. این پایان‌بندی اما ناگهانی نیست. در پاره‌های انتهایی داستان، هیجان منفی ترس جای خود را به هیجان مثبت خنده و شادی می‌دهد تا فضای لازم برای فرجام خوش داستان، یعنی پیوند والد و فرزند، ساخته شود. خنده نیز از بازیگری به بازیگر دیگر منتقل می‌شود و داستان با تصویری از آغوش و بوسه به پایان می‌رسد.

۵

مخاطب داستان، همه‌ی این فرایندهای نهفته در متن را تجربه می‌کند. رابطه‌ی متن واژگانی با متن شمایلی (تصاویر) در این کتاب نقش مهمی در این تجربه دارد. در هر پاره‌ی تکراری از داستان، متن واژگانی این پرسش را مطرح می‌کند که «غول‌خوار…دیگر چه شکلی است؟» متن واژگانی در پاسخ به این پرسش سکوت می‌کند و این تصویر است که با رابطه‌ای «افزایشی» عهده‌دار پاسخ می‌شود.(۸) پاسخی که هر بار به‌رغم تکرار در فرم داستانی از نظر محتوا متنوع است. انتقال مدام داستان از متن واژگانی به تصویر و برعکس، جنبش و حرکت بازی را در داستان زنده می‌کند و مخاطب را به درون متن می‌کشد.

هیجان، عاطفه، حرکت‌های بدنی، لحن موجود در کنش‌های گفتاری دو شخصیت،کنش‌های غیرکلامی آن‌ها، اشاره‌ها، پیام تصاویر و ذهن‌خوانی‌ها، مواردی از متن هستند که با پردازش‌های کلی و غیرخطی مغز راست مخاطب خردسال و کودک میانجی‌گری می‌شود. کنش‌های کلامی، تحلیل پیرنگ و توالی منطقی رخداد داستانی نیز با پردازش خطی و منطقی و زبان‌محور نیمکره‌ی چپ میانجی‌گری می‌شوند. با توجه به غالب بودن نیمکره‌ی راست در مخاطب خردسال و کودک، بار اصلی پردازش داستان بر دوش نیمکره‌ی راست است، اما نه به تمامی. در داستان غول‌بوس‌کن حرفه‌ای هیجان و عاطفه و تحلیل و شناخت در هم تنیده‌اند. به همین دلیل مخاطب کودک علاوه بر ادراک و استنتاج، از طریق تخیل (imagination) دست به شبیه‌سازی می‌زند و پابه‌پای پسرک داستان پیش می‌رود.«شبیه‌سازی تولید تخیلی شرایط و مسیرهای خاص فراتر از تجربه‌های ادراکی مستقیم و استنتاج مفهومی است.»(۹)

کلام واپسین اینکه، آثار برقراری ارتباط بین‌فردی و پیوند ایمن بین والد و فرزند در نخستین سال‌های زندگی، محدود به همان سال‌ها نیست. این آثار که حاصل لحظات جادویی برقراری ارتباط در دوران کودکی‌اند، در تمامی سال‌های بعدی زندگی بر دوام و ماندگار خواهند بود. از این زاویه، آرزوی شاعر در بدو این نوشتار مهم است اما شاید نگرانی‌اش از فرارسیدن «نوبت بازی دنیا» بی‌وجه باشد. چراکه با وجود پیوندی از این دست، کودک امروز و بزرگسال آینده نه یک غول‌بوس‌کن عادی که غول‌بوس‌کنی تمام‌وقت و «حرفه ای» خواهد بود، حتی به‌رغم فرارسیدن بازی‌های تلخ دنیا و روزگار.

📚 كتاب «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» نوشته ی «علی اصغر سیدآبادی» با تصویرگری «رضا دالوند» در سال ۱۴۰۲، از سوی «انتشارات فاطمی» (کتاب طوطی) منتشر شده است.

⚫️ پی‌نوشت و ارجاعات:

۱-رستاخیز کلمات: درس گفتارهایی درباره نظریه ادبی صورت گرایان روس. محمدرضا شفیعی کدکنی.نشر سخن. تهران:۱۳۹۱. صفحه ۹۲

۲-فرزندپروری از درون به بیرون.دنیل جی سیگل و مری هارتزل.ترجمه ی دکتر فروغ هدایی.نشر آبگین رایان.تهران:١٣٨٩.صفحه ۲۶

۳-ذهن در حال رشد. چگونه تعامل و روابط مغز ما را شکل می دهد. دنیل جی سیگل. ترجمه دکتر مهرناز شهرآرای. نشر آسیم. تهران:۱۳۹۳. صفحه ۴۹۷

۴-همان منبع. صفحه ۵۰۳

۵-همان منبع. صفحه ۷۳

۶-ذهن در حال رشد. صفحه ۴۴۹

۷-فرزندپروری از درون به بیرون.دنیل جی سیگل و مری هارتزل.ترجمه ی دکتر فروغ هدایی.نشر آبگین رایان.تهران:١٣٨٩.صفحه ۱۴۲

۸- در رابطه افزایشی بین متن واژگانی و متن شمایلی یک داستان «تصویرها چشمگیرانه داستان کلامی را گسترش می دهند، آن را تقویت می کنند و می پرورند؛ یا گاهی واژه ها، تصویرها را به گونه ای گسترش می دهند که داده های گوناگون هر دو روش ارتباطی معنای پیچیده تری تولید می کنند.» (درآمدی بر رویکردهای زیبایی شناختی به ادبیات کودک. ماریا نیکولایوا. ترجمه دکتر مهدی حجوانی و فاطمه زمانی. انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. چاپ اول: ۱۳۹۸. صفحه ۳۶۸)

۹-ادبیات از منظر شناختی (گفت و گویی میان ادبیات و شناخت). به کوشش مایکل برک و امیلی روشانکو. ترجمه گروه مترجمان تحت نظر لیلا صادقی. نشر لوگوس. تهران:۱۴۰۲. صفحه ۱۶۷ و ۱۶۸)

📝 یاشارهدایی

مسابقه‌ی تصویرگران جوان فرفره‌ی طلایی که هر ساله با هدف شناسایی و تقدیر از هنرمندان جوان که در زمینه‌ی تصویرگری کتاب کودک فعال هستند از سوی نمایشگاه کتاب کودک شانگهای برگزار می‌شود فهرست نامزدهای نهایی خود در سال ۲۰۲۴ را اعلام کرد که در میان این نامزدها نام رضا دالوند و هادی بغدادی با تصویرگری کتاب‌های طوطی دیده می‌شود.

در نهمین دوره‌ی مسابقه‌ی فرفره‌ی طلایی ۶۶ تصویرگر از ۱۹ کشور جهان رقابت با هم می‌کنند که ۵۰ تصویرگر در بخش «نشر کتاب» و ۱۶ تصویرگر در بخش «تجاری» این رویداد حضور دارند.

رضا دالوند با تصویرگری کتاب «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» و هادی بغدادی با تصویرگری کتاب در دست انتشار «خورشید جنگل، خورشید دریا» نوشته‌ی علی‌اصغر سیدآبادی برای دریافت این جایزه نامزد شده‌اند.

هیئت داوران متشکل از ۸ کارشناس بین‌المللی، یوکیکو هیروماستسو (ژاپن)، جان کلاسن (آمریکا)، مورگان واستا (فرانسه) و شیائو آوزی و یائو هونگ (چین) به عنوان داوران بخش ‌«نشر کتاب»، و هادی برکات (سوئیس)، جیاکومو بنلی (ایتالیا) و تانگو (چین) به عنوان داوران بخش ‌«تجاری»، ۲۵۸۴ اثر ارسالی را از طریق یک سیستم آنلاین مشترک بررسی کرده و انتخاب نهایی خود را از طریق کنفرانس دیجیتال نهایی کردند.

به نقل از انجمن تصویرگران ایران، آثار پذیرفته‌شدگان سال ۲۰۲۴، از ۱۵ تا ۱۷ نوامبر (۲۵ تا ۲۷ شهریور) در نمایشگاه بین‌المللی کتاب کودک شانگهای چین به نمایش درخواهد آمد. علاوه بر این، این آثار در کاتالوگ نمایشگاه فرفره‌ی طلایی ۲۰۲۴ که در ماه نوامبر منتشر می‌شود و در بین تمامی شرکت‌کنندگان و همکاران نمایشگاه توزیع خواهد شد، معرفی می‌گردد.

از تاریخ ۸ نوامبر (۱۸ شهریور)، آثار فینالیست‌ها به صورت دیجیتال در گالری آنلاین فرفره‌ی طلایی که در وب‌سایت رسمی رقابت قرار دارد، قابل مشاهده خواهد بود. از همان روز تا پایان نمایشگاه CCBF در تاریخ ۱۷ نوامبر، این تصاویر به رأی مردمی که به صورت آنلاین و بازدیدکنندگان نمایشگاه گالری را مشاهده می‌کنند، گذاشته می‌شود. هنرمندی که بیشترین تعداد رأی را کسب کند، برنده‌ی جایزه‌ی انتخاب مردمی فرفره‌ی طلایی در بخش ‌«نشر کتاب» خواهد شد.

در شب پیش از آغاز نمایشگاه، هیئت داوران فرفره‌ی طلایی بار دیگر گرد هم می‌آیند تا برندگان بخش «نشر کتاب»، یک جایزه‌ی بزرگ به یک هنرمند چینی و یک جایزه‌ی بزرگ به یک تصویرگر بین‌المللی و بخش «تجاری»، شامل یک جایزه‌ی بزرگ، را انتخاب کنند. همچنین جایزه‌ی تقدیری نیز در هر کدام از دو بخش اهدا خواهد شد. نتایج داوری تا پایان نمایشگاه اعلام می‌شوند، به‌جز برنده‌ی جایزه‌ی «انتخاب مردمی» که در تاریخ ۱۸ نوامبر (۲۸ شهریور) اعلام خواهد شد. در نهایت، یکی از برندگان یادشده به عنوان طراح هویت بصری نمایشگاهCCBF  ۲۰۲۵ انتخاب خواهد شد. در بخش ‌«تجاری»، تصویرگران منتخب همچنین فرصت خواهند داشت تا در همکاری‌های هنری و تجاری فرامرزی با برند لباس کودک M.latin مشارکت کنند.

کتاب‌های طوطی در سفرهای خود به خانه‌ی کودکان جهان، این بار به برزیل سفر می‌کنند و با زبان پرتغالی منتشر می‌شوند.

دو سیاره، تک‌خال، مومو، گربه‌ی عجیب و غریب، من مترسکم ولی می‌ترسم و تو یک جهانگردی، ۵ اثری هستند که با هماهنگی بخش بین‌الملل طوطی به‌زودی به زبان پرتغالی در برزیل منتشر می‌شوند.

«دو سیاره» اثر مسعود قره‌باغی داستانی است درباره‌ی تفاوت دیدگاه‌ها و اهمیت صلح که پیش از این حق انتشار آن به ناشران کره‌ای و چینی هم واگذار شده بود.

داستان «تک‌خال» و آبتین را هم که دیگر خیلی‌ها می‌دانند. زبان پرتغالی بعد از فارسی، ترکی، فرانسوی، آلمانی، کره‌ای، چینی، روسی، اسپانیایی و انگلیسی، دهمین زبانی است که داستان تک‌خال پیام ابراهیمی و رضا دالوند را روایت می‌کند.

مومو دوست‌داشتنی است اما خیلی تنهاست و حالا به دنبال دوست قرار است تا برزیل برود. «مومو، گربه‌ی عجیب و غریب» اثر مرتضی رخصت‌پناه داستان گربه‌ای است که یک ویژگی منحصربه‌فرد دارد.

مترسک قصه‌ی احمد اکبرپور را خیلی زشت ساخته‌اند؛ برای اینکه حیوانات را بترساند و برای اینکه پرنده‌ها سراغ محصولات مزرعه نیایند. اما مترسکی که مریم طهماسبی تصویرگری کرده نمی‌خواهد کسی از او بترسد. او می‌خواهد با همه دوست باشد. «من مترسکم ولی می‌ترسم» حالا بعد از چینی و ترکی، به زبان پرتغالی نیز منتشر می‌شود.

«تو یک جهانگردی» شهرزاد شهرجردی و غزل فتح‌الهی هم دارد به رکورد «تک‌خال» نزدیک می‌شود. زبان پرتغالی، هشتمین زبانی است که داستان خواهر و برادر جنگ‌زده و جهانگرد طوطی را روایت می‌کند.

با تبریک به پدیدآورندگان این کتاب‌ها، امیدواریم کتاب‌های طوطی زودتر به دست کودکان برزیلی برسد.

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، طبق اعلام رسمی مسابقه‌ی بین‌المللی آسترید لیندگرن نامزدهای کانون مورد تأیید این نهاد قرار گرفت و اسامی آن‌ها در میان ۲۴۵ نامزد این مسابقه از ۶۶ کشور جهان قرار گرفته است.

برهمین اساس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در حوزه‌ی تصویرگری رضا دالوند را برای دریافت جایزه‌ی آسترید لیندگرن ۲۰۲۴ معرفی کرده است. خوراک زرافه با سالاد لاک‌پشت، یک چیز سیاه، تک‌خال، غول‌بوس‌کن حرفه‌ای و بین من و تو آثار رضا دالوند در کتاب‌های طوطی است.

جایزه‌ی جهانی آسترید لیندگرن در سال ۲۰۰۲ با هدف دسترسی کودکان دنیا به داستان‌های خوب از سوی دولت سوئد راه‌اندازی شد. این جایزه به صورت سالیانه به یک فرد یا یک سازمان برای مشارکت ویژه در زمینه ادبیات کودک و نوجوان تعلق می‌گیرد. جایزه‌ی نقدی آلما به مقدار پنج میلیون کرون سوئد، به‌عنوان بزرگ‌ترین و گران‌ترین جایزه‌ی ادبیات کودکان و نوجوانان و دومین جایزه‌ی بزرگ ادبیات – پس از جایزه‌ی هانس کریستین اندرسن – در جهان مطرح است.

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شورای کتاب کودک، مؤسسه‌ی پژوهشی تاریخ ادبیات کودک و انجمن نویسندگان کودک و نوجوان چهار هیئت‌ معرفی نامزدها از ایران برای جایزه سال ۲۰۲۴ هستند.

برنده یا برندگان سال ۲۰۲۴ این مسابقه قرار است در روز ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ هم‌زمان با نمایشگاه کتاب بولونیا معرفی شوند.

پیش از این علی‌اصغر سیدآبادی و علیرضا گلدوزیان نیز از سوی شورای کتاب کودک به‌عنوان نامزد دریافت این جایزه انتخاب شده‌اند.

می‌آیی غول‌بازی کنیم؟

دوست داری یک غول‌بوس‌کن حرفه‌ای شوی؟

می‌دانی یک غول‌خوار چه شکلی است؟

پدر و پسر ما یک بازی هیجان‌انگیز را شروع کرده‌اند که قرار است در مراسم غول‌بوس‌کنی در کنار هم تجربه‌اش کنیم. از شما دعوت می‌کنیم تا با طوطی به مراسم غول‌بوس‌کنی بیایید و در رونمایی و جشن امضای کتاب «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» حضور داشته باشید.

این مراسم با حضور علی‌اصغر سیدآبادی، نویسنده، و رضا دالوند، تصویرگر و همین‌طور مهسا هنردوست و حمزه خوشبخت در کتابفروشی فرهنگان قریب برگزار خواهد شد.

همه به این بازی دعوتید، منتظرتان هستیم.

زمان: دوشنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۳۰

مکان: تهران، خیابان دکتر قریب، پایین‌تر از نصرت، نبش اولیا، فروشگاه کتاب فرهنگان قریب

آبتین بی‌نظیر است و توانایی‌های بسیاری دارد. اما خانواده‌ی قهرمان‌پرورش می‌خواهند از او یک قهرمان واقعی بسازند: تک‌خال.
تاکنون قصه‌ی آبتین به زبان‌های مختلفی منتشر شده است و طوطی توانسته است حق‌نشر کتاب تک‌خال را به ناشران معتبر بین‌المللی واگذار کند؛ اسپانیایی، ترکی،‌ پرتغالی، چینی، روسی، فرانسوی، کره‌ای و حالا انگلیسی.
پس از مذاکرات و رایزنی‌های صورت‌گرفته از سوی بخش بین‌الملل طوطی به‌زودی تک‌خال به زبان انگلیسی منتشر خواهد شد.
«تک‌خال» نوشته‌ی پیام ابراهیمی با تصویرگری رضا دالوند که در میان مخاطبان فارسی‌زبان محبوبیت زیادی دارد تاکنون برنده‌ی جوایز بین‌المللی بسیاری شده است و مورد استقبال منتقدان و مخاطبان بین‌المللی نیز قرار گرفته است.
منتظر خبرهای تازه از انتشار کتاب‌های دیگر طوطی به زبان‌های گوناگون باشید.

کتاب‌های طوطی (بخش کودک و نوجوان انتشارات فاطمی) با همکاری موزه‌ی ملی علوم و فناوری، ۹ روایت از قصه‌ی «یک چیز سیاه» به گویش‌ها و زبان‌های مختلف  ایرانی (بلوچی، ترکی، سیستانی، عربی، فارسی، فارسی کابلی، کردی کلهری، گیلکی رشتی، لری هندیجانی) آماده کرده است که می‌توانید آن‌ها را ببینید و بشنوید.

شورای کتاب کودک، انجمن نویسندگان کودک و نوجوان و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نامزدهای منتخب خود برای دریافت جایزه‌ی یادبود آسترید لیندگرن (آلما) ۲۰۲۳ در بخش‌های مختلف را اعلام کردند که نام چهار پدیدآورنده‌ی طوطی در این فهرست دیده می‌شود.

فرهاد حسن‌زاده نویسنده‌ی «چتری با پروانه‌های سفید»، «یک کار خیلی مهم» و «برف و آفتاب» به‌خاطر توجه جدی به جذابیت آثار خلق شده برای خواننده‌ی کودک و نوجوان، اهمیت دادن به تنوع سبک‌ها و مخاطب‌، طرح موضوع‌های جدید و به‌روز در داستان‏ها، خلق آثار ادبی در قالب‌های گوناگون و… از سوی انجمن نویسندگان کودک و نوجوان در بخش نویسندگان نامزد دریافت این جایزه شده است.

احمد اکبرپور نویسنده‌ی «ازدواج با خورشید»، «من مترسکم ولی می‌ترسم» و مجموعه‌ی «داستان‌های بی‌پایان» به دلیل بهره بردن از دیدگاه‌های نو در روایت مانند شکستن سلسله مراتب قدرت و تغییر جایگاه فراتر به فروتر، پرداختن به کودکان و نوجوانان با نیازهای ویژه، خلق آثاری که موجب ارتقاء قدرت تفکر خلاق و انتقادی می‌شود و… از سوی شورای کتاب کودک در بخش نویسندگان نامزد دریافت این جایزه شده است.

رضا دالوند تصویرگر «تک‌خال»، «خوراک زرافه با سالاد لاک‌پشت»، «یک چیز سیاه»، «بین من و تو» و «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در بخش تصویرگران نامزد دریافت این جایزه شده است.

علی‌اصغر سیدآبادی نویسنده‌ی «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» به دلیل ۳۳ سال‌ فعالیت مستمر و چشمگیر در ترویج کتابخوانی، ایده‌پردازی‌های نوآورانه و خلاقانه، گستردگی و تداوم فعالیت‌های تأثیرگذار در عرصه کتاب و کتابخوانی، نقش مؤثر در تشویق و ایجاد شور و شوق در عرصه ترویج کتابخوانی و… از سوی شورای کتاب کودک در بخش ترویج خواندن نامزد دریافت این جایزه شده است.

جایزه‌ی یادبود آسترید لیندگرن به مناسبت بزرگداشت نویسنده محبوب سوئدی و یکی از پرطرفدارترین نویسندگان جهان از سال ۲۰۰۲ توسط دولت سوئد بنیان نهاده شده است. جایزه‌ی نقدی آلما به مقدار پنج میلیون کرون سوئد، به‌عنوان بزرگ‌ترین و گران‌ترین جایزه‌ی ادبیات کودکان و نوجوانان و دومین جایزه‌ی بزرگ ادبیات – پس از جایزه‌ی هانس کریستین اندرسن- در جهان مطرح است.

به پدیدآورندگان طوطی تبریک می‌گوییم و برایشان آرزوی موفقیت‌های روزافزون داریم.

کتاب‌های «غول‌بوس‌کن حرفه‌ای» و «بین من و تو» به‌زودی منتشر خواهد شد.

آبتین در خانواده‌ای ورزشکار به دنیا می‌آید اما روحیه و علاقه‌ی خودش با سایر اعضای خانواده‌اش متفاوت است. همین تفاوت باعث می‌شود تا از جانب پدرش و دیگر اعضای خانواده تحت فشار قرار گیرد. همه‌ی اعضای خانواده آبتین ورزشکاران مدال‌آوری هستند که تمام در و دیوار خانه پوشیده از تصاویر قهرمانی آنان است. اما با وجود مدال‌هایی که بر گردنشان است، چهره‌شان راضی و شاد به نظر نمی‌رسد. تا اینکه آبتین برای شاد ماندن خودش و راضی کردن خانواده‌اش دست به یک تغییر و انقلاب می‌زند.

با گسترش فضای مجازی و نشان دادن مردم از جزئیات زندگی خود، معضل «شبیه شدن به دیگری» بیش از پیش به چشم می‌آید. والدین دوست دارند فرزندشان شبیه به کودکی خودشان یا فرزند دیگران شود چرا که امروزه مهم‌ترین چیز برای افراد «تأیید» و «پذیرفته» شدنشان توسط بقیه است. سوار شدن روی موجی که همه بر آن سوار هستند، باعث می‌شود که خانواده‌ها از یک چیز غافل شوند و آن هم «شادی» فرزندشان است. در همین راستا کودک هم از همان سال‌های ابتدایی زندگی‌اش یاد می‌گیرد دنبال چیزی برود که به چشم بقیه بیاید. کمتر کسی هست که از همان بچگی برای «خود» بودن تلاش کند و در این مسیر، «شاد بودن» انتخاب اولش باشد.

تک خال داستان یکی از همین خانواده‌هاست. از همان ابتدای داستان ما درگیر آبتین می‌شویم. آبتینی که مایه‌ی ننگ خانواده‌اش است؛ چون نه مثل خاندانش خال بزرگی بالای لبش دارد، نه مثل آن‌ها غذا می‌خورد، نه خواب‌هایش شبیه به آن‌هاست و نه حتی علاقه‌ای به ورزشکار شدن دارد. خانواده‌ی او همه‌ی تلاش‌شان را می‌کنند تا آبتین را شبیه به خودشان کنند. اما برعکس آن‌ها، آبتین هیچ تلاشی برای شبیه شدن به کسی، نمی‌کند. او خودش است. با مدل خودش راه می‌رود، غذا می‌خورد، خواب می‌بیند و علاقه‌اش را دنبال می‌کند. گاهی «باید»هایی که از جانب پدرش می‌شنود مثل یک پتک بر سرش فرو می‌آید اما هیچ‌گاه برای پذیرفته شدن، خلاف میلش عمل نمی‌کند. در خانواده‌ی‌ قهرمان‌پروری که مدال‌آوری باید موروثی باشد تا افراد این‌گونه تحسین دیگران را برانگیزند، بزرگ شدن شخصیت متفاوتی مثل آبتین، بحرانی‌ست که همه در نوع خود تلاش می‌کنند تا آن را حل کنند. آبتین خودش و علاقه‌هایش را می‌شناسد، اعتماد به نفس دارد، از این که شبیه کسی نیست واهمه‌ای ندارد و برای همین است که از موضع خودش کوتاه نمی‌آید و دست به انقلابی بزرگ در خانواده می‌زند.

«آبتین دوست نداشت خانواده‌اش را ناامید کند. بدتر از همه این‌که اصلا دوست نداشت پدرش را این‌طور ناراحت ببیند.» ابراهیمی در این قسمت از کتاب نشان می‌دهد که کودک می‌تواند مخالف خانواده‌اش باشد و دنبال علاقه‌اش برود اما این مخالفت می‌تواند بدون جنگ و عصیان باشد. بدون این‌که بی‌احترامی یا سرکشی‌ای از جانب فرزند رخ دهد. این که آبتین همان‌قدر که علاقه‌های خودش برایش مهم است، شاد کردن و ناراحت نبودن پدرش هم برایش اهمیت دارد، نکته‌ی مثبت و ظریفی است که ابراهیمی در کتاب به آن اشاره می‌کند.

پیام ابراهیمی، نویسنده‌ی این کتاب، متولد آذر ماه سال ۱۳۶۷ است. در دانشگاه فیزیک هسته‌ای خوانده اما الان بیشتر به‌عنوان نویسنده شناخته می‌شود تا مهندس. اولین کتاب او با عنوان «فرودگاه لطفاً!» در سال ۱۳۹۱ توسط نشر پایان به چاپ رسید. او علاوه‌ بر این‌که برای کودکان و نوجوانان می‌نویسد، مترجم کتاب‌هایی برای این رده‌سنی هم هست. بررسی آثار شاعران جهان، نقد فیلم و داستان‌نویسی در مطبوعات و نوشتن فیلمنامه‌ی انیمیشن از فعالیت‌های دیگر پیام ابراهیمی است.

علاوه‌بر محتوای کتاب تک‌خال، تصویرگری‌هایش هم مخاطب را درگیر خودش می‌کند. در تصویرهای تک‌خال ما آبتین را کوچک و خانواده‌اش را بزرگ و غول‌پیکر می‌بینیم. شاید دلیل کوچکی آبتین این است که او یک تنه باید برای خود بودنش تلاش کند و دلیل غول‌پیکر بودن خانواده و اجدادش این است که آن‌ها قدرت بیشتری دارند.

رضا دالوند تصویرگر این کتاب، دارای مدرک کارشناسی ارشد گرافیک و عضو انجمن تصویرگران است. او در چندین نمایشگاه داخلی و خارجی شرکت کرده و جوایز زیادی نیز گرفته است. از جمله این جوایز می‌توان به جایزه‌ی جشنواره‌ی بین‌المللی تصویرگری افدستا (۱۳۹۲) و جایزه‌ی قلم طلایی دوسالانه‌ی بلگراد (۲۰۱۳) اشاره کرد. برای کتاب تک خال هم لوح افتخاری نمایشگاه تصویرگری شارجه را در سال ۲۰۱۸ گرفته است.

این کتاب در لیست بهترین کتاب‌های فصل بهار ۹۷ از نگاه لاک پشت پرنده قرار گرفته و در سال ۲۰۱۸ منتخب نمایشگاه بولونیا شده است.

عطیه میرزا امیری
وینش

«یک چیز سیاه» کتابی است مصور با داستانی کم حرف و کوتاه که کودکان را برای حدس زدن پایان قصه‌اش به مشارکت گرفته و از این طریق به پرورش خلاقیت در آن‌ها کمک می‌کند. کتاب را رضا دالوند، تصویرگر جوان و موفق ادبیات کودک نوشته و تصویرگری کرده است.

داستان‌های حیوانات را می‌توانیم با قصه‌های پندآمیز «کلیله و دمنه‌» برای بچه‌هایمان تعریف کنیم، حکایت‌هایی که از ابتدا قرار است اخلاق و آداب زندگی را یاد کودکان‌مان بدهند و از باید-نبایدهای دنیا مطلع‌شان کنند. کودکی که در معرض قصه‌های شیرین ادبیات کهن قرار می‌گیرد صد البته که به نتیجه‌های اخلاقی و راه و رسم زیرکی مجهز می‌شود و از خلال این قصه‌ها به نسل‌های پیشین متصل خواهد شد. تأکید دنیای امروز اما علاوه بر «اخلاق» در معنای سنتی‌اش و شاید پیش از آن، بر تمرین روش‌های پرورش خلاقیت و تقویت ذهن از طریق بازیگوشی و رها کردن بچه‌ها در دنیای خیال است. نیاز کودک امروز، به درست یا غلط، نه مَتَل‌ها و مَثَل‌های مستقیماً پندآمیز که قصه‌هایی روزمره و یا روایت‌هایی با پایان باز تشخیص داده شده‌اند. این است که در این روند بزرگسالان به دنیای ذهنی کم و قید و شرط کودکانه نزدیک‌تر می‌شوند.یک چیز سیاه

داستان کتاب «یک چیز سیاه» را هم در این فضا و اتمسفر باید درک کرد. قصه‌ای کوتاه در ۲۶ صفحه‌یA4 که بیش از آن‌که بر کلمات تکیه کند، استفاده از تصاویر را در دستور کار خودش قرار داده است. شاید تنها به این دلیل که نویسنده‌ی کتاب قبل از آن‌که قصه‌گو باشد یک تصویرگر جوان است با کارنامه‌ای پر و پیمان از جایزه‌های کتاب‌های تصویری که در این اثرش هم به حرفه‌ی اصلی خودش وفادار مانده است.

کتاب، قصه‌ای است کم‌حرف درباره‌ی «یک چیز سیاه» ناشناخته که در صبحی دل‌انگیز در وسط جنگل پیدا می‌شود. حیوانات جنگل هرکدام در توضیح ماهیت شیء سیاه، فرضیه و حرفی دارند که در یکی دو جمله‌ی ساده طرح و بیان شده است. پلنگ، فکر می‌کند که آن چیزِ سیاه یکی از خال‌های روی پوستش بوده و جغد توی ذهنش از آن یک تخم اژدهای خطرناک می‌سازد. گوزن، کلاغ، روباه و دیگر حیوانات حدس‌های دیگری می‌زنند و همین‌طور که کتاب پیش می‌رود هیجان خواننده برای دانستن هویت و ماهیت آن چیز عجیب بیشتر و بیشتر می‌شود.

صفحه‌ی آخر کتاب اما یک صفحه‌ی سیاه است با این نوشته: «شاید هم چیزی باشد که فقط تو می‌دانی، یک چیز سیاه دوست‌داشتنی که هیچ خطری ندارد. یک چیز سیاه مثل…» و رو به‌روی آن یک صفحه‌ی سفید است با یک چیز سیاه در گوشه‌اش که نمی‌دانیم چیست.

برایم جالب است که قصه را برای بچه‌هایی بخوانم. از آن‌ها درباره‌ی چیز سیاه بپرسم و حدس‌هایشان را در کنار تلاش‌های نویسنده بگذارم. می‌شود با کمک جمعی از کودکان در یک کلاس پیش‌دبستانی دست به ساختن جلد دومی از کتاب زد که خود بچه‌ها روایت و پرداختش می‌کنند. خلاقیت و داستان‌های شنیدنی کودکان از این پیشنهادهای مستتر در کتاب را می‌شود به روش‌هایی از این دست ارج نهاد.

«یک چیز سیاه» بسیار نزدیک است به کتابی که آقای بهراد امین سلماسی بر اساس داستان «فیل در تاریکی/ فیل و کوران» مثنوی مولوی برای بچه‌ها نوشته و تصویرگری کرده است. مربی کودک و نوجوان شعبه‌ای از شعبات کانون پرورش فکری در سال‌های ابتدایی دهه‌ی ۱۳۸۰ «فیل که می‌گویند…»را برایمان خواند و در پایان کلاس نتیجه گرفت: «هرکس به اندازه‌ی ظرفیتش از کتاب هستی فهم و برداشت می‌کند.» جمله را توی دفتری نوشته‌ام که مربوط است به آن‌ سال‌ها. حکایت چیز سیاهی که رضا دالوندی برایمان ساخته اما هرگز به تصویر آن فیل کامل درشت اندام نمی‌انجامد. تکمیل قصّه‌ی نسل تازه و تصمیم نهایی در این کتاب به عهده‌ی بچه‌ها گذاشته شده است.

? زهرا ملوکی
وینش

کتاب حسی لمسی «یه چیزی اینجاست»، طراح و سازنده سمانه نادری در بخش کتاب‌های حسی، کتاب‌های «موزی که می‌خندید» حمیدرضا شاه‌آبادی، تصویرگر حسن موسوی، انتشارات افق و «خوراک زرافه با سالاد لاک‌پشت»، نویسنده و تصویرگر رضا دالوند، انتشارات  فاطمی، کتاب‌های طوطی در بخش کتاب‌های تصویری و کتاب «هفت اسب هفت‌رنگ» نویسنده محمدهادی محمدی، تصویرگر نوشین صفاخو، انتشارات موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان در بخش کتاب‌های تصویری دارای شخصیت ویژه از سوی شورای کتاب کودک برای ارسال به دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) برای درج در فهرست دوسالانه این موسسه انتخاب شدند. 

گروه جوایز کتاب برای کودکان با نیازهای ویژه شورای کتاب کودک در جلسه مردادماه ۱۳۹۹ که به شکل آنلاین تشکیل شد از میان کتاب‌های رسیده عنوان‌های یادشده را برگزید.

دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان هر دو سال یک بار فهرستی از کتاب‌های مناسب برای کودکان ویژه را به منظور ایجاد فرصت لذت از کتاب برای کودکان ویژه، تشویق ناشران و توسعه این نوع محصولات منتشر می‌کند. 

عنوان‌های برگزیده شعبه‌های ملی Ibby پس از داوری مجدد در این موسسه بین‌المللی در لیست دوسالانه‌ای تحت عنوان Ibby selection of outstanding books for young people with disabilities منتشر و این لیست علاوه بر نگهداری در کتابخانه مرکزی تورنتو کانادا برای تمام شعبه‌های ملی ارسال خواهد شد.

آبتین فکر کرد و فکر کرد و فکر کرد.
تلاش‌های پدر و خانواده برای ساختن یک قهرمان ورزشی بی‌نتیجه مانده بود.
اما آبتین توانایی‌های منحصربه‌فردی داشت. او بالاخره فهمید باید چه کار کند، پس تمام توانش را به کار گرفت.

حالا داستان آبتین جهانی شده است و هر روز افتخار پشت افتخار نصیب او می‌شود. پس از دریافت لوح افتخار تصویرگری شارجه و قرار گرفتن در فهرست منتخب نمایشگاه بلونیا؛ کتاب #تک_خال در فهرست کلاغ سفید ۲۰۱۹ (کتاب‌های منتخب کتابخانه‌ی بین‌المللی مونیخ) قرار گرفت.

طوطی کسب این افتخار را به خانواده‌ی ورزشکار آبتین، پیام ابراهیمی و رضا دالوند تبریک می‌گوید و منتظر افتخارهای تازه‌تر می‌ماند.‌‌